Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Sonuç Cezanın Belirlenmesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinin birinci fıkrasına göre, işlediği suçtan ötürü iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezasının ertelenmesine karar verilebilir. Suçun işlendiği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişiler için erteleme uygulanabilecek hapis cezasının üst sınırı üç yıl olarak düzenlenmiştir. Erteleme hükmünün tatbikinde kanundaki soyut ceza miktarı değil, mahkemenin yargılama neticesinde takdir ettiği sonuç ceza miktarı esas alınır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 51Kaynağı aç
Cezanın Ertelenmesinin Kanuni Şartları
Hapis cezasının ertelenebilmesi için kanunda belirtilen iki ana şartın gerçekleşmesi gerekir. Failin geçmişte kasıtlı bir suç sebebiyle üç aydan fazla süreli hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ilk koşuldur. Bunun yanında failin suçu işledikten sonraki yargılama sürecinde ortaya koyduğu pişmanlık neticesinde yeniden suç işlemeyeceği doğrultusunda mahkemede vicdani bir kanaatin meydana gelmesi şarttır.
Adli Para Cezaları ve Erteleme Kapsamı Dışındaki Suçlar
Adli para cezaları erteleme müessesesine tabi tutulamaz. Kanunda hapis cezası ile adli para cezasının seçenek yaptırım olarak öngörüldüğü durumlarda, mahkeme tercihini adli para cezasından yana kullanmışsa bu para cezasının ertelenmesi mümkün değildir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun ek 12. maddesi gereğince, kamu ya da özel sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan sağlık ve yardımcı sağlık personeline karşı görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ile görevi yaptırmamak için direnme suçlarında Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesindeki cezanın ertelenmesi hükümleri uygulanmaz. Bu kapsamda özel kuruluşlarda görev yapan sağlık çalışanları da görevleriyle bağlantılı kendilerine karşı işlenen fiillerde kamu görevlisi sayılır.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek Madde 12Kaynağı aç
Zararın Giderilmesi Koşulu ve Hükümlünün Salıverilmesi
Hapis cezasının ertelenmesi kararı; mağdurun yahut kamunun suç sebebiyle maruz kaldığı maddi zararın aynen iade, eski hale getirme veya tazmin yollarıyla bütünüyle karşılanması koşuluna bağlanabilir. Bu koşul belirlendiğinde zarar giderilinceye kadar hükümlünün cezasının ceza infaz kurumunda çektirilmesine devam edilir; şartın yerine getirilmesi üzerine hükümlü infaz hâkimi kararıyla ceza infaz kurumundan derhal salıverilir.
Hakkında mahkûm olunan hapis cezası ertelenen sanık şayet yargılama sırasında tutuklu bulunuyorsa derhal serbest bırakılır. Bu serbest bırakılma işlemi için mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesi şartı aranmaz.
TCK 51/3 Uyarınca Denetim Süresi ve Sürenin Başlangıcı
Cezası ertelenen hükümlü için mahkemece bir yıldan az ve üç yıldan çok olmamak üzere bir denetim süresi tayin edilir. Bu sürenin kanuni alt sınırı, verilen hapis cezası mahkûmiyetinin süresinden az olamaz. Denetim süresinin işlemeye başlaması mahkemenin karar verdiği hüküm tarihine değil, hükmün kesinleşme tarihine bağlıdır.
Denetim Süresince Belirlenebilecek Tedbirler ve Yükümlülükler
Mahkeme denetim süresi içerisinde hükümlü için birtakım yükümlülükler kararlaştırabilir. Meslek veya sanatı bulunmayan hükümlünün bu yönde bir eğitim programına katılmasına, meslek sahibi olanların kamu kurumunda veya aynı işi yapan bir başkasının gözetiminde ücretli çalıştırılmasına ya da on sekiz yaşından küçük hükümlülerin barınma imkanı bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesine karar verilebilir.
Denetim süresi boyunca hükümlüye rehberlik etmesi maksadıyla mahkeme tarafından uzman bir kişi görevlendirilebilir. Bu uzman, hükümlünün toplumsal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişimi izleyerek üçer aylık dönemler halinde infaz hâkimine rapor sunar.
Mahkeme, hükümlünün kişisel özelliklerini ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak denetim süresinin herhangi bir özel yükümlülük öngörülmeksizin ya da uzman bir kişi atanmaksızın serbest biçimde geçirilmesine de hükmedebilir.
TCK 51/7 Uyarınca Denetimin İhlali ve Cezanın İnfazı
Hükümlünün denetim süresi dahilinde kasıtlı yeni bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen denetim görevlerine infaz hâkiminin ihtarına rağmen riayet etmemekte ısrar göstermesi durumunda, ertelenen cezanın kısmen ya da tamamen ceza infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimliği tarafından karar verilir. Denetim süresi içinde taksirli bir suç işlenmesi ise ertelemenin düşmesine veya cezanın infaz kurumuna aktarılmasına yol açmaz.
Hükümlü denetim süresini öngörülen yükümlülüklere uygun biçimde veya yükümlülük belirlenmemişse iyi halli olarak tamamladığında hapis cezası bütünüyle infaz edilmiş kabul edilir.
Cezası ertelenen tutuklu sanık ne zaman tahliye edilir?
Hapis cezasına çarptırılıp cezası ertelenen tutuklu kişi derhal serbest bırakılır; tahliyenin gerçekleşmesi için mahkeme hükmünün kesinleşmesi şartı bulunmamaktadır.
Denetim süresi hangi tarihte işlemeye başlar?
Hapis cezasının ertelenmesinde denetim süresi hüküm tarihinden itibaren değil, mahkûmiyet kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Denetim süresinde taksirli suç işlenmesi ertelemeyi bozar mı?
Hayır, denetim süresinde taksirle işlenen suçlar ertelemenin düşmesine yol açmaz; infaz hâkimliğince cezanın kısmen veya tamamen çektirilmesi ancak kasıtlı suç işlenmesi ya da ihtara rağmen yükümlülüklere ısrarla uyulmaması hallerinde mümkündür.
Adli para cezalarının ertelenmesi hukuken mümkün müdür?
Hayır, adli para cezaları kanunen erteleme müessesesinin kapsamı dışındadır; seçimlik cezalardan adli para cezasının tercih edilmesi durumunda da erteleme kararı verilemez.
Sağlık personeline karşı işlenen suçlarda hapis cezası ertelenebilir mi?
Sağlık çalışanlarına karşı görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında TCK m. 51 uyarınca hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy