Türk Ceza Kanunu Kapsamında İş ve Çalışma Hürriyetinin Korunması
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesi, bireylerin mesleki ve ekonomik çalışma alanlarındaki serbestisini ceza normlarıyla güvenceye almaktadır. Bu suç tipi, Kanun'un İkinci Kitap Özel Hükümler, İkinci Kısım Kişilere Karşı Suçlar ve Yedinci Bölüm Hürriyete Karşı Suçlar başlığı altında düzenlenmiştir.
Bireylerin mesleki faaliyetlerini yürütme serbestisinin cebir, tehdit ya da hukuka aykırı herhangi bir tutumla kısıtlanması durumunda faile altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Kanun koyucu, bu temel ihlal biçiminin adli mercilerce soruşturulmasını ve kovuşturulmasını mağdurun şikayet iradesine bağlamıştır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 117Kaynağı aç
Çaresizlik ve Bağlılığın Sömürülmesi Suretiyle Çalıştırma
Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesinin ikinci fıkrası, mağdurun zayıf ve muhtaç hallerinin kötüye kullanılmasını müeyyideye bağlamaktadır. Kişilerin çaresizliğini, kimsesizliğini veya bağlılığını sömürmek suretiyle onları ücretsiz ya da sundukları hizmete nazaran bariz şekilde düşük bir ücretle çalıştıran yahut insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılan fail hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adli para cezasına hükmedilir.
Bu düzenlemede sayılan ücretsiz istihdam, fahiş ölçüde düşük ücret verme ve insan haysiyetine aykırı barınma veya çalışma şartı uygulama eylemleri seçimlik hareket niteliği taşır. Mağdurun bu ağır şartları kabul etmesi, açlık tehlikesi gibi çaresizlikten, arkasında kimsenin bulunmamasından yahut akrabalık ve kültürel gerekçelerle faile duyulan bağımlılıktan ileri gelmektedir. Sayılan fiillerin birden fazlasının veya tamamının birlikte icra edilmesi durumunda faile tek bir ceza verilir.
Sömürü Amaçlı Tedarik, Sevk ve Nakil Fiilleri
Sömürü şartlarının oluşmasına veya mağdurun bu koşullara maruz kalmasına zemin hazırlayan eylemler de kanunda bağımsız yaptırıma bağlanmıştır. Bireyleri çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek suretiyle ücretsiz çalıştırma, aşırı düşük ücrete tabi tutma ya da insan haysiyetiyle bağdaşmayan koşullara düşürmek gayesiyle tedarik eden, sevk eden veya bir yerden diğer bir yere nakleden kişilere altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adli para cezası uygulanır.
Cebir veya Tehditle Çalışma Koşullarını Değiştirmeye Zorlama
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesinin dördüncü fıkrasında, cebir yahut tehdit kullanarak işçiyi ya da işverenleri ücretleri eksiltip artırmaya veya daha önce kabul edilmiş olan şartlar haricinde anlaşmalar yapmaya zorlayan kişiler cezalandırılmaktadır. Bununla birlikte bir işin durmasına, tamamen sona ermesine yahut iş durmasının devam etmesine yol açan failler hakkında da altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
Dördüncü fıkrada düzenlenen fiilin cezalandırılabilmesi için failin genel kastla yetinmeyip özel bir kasta sahip olması gerekir. Failin başvurduğu cebir veya tehdidi, çalışanları yahut işveren tarafını ücret seviyelerini değiştirmeye veya önceden benimsenen şartlar haricinde anlaşma yapmaya mecbur kılma amacıyla kullanmış olması şarttır.
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunda soruşturma nasıl başlar?
Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesinin birinci fıkrasındaki cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla iş ve çalışma hürriyetinin kısıtlanması durumunda soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikayetine bağlıdır.
Çaresizliğin sömürülmesi suretiyle ücretsiz çalıştırmanın cezası nedir?
Kişilerin çaresizliğini, kimsesizliğini veya bağlılığını sömürerek ücretsiz ya da orantısız düşük ücretle çalıştıran faillere altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adli para cezası verilir.
Sömürü amacıyla kişi sevk ve nakletmenin yaptırımı nedir?
Bireyleri sömürü ortamına düşürmek kastıyla tedarik eden, sevk eden veya bir yerden başka bir yere nakleden kimseler altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır.
Çalışma koşullarını değiştirmeye zorlama suçunda hangi manevi unsur aranır?
Bu suç tipinde failde özel kast bulunmalıdır; cebir veya tehdidin işçiyi ya da işvereni ücretleri değiştirmeye yahut önceden kararlaştırılan haricinde anlaşmaya zorlama maksadıyla uygulanmış olması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy