Spor alanlarında gerçekleştirilen tehdit veya hakaret içerikli tezahüratlar 6222 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca adli para cezasına, toplum kesimlerini hedef alan ayrımcı söz ve davranışlar ise hapis cezasına bağlanmıştır. Kanun'un 19. maddesi gereğince, bu Kanun kapsamında bir spor kulübüne veya spor kulübünün mensubuna ceza verilmesi, kulübün bağlı olduğu federasyonun yaptırım uygulama yetkisini ortadan kaldırmaz.
6222 sayılı SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 19Kaynağı aç
6222 Sayılı Kanun Kapsamında Tezahürat Suçları ve Cezai Sorumluluk
6222 sayılı Kanun'un 14. maddesinin birinci fıkrasına göre spor alanlarında taraftarlarca gerçekleştirilen ve çevrede bulunanlarca tehdit ya da hakaret biçiminde algılanabilen aleni eylemler cezalandırılır. Bu fiilin oluşmasında belirli bir şahsın hedef seçilmesi şartı aranmadığı gibi soruşturma ve kovuşturma yapılması şikâyete de bağlı tutulmamıştır. Eylemin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç tipi oluşturmaması kaydıyla, faillere elli günden az olmamak üzere adli para cezası verilir.
6222 sayılı SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 14Kaynağı aç
Aynı maddenin ikinci fıkrasında ayrımcı eylemler daha ağır bir yaptırıma bağlanmıştır. Spor alanlarında din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet yahut mezhep ayrımı güdülerek toplumsal kesimlere hakaret teşkil eden eylemlerde bulunan şahıslar hakkında, fiil daha ağır cezalı başka bir suça vücut vermedikçe bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır.
Söz konusu hakaret, tehdit ya da ayrımcılık fiillerinin yazılı pankart asılması, taşınması veya duvarlara yazı yazılması yoluyla icra edilmesi durumunda hükmedilecek ceza yarı oranında artırılmaktadır. Ayrıca bu eylemlerin her türlü görsel, işitsel, yazılı ya da elektronik kitle iletişim araçları vasıtasıyla işlenmesi hâlinde de 6222 sayılı Kanun'un 14. maddesi kuralları tatbik edilir.
Seyirden Yasaklama: Güvenlik Tedbiri ve Yaptırım Boyutu
6222 sayılı Kanun'un 18. maddesi gereğince kanunda tanımlanan veya yollamada bulunulan suçlardan dolayı mahkemece mahkûmiyet hükmü kurulduğunda kişi hakkında güvenlik tedbiri olarak spor müsabakalarını seyirden yasaklanma kararı verilir. Seyirden yasaklanma yaptırımının süresi, hükmün kesinleşmesiyle infazına başlar; cezanın infazı tamamlandıktan itibaren bir yıl geçmesiyle sona erer. Ceza verilmesine yer olmadığı kararıyla birlikte hükmedilmesi halinde ise süre, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren bir yıldır.
6222 sayılı SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 18Kaynağı aç
Seyirden yasaklama yaptırımına ikinci kez karar verildiğinde bir yıllık süre üç yıl, üçüncü kez karar verildiğinde ise beş yıl olarak uygulanır. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, seçenek yaptırım veya erteleme kararlarında bu tedbir kararın kesinleştiği tarihten itibaren; önödeme halinde ise önödemede bulunulduğu tarihten itibaren bir yıl süreyle uygulanmaya devam eder.
Seyirden yasaklama yükümlülüğü yalnız stadyum girişiyle sınırlı bir yasak değildir. Kanunun 18. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca seyirden yasaklanan kişi, yasağa konu fiilin işlendiği müsabakanın tarafı olan ve taraftarı olduğu takımın katıldığı müsabakaların yapılacağı gün, yurt içinde bulunması halinde, müsabakanın başlangıç saatinde ve bundan bir saat sonra en yakın genel kolluk birimine başvurmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü her bir müsabaka için yerine getirmeyen kişi yirmi beş günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır.
Seyirden yasaklama kapsamındaki suçlardan soruşturma başlatılması halinde şüpheli hakkında seyirden yasaklama tedbiri derhal uygulamaya konulur. Soruşturma evresinde cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından kaldırılmadıkça bu yasak koruma tedbiri olarak sürer. Kaldırılmasına karar verilmesi, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi ya da beraat veya düşme kararı verilmesi hallerinde tedbir derhal kalkar. Yasaklanan kişilere ilişkin bilgiler Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki elektronik bilgi bankasına kaydedilerek spor kulüpleri ve federasyonların erişimine açılır.
Seyirden yasaklamaya ilişkin hükümler, taraftar gruplarınca spor alanlarının haricinde işlenen hakaret veya tehdit içeren tezahürat, kasten yaralama ve mala zarar verme suçlarında da tatbik edilir. 6222 sayılı Kanun uyarınca hakkında güvenlik tedbiri olarak spor müsabakalarını seyirden yasaklanma kararı verilen kişiler ise bu yasak süresi boyunca federasyonlarda, spor kulüplerinde veya taraftar derneklerinde yöneticilik yapamayacağı gibi müsabakalarda gözlemci, hakem veya temsilci olarak da görev alamazlar.
Adli Ceza ile Federasyon Yaptırımının İlişkisi
6222 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kanuna dayanılarak bir spor kulübüne yahut spor kulübünün mensubuna ceza verilmiş olması, anılan kulübün tabi bulunduğu spor federasyonunun disiplin ve yaptırım tesis etme yetkisini ortadan kaldırmaz.
TFF Disiplin Hukukunda Ayrımcılık Yasağı ve Yaptırımlar
Futbol müsabakalarında gerçekleşen ayrımcı eylemler, ceza hukuku dışında TFF talimatları çerçevesinde ağır disiplin yaptırımlarına da yol açar. TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 42. maddesi; ırk, dil, din, etnik köken ayrımcılığı veya herhangi bir biçimde insanlık onurunu zedeleyen fiilleri yasaklamaktadır. Bu fiilleri gerçekleştiren futbolcular, yöneticiler ve görevliler müsabakadan men, hak mahrumiyeti ve para cezasıyla cezalandırılabilir. Mensupları veya taraftarları söz konusu fiillere karışan kulüpler ise yüksek para cezaları ve ek yaptırımlarla karşı karşıya kalır.
Ayrımcılık ihlalinin ağırlığına veya tekerrür durumuna göre kulüpler hakkında bir veya birden çok müsabakayı seyircisiz oynama, saha kapatma, hükmen mağlubiyet, puan silme veya ligden ihraç yaptırımları uygulanabilir. Ayrıca TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 42. maddesi kapsamında müsabaka öncesinde, esnasında ve sonrasında her türlü ideolojik propaganda yasaklanmıştır. Öte yandan Talimatın 41. maddesi uyarınca TFF mensuplarına, müsabaka görevlilerine, futbolculara veya yöneticilere yönelik hakaret, tehdit veya kişilik haklarına saldırı eylemlerinin kulüplerin resmî internet siteleri, televizyonları ya da sosyal medya hesapları üzerinden gerçekleştirilmesi durumunda kulüplere para cezası verilebilir.
Çirkin ve Kötü Tezahüratta Kulüp Sorumluluğu ve Kademeli Yaptırımlar
TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 53. maddesi, stadyumlarda topluluk halinde söz, hareket veya benzeri araçlarla aşağılayıcı, tahrik veya taciz edici nitelikte tezahürat yapılmasını devamlılık kıstası aranmaksızın yasaklamaktadır. Profesyonel lig müsabakalarında bu fiil nedeniyle kulüplere yaptırım uygulanır. Elektronik bilet sisteminin uygulandığı Süper Lig ve 1. Lig karşılaşmalarında, toplu halde çirkin ve kötü tezahüratta bulunan blok veya bloklara giriş yapan seyircilerin elektronik kartları bloke edilerek müsabakaya girişleri engellenebilmektedir.
Tribünlerdeki çirkin ve kötü tezahüratın ırkçılık boyutu taşıması durumunda kulüplere kademeli bir yaptırım sistemi öngörülmüştür. Bu kapsamda birinci ihlalde seyircisiz oynama ile ağır para cezası, ikinci ihlalde dozu artırılmış seyircisiz oynama ve para cezası, fiilin üçüncü kez tekrarlanmasında ise puan silme cezası gündeme gelmektedir. Benzer biçimde bölgesel veya etnik ayrımcılık güden yahut takım mensupları ile taraftarlarını suç failleri veya örgütlerle bağdaştıran toplu tezahüratlarda kulüplere saha kapatma, seyircisiz oynama ve para cezaları münferiden veya bir arada verilebilir.
Kulüpler bakımından çirkin ve kötü tezahürat nedeniyle yaptırım uygulanmaması belirli ispat koşullarına bağlanmıştır. TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 53. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, gerçekleşen eylemlerin üçüncü şahıslarca kötü niyetle yürütüldüğü ya da kulüp tarafından ihlali engellemek adına azami çabanın sarf edildiği yeterli ve inandırıcı delillerle ortaya konulursa ceza tayin edilmeyebilir.
Güvenlik Kurulları ve Ev Sahibi Kulüplerin Yükümlülükleri
Müsabaka düzeninin korunması amacıyla il spor güvenlik kurullarına kanun ve yönetmelik çerçevesinde muhtelif görevler verilmiştir. Bu kurullar spor sahalarında veya civarında hakaret barındıran taşkınlık ve tezahüratları önleyici tedbirleri kararlaştırmanın yanı sıra seyir yasağı bulunanların alana sokulmaması, güvenlik kamerası noktalarının tespiti, fiziki engeller ile görevlendirilecek özel güvenlik personeli sayısının karara bağlanması yetkisine sahiptir.
Ev sahibi spor kulüpleri, karşılaşmaların yapıldığı alanlarda ve seyir yerlerinde gerekli sağlık ve emniyet tedbirlerini sağlamak zorundadır. Kulüpler ayrıca misafir taraftarların ayrılmasını temin etmek, stadyum kapasitesini aşacak şekilde ya da biletsiz girişe izin vermemek, elektronik bilet kontrol mekanizmalarını eksiksiz işletmek ve yetkili güvenlik kurulunca alınan kararları yerine getirmekle yükümlüdür.
Spor alanında hakaret içerikli tezahüratta şikâyet şartı var mı?
Hayır. 6222 sayılı Kanun'un 14. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki tehdit veya hakaret içerikli tezahürat fiillerinde şikâyet şartı aranmaz. Belirli bir kişinin muhatap alınması da gerekmez; duyan veya görenler tarafından hakaret ya da tehdit olarak algılanacak nitelikteki aleni söz ve davranış bu madde kapsamında değerlendirilebilir.
Toplumsal gruplara yönelik ayrımcı tezahüratta ceza adli para cezasıyla mı sınırlıdır?
Hayır. Din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep farkı gözetilerek toplum kesimlerine hakaret oluşturan söz ve davranışlar, 6222 sayılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında daha ağır bir suç oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirmektedir. Bu, birinci fıkradaki adli para cezasından farklı ve daha ağır bir yaptırımdır.
Pankart taşımak veya sosyal medyada paylaşım yapmak ceza kapsamına girer mi?
Evet. Yazılı pankart taşınması veya asılması ya da duvarlara yazı yazılması suretiyle işlenen fiillerde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Aynı fiillerin her türlü yazılı, görsel, işitsel veya elektronik kitle iletişim aracıyla işlenmesi halinde de 6222 sayılı Kanun'un 14. maddesi hükümleri uygulanır.
Tezahürat nedeniyle soruşturma başlatıldığında seyirden yasaklama ne zaman uygulanır?
6222 sayılı Kanun'un 18. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu madde kapsamındaki suçlardan soruşturma başlatılması halinde şüpheli hakkında seyirden yasaklama tedbiri derhal uygulamaya konulur ve cumhuriyet savcısı ya da mahkeme tarafından kaldırılmadıkça koruma tedbiri olarak sürer. Kovuşturmaya yer olmadığı, beraat veya düşme kararı verilmesi hallerinde tedbir derhal kalkar.
Seyirden yasaklanan kişi maç günlerinde ne yapmak zorundadır?
Seyirden yasaklanan kişi, yasağa konu fiilin işlendiği müsabakanın tarafı olan ve taraftarı olduğu takımın katıldığı müsabakaların yapılacağı gün, yurt içinde bulunması halinde, müsabakanın başlangıç saatinde ve bundan bir saat sonra en yakın genel kolluk birimine başvurmak zorundadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen kişi her bir müsabaka için yirmi beş günden az olmamak üzere adli para cezasıyla karşılaşabilir.
Ayrımcı tezahürat nedeniyle kulüplere hangi sportif yaptırımlar verilebilir?
TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 42. maddesi uyarınca ayrımcılık içeren fiillerin ağırlığına veya tekerrürüne göre kulüplere yüksek para cezası, seyircisiz oynama, saha kapatma, hükmen mağlubiyet, puan silme ve ihraç yaptırımları uygulanabilir. Ayrıca Talimatın 53. maddesi gereğince çirkin ve kötü tezahüratın ırkçılık içermesi durumunda ilk ihlalde seyircisiz oynama ve ağır para cezası, ikinci ihlalde artırılmış seyircisiz oynama ve para cezası, üçüncü ihlalde ise puan silme cezası verilir.
Kulüp, taraftarlarının yaptığı kötü tezahürattan her zaman sorumlu mudur?
Hayır. TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 53. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, ihlalin engellenmesi adına azami gayretin gösterildiği yahut fiillerin üçüncü şahıslarca kötü niyetle yapıldığı inandırıcı ve yeterli delillerle kanıtlandığı takdirde kulübe ceza verilmeyebilir.
Adli mahkeme ceza verirse federasyon ayrıca yaptırım uygulayabilir mi?
Evet. 6222 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca bu Kanuna göre bir spor kulübüne veya kulüp mensubuna ceza verilmesi, kulübün bağlı bulunduğu federasyonun yaptırım tatbik etme yetkisini ortadan kaldırmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy