Hırsızlık Suçunda Zorunluluk Hali ve Yasal Dayanağı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesi uyarınca, hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi halinde, olayın özelliğine göre faile verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Bu hüküm, failin içerisinde bulunduğu ağır ve ertelenemez durum karşısında kanun koyucu tarafından mahkemeye tanınmış bir takdir yetkisini ifade eder.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 147Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinde yer alan zorunluluk hali ile Kanun'un 145. maddesinde düzenlenen malın değerinin azlığı birbirinden farklı uygulama koşullarına sahiptir. Zorunluluk halinin ayırıcı ölçütü, hırsızlık eyleminin ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak amacıyla gerçekleştirilmesidir. Bu kapsamda suça konu eşyanın veya malın değerinin az ya da çok olmasının bir önemi bulunmamaktadır.
Zorunluluk Halinde Verilecek Hüküm Türü
Hırsızlık fiilinde failin ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak amacıyla hareket ettiğinin ve zaruret halinin bulunduğunun tespiti durumunda beraat kararı verilemez; mahkemece ceza verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerekir. Bu cezasızlık sonucunun usul dayanağı olarak kusurluluğu kaldıran zorunluluk haline bağlanan Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223/3-b bendi ile şahsi cezasızlık haline dayanan Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223/4. maddesi uygulanabilmektedir.
Zorunluluk Halinin Uygulama Alanı ve Diğer Suçlarla Sınırı
Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinde öngörülen zorunluluk hali yalnızca hırsızlık suçu bakımından uygulanabilir niteliktedir. Hırsızlık fiiliyle bağlantılı olarak işlense dahi işyeri dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçları yönünden bu düzenlemenin tatbik edilmesi olanaklı değildir. Fail hakkında hırsızlık yönünden cezasızlık veya indirim koşulları gerçekleşse bile eşlik eden diğer bağımsız suç tipleri bakımından bu sebeple ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
Failin uzak mesafedeki köyüne gidebilmek amacıyla para alması eyleminde ağır ve acil bir ihtiyacın varlığı kabul edilemeyeceğinden zorunluluk hali hükümleri oluşmaz. Bununla birlikte söz konusu eylem sırasında işlenen işyeri dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçları bakımından da Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinin uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
Ağır ve Acil İhtiyacın Değerlendirildiği Durumlar
Bıçakla ağır şekilde yaralanan bir kişinin hastaneye yetiştirilmesi amacıyla kolluk kuvvetlerine ait ekip aracının alınması ve yaralının hastaneye götürülmesinin ardından aracın acil servis önünde bulunması halinde eylem, Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesi kapsamında zorunluluk hali olarak nitelendirilir. Bu somut durumda fail hakkında beraat yerine ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerekir.
Hava şartlarının aşırı soğuk olması sebebiyle üşüyerek yalnızca mont ve kazak gibi giyecek eşyalarını alan ve başka hiçbir eşyaya dokunmayan failler yönünden Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinde öngörülen ağır ve acil ihtiyacın bulunup bulunmadığı mahkemece değerlendirilmelidir. Eylemin yalnızca soğuktan korunma amacıyla sınırlı kalması durumunda yasal zorunluluk şartlarının tartışılması zorunludur.
Bir eczaneye cam kırılarak girilip uyuz hastalığı nedeniyle ilaç alınmak istendiğinin ileri sürülmesi halinde failin iddia ettiği hastalığın varlığı, olay tarihi ve öncesinde kaldığı kurumlardan resmen araştırılmalıdır. Yapılacak inceleme neticesinde hastalığın varlığına ve tıbbi durumun aciliyetine göre Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinin uygulanma koşullarının oluşup oluşmadığı saptanmalıdır.
Zorunluluk Hali Kapsamında Görülmeyen Haller
Elektrik borcunun ödenmemesi sebebiyle sayacı sökülen bir işyerinde, karanlıkta kalmamak amacıyla sayaçsız kaçak elektrik bağlantısı yapılarak elektrik kullanılması fiilinde ağır ve acil ihtiyacı karşılama unsuru gerçekleşmez. Ticari işletmenin karanlıkta kalmaması yasanın aradığı yaşamsal ve ertelenemez zaruret kapsamında değerlendirilemeyeceğinden beraat kararı verilemez.
Elektrikle çalışan tıbbi cihaz desteğine muhtaç bir hastanın varlığı ileri sürülerek kaçak elektrik kullanıldığı durumlarda, hastanın suç tespit tutanağından önceki bir tarihte vefat ettiğinin resmi belgelerle belirlenmesi halinde Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesindeki ağır ve acil ihtiyaç koşulu gerçekleşmiş sayılmaz. Suç anında mevcut olmayan bir zarurete dayanılarak ceza verilmesine yer olmadığı kararı kurulamaz.
Eşin doğum yapması gerekçesiyle kaçak hat çekilerek elektrik kullanılması fiilinde, doğumun tespit tarihinden yaklaşık bir buçuk ay önce gerçekleşmiş olması ve hattın birden fazla eve elektrik sağlayacak şekilde çekilmesi durumunda zorunluluk hali hükümleri uygulanamaz. İhtiyacın aciliyet boyutunu aşması ve eylemin sınırlarının genişletilmesi ceza indirimini veya cezasızlığı engeller.
Alışveriş sırasında çocuk maması ve bilgisayar çantası gibi farklı nitelikteki eşyaların ödeme yapılmaksızın kasadan geçirilmesi eyleminde Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinde belirtilen zorunluluk hali koşulları oluşmaz. Birden fazla ve zorunlu tüketim niteliği taşımayan ürünlerin de suça konu edilmesi halinde ağır ve acil ihtiyacın varlığı kabul edilmez.
TCK 147'de çalınan eşyanın parasal değeri etkili midir?
Çalınan malın değerinin az veya çok olmasının zorunluluk hali bakımından önemi bulunmayıp ayırıcı ölçüt eylemin ağır ve acil bir ihtiyacı gidermek için yapılmasıdır.
Zorunluluk hali mala zarar verme suçunda cezasızlık sağlar mı?
Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesindeki zorunluluk hali yalnızca hırsızlık suçu için geçerli olup mala zarar verme ve işyeri dokunulmazlığını ihlal suçlarında uygulanamaz.
Zorunluluk halinde mahkeme beraat kararı verebilir mi?
Hırsızlık fiilinde zorunluluk hali kabul edildiğinde beraat kararı verilemez; mahkemenin Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına hükmetmesi gerekir.
Yaralıyı hastaneye götürmek için araç çalınması zorunluluk hali sayılır mı?
Ağır yaralı bir kişiyi derhal hastaneye ulaştırmak amacıyla araç alınması ve hastaneye varıldığında aracın bırakılması zorunluluk hali kapsamında kabul edilir.
Soğuk havada giysi çalınması durumunda TCK 147 uygulanabilir mi?
Havanın çok soğuk olması sebebiyle üşüyerek yalnızca mont ve kazak alınması ve başkaca bir şey çalınmaması durumunda mahkemenin TCK 147'yi değerlendirmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy