Tanıklığın İzne Bağlı Olduğu Hâller ve Yazılı İzin

Kamu görevlisi, görevinden ayrılmış olsa bile, görevi gereği sır olarak saklamak zorunda olduğu hususlarda, sırrın ait olduğu resmî makamın yazılı izni olmadıkça tanık olarak dinlenemez. Bu kural 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 242. maddesinin birinci fıkrasında yer alır. Tanıklık kamu yararına aykırı bulunmadıkça izin verilmesinden kaçınılamaz. İzin, mahkeme kararı üzerine yazıyla istenir; izin verilince tanık davet edilerek dinlenir.

Yazılı iznin arandığı kişiler ve konular

Sınırlamanın muhatabı kamu görevlisidir. Görevden ayrılmış olmak, görev gereği sır olarak saklanması zorunlu hususlarda yazılı izin olmaksızın tanık olarak dinlenememe sonucunu ortadan kaldırmaz. Dinlenememe, her konuya değil, sır olarak saklanması zorunlu hususlara ve sırrın ait olduğu resmî makamın yazılı izninin bulunmamasına bağlanmıştır.

Sınırlama, tanık olarak dinlenecek kişilerin görevleri gereği sır olarak saklamak zorunda oldukları hususlar yönündendir. Sır olarak saklanmasına gerek olmayan konularda bu izne gerek yoktur. İzin şartı, kamu görevlisinin her türlü bilgisine değil, görev gereği sır niteliği taşıyan hususlara ilişkindir.

İzni vermeye yetkili makam

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 242. maddesinin birinci fıkrası, yazılı izni verecek makamı kişiye göre ayırır. Milletvekilleri hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında Cumhurbaşkanı, diğerleri hakkında ise bağlı oldukları bakan veya kuruluşun amiri izin verir.

Kamu yararına aykırılık ve izinden kaçınma

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 242. maddesinin ikinci fıkrasına göre tanıklık kamu yararına aykırı bulunmadıkça izin verilmesinden kaçınılamaz. Birinci fıkrada belirtilen kişilerin tanıklığına izin verilmesi kuraldır. Kamu yararına aykırı bulunulması ise izin verilmesinden kaçınma sebebidir.

İznin istenmesi ve tanığın dinlenmesi

İzin, mahkeme kararı üzerine yazıyla istenir. İzin verilince tanık davet edilerek dinlenir. Üçüncü fıkra, iznin bu yöntemle istenmesini ve izin verilmesinden sonra tanığın davet edilerek dinlenmesini düzenler.

Tanıkların bir kısmının dinlenmesiyle yetinme

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 241. maddesinin birinci fıkrasına göre mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının tanıklığıyla ispat edilmek istenen husus hakkında yeter derecede bilgi edinirse geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir. Bu imkân, yeter derecede bilgi edinilmesi hâline bağlıdır.

Hukuki dinlenilme hakkı

Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi haklarıyla bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptir. Bu hak; yargılama ile ilgili bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2013/1745, K. 2013/4151 sayılı kararında, davalının dinletme talebinden vazgeçmediği tanıklar dinlenmeden hüküm kurulması, savunma hakkını da içeren hukuki dinlenilme hakkına ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27. maddesine aykırı görülmüştür. Kararda, bu tanıkların dinlenmesi için gerekli yargılama işlemlerinin yürütülmesi; tanıklar dinlenirse toplanan diğer delillerle birlikte değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği belirtilmiş ve hüküm bu sebeple bozulmuştur. Bozma sebebine göre diğer temyiz itirazları o aşamada incelenmemiş, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 184. maddesi, boşanmada yargılamanın, maddede saklı tutulan kurallar dışında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tâbi olduğunu belirtir. Hüküm boşanma yargılamasının genel usulünü gösterir; tanıklığın izne bağlanması şartını ayrıca düzenlemez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy