5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 12. maddesi, bir yabancının yabancı ülkede işlediği suçlardan dolayı Türk kanunlarına göre Türkiye'de yargılanabilmesinin şartlarını düzenlemektedir. Bu kapsamda yargılama yapılabilmesi; suçun Türkiye Devleti'nin, bir Türk vatandaşının, Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisinin veya bir başka yabancının zararına işlenmiş olmasına göre farklı kanuni koşullara tabi tutulmuştur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 12Kaynağı aç
yazılı suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı en az bir yıl hapis
cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede Türkiye'nin zararına işlediği ve
kendisi Türkiye'de bulunduğu takdirde, Türk kanunlarına göre cezalandırılır.
Yargılama yapılması Adalet Bakanının istemine bağlıdır.
(2) Yukarıdaki fıkrada belirtilen suçun bir Türk vatandaşının veya Türk
kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisinin zararına işlenmesi ve
failin Türkiye'de bulunması halinde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm
verilmemiş olması koşulu ile suçtan zarar görenin şikayeti üzerine fail, Türk
kanunlarına göre cezalandırılır.
(3) Mağdur yabancı ise, aşağıdaki koşulların varlığı halinde fail, Adalet
Bakanının istemi ile yargılanır:
a) Suçun, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı üç yıldan az olmayan hapis
cezasını gerektirmesi.
b) Suçluların geri verilmesi
anlaşmasının bulunmaması veya geri verilme isteminin suçun işlendiği ülkenin
veya failin uyruğunda bulunduğu devletin hükûmeti tarafından kabul edilmemiş
olması.
(4) Birinci fıkra kapsamına giren
suçtan dolayı yabancı mahkemece mahkûm edilen veya herhangi bir nedenle davası
veya cezası düşen veya beraat eden yahut suçu kovuşturulabilir olmaktan çıkan
yabancı hakkında Adalet Bakanının istemi üzerine Türkiye'de yeniden yargılama
yapılır.
(5) (Ek:
18/6/2014-6545/56 md.) Birinci fıkra kapsamına giren hâllerde rüşvet ve
nüfuz ticareti suçlarından dolayı yargılama yapılması Adalet Bakanının istemine
bağlı değildir.
Diğer suçlar
Türkiye'nin Zararına İşlenen Suçlar ve Yargılama Koşulları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 12. maddesinin 1. fıkrasına göre, bir yabancının 13. maddede sayılan suçlar dışında, Türk kanunlarına göre alt sınırı en az bir yıl hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede Türkiye'nin zararına işlemesi halinde Türk kanunlarına göre cezalandırılabilmesi mümkündür. Bunun için failin bizzat Türkiye'de bulunması ve yargılama yapılması amacıyla Adalet Bakanının istemde bulunması şarttır.
5237 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 4. fıkrasına göre, birinci fıkra kapsamındaki suçtan dolayı yabancı mahkemece mahkûmiyet veya beraat kararı verilmiş, dava veya ceza düşmüş yahut suç kovuşturulabilir olmaktan çıkmış olsa dahi Adalet Bakanının istemi üzerine Türkiye'de yeniden yargılama yapılır. Öte yandan aynı maddenin 5. fıkrası uyarınca, ilk fıkra kapsamına giren hallerde rüşvet ve nüfuz ticareti suçlarından dolayı yargılama yapılması Adalet Bakanının istemine bağlı değildir.
Türk Vatandaşının veya Özel Hukuk Tüzel Kişisinin Zararına Suç İşlenmesi
5237 sayılı TCK'nin 12. maddesinin 2. fıkrası, yurt dışında bir Türk vatandaşının veya Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisinin zararına suç işlenmesini düzenler. Bu fıkra kapsamındaki fiiller sebebiyle yabancı failin Türk kanunlarına göre cezalandırılabilmesi için eylemin alt sınırının en az bir yıl hapis cezasını gerektirmesi, failin Türkiye'de bulunması, aynı suçtan ötürü yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve suçtan zarar görenin şikayette bulunması zorunludur.
Yabancı ülkede Türk vatandaşı aleyhine işlenen suçlarda failin Türkiye'de bulunması zorunlu bir muhakeme şartıdır; yabancı uyruklu şüphelinin Türkiye sınırları dahilinde bulunmadığı hallerde yargılama şartları oluşmadığından kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi gerekir. Suçtan zarar gören tarafın Türk kanunlarına göre kurulmuş bir özel hukuk tüzel kişisi olması durumunda da şikayet ve diğer yasal koşulların mevcudiyeti incelenerek soruşturma işlemleri yürütülür.
Yabancının Yabancıya Karşı Suç İşlemesi ve Suç Yeri Ayrımı
Mağdurun yabancı olduğu durumlarda yabancı failin Türkiye'de yargılanabilmesi 5237 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 3. fıkrasındaki özel şartlara bağlanmıştır. Bu halde suçun Türk kanunlarına göre alt sınırının üç yıldan az olmayan hapis cezasını gerektirmesi, suçluların geri verilmesi anlaşmasının bulunmaması veya geri verilme isteminin suçun işlendiği ülkenin ya da failin vatandaşı olduğu devletin hükümeti tarafından kabul edilmemiş olması ve Adalet Bakanının istemi gerekmektedir.
İcrai hareketleri tamamen yabancı ülkede gerçekleştirilip tamamlanan eylemlerde, mağdurun sonradan Türkiye'ye getirilmesi ve neticenin burada gerçekleşmesi suçu Türkiye'de işlenmiş hale getirmez. Yabancı failin yabancı mağdura karşı tamamen yurt dışında gerçekleştirdiği eylemlerde fail Türkiye'de bulunmadığı müddetçe Türk mahkemelerinin görev ve yetkisi doğmaz.
Yurt Dışında İşlenen Suçlarda Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Yabancı ülkede işlenen ve Türk kanunlarına göre Türkiye'de kovuşturulması gereken suçlarda yetkili mahkemenin tespiti özel usule tabidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, bu suçlarda şüpheli veya sanık Türkiye'de yakalanmamışsa, Türkiye'de yerleşmemişse veya adresi bulunmuyorsa yetkili mahkeme, Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetki, 13 üncü
maddenin birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir.
(2) Bununla birlikte Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın
istemi üzerine Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın olan yer mahkemesine
yetki verebilir.
(3) Bu gibi suçlarda şüpheli veya
sanık Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; yetkili mahkeme,
Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine
Yargıtay tarafından belirlenir.
(4) Yabancı ülkelerde bulunup da diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk
kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili mahkeme Ankara
mahkemesidir.
Deniz, hava ve demiryolu taşıtlarında veya bu taşıtlarla işlenen
suçlarda yetki
Yurt dışında Türkiye aleyhine suç işleyen yabancı başka ülkede beraat ederse Türkiye'de tekrar yargılanabilir mi?
Evet, 5237 sayılı TCK'nin 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca yabancı mahkemede beraat, mahkûmiyet veya davanın düşmesi kararı verilmiş olsa dahi Adalet Bakanının istemi üzerine Türkiye'de yeniden yargılama yapılabilir.
Yurt dışında Türk vatandaşına karşı suç işleyen yabancı Türkiye'ye gelmemişse dava açılabilir mi?
Hayır, TCK m. 12/2 uyarınca soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için failin bizzat Türkiye'de bulunması kanuni koşuldur; fail Türkiye'de bulunmuyorsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Yabancının başka bir yabancıya karşı yurt dışında işlediği suçlarda hangi ceza alt sınırı aranır?
TCK m. 12/3 uyarınca mağduru yabancı olan suçlarda failin Türkiye'de yargılanabilmesi için fiilin Türk kanunlarına göre gerektirdiği hapis cezasının alt sınırının en az üç yıl olması zorunludur.
Rüşvet ve nüfuz ticareti suçlarında Adalet Bakanının istemi şart mıdır?
Hayır, TCK m. 12/5 hükmü gereğince, Türkiye'nin zararına işlenen rüşvet ve nüfuz ticareti fiillerinde kovuşturma yürütülmesi Adalet Bakanının istemi koşuluna bağlanmamıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy