Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 180. maddesinin birinci fıkrasına göre mahkeme, hastalık, malûllük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle tanık ya da bilirkişinin uzun ve önceden bilinmeyen bir zaman boyunca duruşmada hazır bulunamayacağı anlaşılırsa, onun naiple veya istinabe yoluyla dinlenmesine karar verebilir. Hüküm, bu durum anlaşılmadan uygulanacak zorunlu bir dinleme yöntemi değildir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 180Kaynağı aç
bulunmayan başka bir nedenle bir tanık veya bilirkişinin uzun ve önceden
bilinmeyen bir zaman için duruşmada hazır bulunmasının olanaklı bulunmayacağı
anlaşılırsa, mahkeme onun bir naiple veya istinabe yoluyla dinlenmesine karar
verebilir.
(2) Bu hüküm, konutlarının yetkili mahkemenin yargı çevresi dışında
bulunmasından dolayı getirilmesi zor olan tanık ve bilirkişinin dinlenmesinde
de uygulanır.
(3) Davayı görmekte olan mahkeme, zorunluluk olmadıkça, büyükşehir
belediye sınırları içerisinde bulunan şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi veya
vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez.
(4) İstinabe olunan mahkeme,
büyükşehir belediye sınırları içerisinde ise, ilgililer kendi yargı çevresinde
bulunmasa da büyükşehir belediye sınırları içerisinde yerine getirilmesi
gereken istinabe evrakını geri çevirmeksizin gereğini yapar.
(5) Yukarıdaki fıkralar içeriğine göre tanık veya bilirkişinin aynı anda
görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri
olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınır. Buna olanak
verecek teknik donanımın kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller
yönetmelikte gösterilir.
Tanık ve bilirkişinin dinleneceği günün bildirilmesi
Naiple veya istinabe kararına yol açan durumlar
Karar, hastalık, malûllük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle tanık ya da bilirkişinin uzun ve önceden bilinmeyen bir zaman için duruşmada hazır bulunmasının olanaklı olmadığının anlaşılmasına bağlıdır. Tanık ve bilirkişi bu fıkrada aynı koşullara bağlanmıştır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkradaki hükmün bir başka durumda da uygulanacağını söyler. Konutu davaya bakan yetkili mahkemenin yargı çevresi dışında olduğu için getirilmesi zor olan tanık veya bilirkişi de naiple ya da istinabe yoluyla dinlenebilir. Ölçü, yalnızca konutun çevrenin dışında olması değil; bu nedenle getirmenin zor olmasıdır.
Büyükşehir belediye sınırında istinabe
Davayı gören mahkeme, zorunluluk olmadıkça, büyükşehir belediye sınırları içinde bulunan şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi veya vekil ile tanık ve bilirkişilerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez. Sınır yalnız tanık ve bilirkişiye özgü değildir; fıkrada sayılan diğer kişiler de kapsamdadır. Zorunluluk hâli yasağın dışında bırakıldığı için yasak mutlak değildir.
İstinabe olunan mahkeme büyükşehir belediye sınırları içindeyse işlem yönü değişir. İlgililer bu mahkemenin kendi yargı çevresinde bulunmasa bile, büyükşehir belediye sınırları içinde yerine getirilmesi gereken istinabe evrakı geri çevrilmez; gereği yapılır.
Aynı anda görüntülü ve sesli dinleme
Önceki fıkralar kapsamında dinlenecek tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişimle dinlenebilmesi olanaklıysa ifade bu yöntem uygulanarak alınır. Bu olanağı sağlayacak teknik donanımın kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte gösterilir. Yönetmeliğin içeriği bu hükümden ayrıca çıkarılamaz.
Dinleme gününün bildirilmesi ve tutanak
Tanık veya bilirkişinin dinleneceği gün, Cumhuriyet savcısının, suçtan zarar görenin, vekilinin, sanığın ve müdafiinin bilgisine sunulur. Dinleme sonunda düzenlenen tutanağın örneği, o sırada hazır bulunan Cumhuriyet savcısına ve müdafie verilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 181Kaynağı aç
belirlenen gün, Cumhuriyet savcısına, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve
müdafiine bildirilir. Düzenlenen tutanağın örneği hazır bulunan Cumhuriyet
savcısına ve müdafie verilir.
(2) Yeniden keşif ve muayeneye ihtiyaç duyulursa, yukarıdaki fıkra
hükümleri uygulanır.
(3) Tutuklu olan sanık, ancak tutuklu bulunduğu yer mahkemesinde
yapılacak bu tür işlerde hazır bulundurulmasını isteyebilir. Ancak, hâkim veya
mahkeme tarafından zorunlu sayılan hâllerde tutuklu bulunan şüpheli veya
sanığın da bu tür işlerde hazır bulunmasına karar verilebilir.
İKİNCİ
BÖLÜM
Duruşma
Duruşmanın açıklığı
Yeniden keşif veya muayene yapılmasına ihtiyaç duyulursa, dinleme gününün bildirilmesi ve tutanak örneğinin verilmesine ilişkin birinci fıkra hükümleri bu iş için de uygulanır. Hükmün işlemesi, böyle bir ihtiyacın doğmasına bağlıdır.
Tutuklu kişinin hazır bulunması
Tutuklu sanık, bu tür işlerde hazır bulundurulmasını ancak tutuklu bulunduğu yer mahkemesinde yapılacak işler bakımından isteyebilir. İsteme hakkı bu yer sınırıyla bağlıdır. Bunun yanında hâkim veya mahkeme hâli zorunlu sayarsa, tutuklu bulunan şüpheli veya sanığın da bu işlerde hazır bulunmasına karar verebilir.
Delili tek tanığın açıklamasından oluşan durum
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 210. maddesinin birinci fıkrası ayrı bir şart kurar. Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse o tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinlemede düzenlenen tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması, bu dinlemenin yerine geçemez. Sonuç, delilin bu biçimde tek tanığın açıklamalarına dayanması koşuluna bağlıdır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 210Kaynağı aç
ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında
düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine
geçemez.
(2) Tanıklıktan çekinebilecek olan kişi, duruşmada tanıklıktan
çekindiğinde, önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz.
Duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler
Tanıklıktan çekinme ve önceki tutanak
Tanıklıktan çekinebilecek kişi duruşmada tanıklıktan çekinirse, daha önce verdiği ifadeye ilişkin tutanak okunamaz. Bu sonuç, kişinin çekinebilecek durumda olmasına ve duruşmada çekinmesine bağlıdır.
Tanık hangi hâlde naiple veya istinabe ile dinlenebilir?
Hastalık, malûllük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle uzun ve önceden bilinmeyen bir süre duruşmada hazır bulunamayacağı anlaşılırsa mahkeme buna karar verebilir. Aynı koşullar bilirkişi için de geçerlidir.
Konutu yargı çevresi dışında olan kişi de dinlenebilir mi?
Evet. Konutu yetkili mahkemenin yargı çevresi dışında olduğu için getirilmesi zor olan tanık ve bilirkişinin dinlenmesinde de birinci fıkradaki hüküm uygulanır.
Büyükşehir sınırında istinabe her zaman yasak mıdır?
Hayır. Davayı gören mahkeme, zorunluluk olmadıkça, büyükşehir belediye sınırları içinde bulunan ve maddede sayılan kişilerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez.
İstinabe evrakı geri çevrilebilir mi?
İstinabe olunan mahkeme büyükşehir belediye sınırları içindeyse, ilgililer kendi yargı çevresinde olmasa da bu sınır içinde yerine getirilecek evrak geri çevrilmeden yerine getirilir.
Görüntülü ve sesli dinleme olanağı varsa ne yapılır?
Bu olanak varsa tanık veya bilirkişinin ifadesi aynı anda görüntülü ve sesli iletişim kullanılarak alınır. Donanımın kurulması ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte gösterilir.
Dinleme günü kimlere bildirilir?
Gün, Cumhuriyet savcısına, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve müdafiine bildirilir. Tutanak örneği hazır bulunan Cumhuriyet savcısına ve müdafie verilir.
Yeniden keşifte bildirim kuralı uygulanır mı?
Evet. Yeniden keşif veya muayeneye ihtiyaç duyulursa, dinleme gününün bildirilmesi ve tutanak örneğinin verilmesine ilişkin birinci fıkra hükümleri uygulanır.
Tutuklu sanık dinlemede hazır bulunabilir mi?
Tutuklu sanık, hazır bulundurulmasını ancak tutuklu bulunduğu yer mahkemesinde yapılacak bu tür işler için isteyebilir. Hâkim veya mahkeme hâli zorunlu sayarsa tutuklu şüpheli veya sanığın hazır bulunmasına da karar verebilir.
Tek tanığın eski tutanağını okumak yeterli olur mu?
Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse olmaz. Bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir; önceki tutanağın veya yazılı açıklamanın okunması dinlemenin yerine geçemez.
Çekinen tanığın eski ifadesi okunabilir mi?
Hayır. Tanıklıktan çekinebilecek kişi duruşmada tanıklıktan çekinirse, önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy