Tam Islah Nedir ve Davanın Tamamen Islahı Nasıl Yapılır?

Davanın Tamamen Islahı Kavramı ve Kapsamı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 176/1 uyarınca taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Davanın tamamen ıslahı yoluyla davacı, kanunun 180. maddesi çerçevesinde talep sonucunu değiştirebilir. Kanunun 176. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.

Tam Islah ile Kısmi Islah Arasındaki Ayrım

Yargılama sürecinde dava dilekçesindeki talep kısmının değiştirilmesi davanın tamamen ıslahı mahiyetindedir. Buna karşılık talep kısmının artırılması davanın kısmen ıslahı niteliği taşır.

Davanın Tamamen Islahında Bir Haftalık Yeni Dilekçe Süresi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 180. maddesinin birinci fıkrasına göre, davada tam ıslah yoluna gittiğini mahkemeye bildiren tarafça, beyanın yapıldığı andan itibaren başlayacak bir haftalık süre zarfında yeni dava dilekçesinin sunulması gerekmektedir.

Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren tarafın bir haftalık yasal süre içerisinde yeni dava dilekçesini vermemesi hâlinde, ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.

Tam Islahın Şekli ve Bildirim Usulü

6100 sayılı Kanun'un 177. maddesinin üçüncü fıkrasına göre ıslah, sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Karşı taraf duruşmada hazır bulunmuyorsa veya ıslah talebi duruşma dışında yapılıyorsa, bu yazılı talep ya da tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir.

Islahın Yapılabileceği Süre ve Üst Mahkeme Kararı Sonrası Durum

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 177/1 uyarınca ıslah talebi kural olarak tahkikatın bitimine kadar ileri sürülebilir. Kanunun 177. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, istinaf incelemesinde verilen kaldırma ya da temyiz merciinin bozma kararının ardından dosyanın ilk derece mahkemesine dönmesi üzerine, mahkeme tahkikata yönelik bir işlem icra ederse tahkikat tamamlanıncaya değin ıslah yapılabilmektedir; ne var ki bozmaya uyulması neticesinde doğan hukuki durumun bu yolla bertaraf edilmesi mümkün değildir.

Tam Islahın Usul ve Maddi Hukuk Bakımından Sonuçları

6100 sayılı Kanun'un 179. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ıslah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Tamamen ıslah edilen dava ilk davanın devamı niteliğindedir ve bu nedenle zamanaşımı ile hak düşürücü süreler ilk davanın açıldığı tarihteki duruma göre dikkate alınır. Öte yandan önceki usul işlemlerinin yapılmamış sayılmasının bir sonucu olarak davalının temerrüdü ıslah tarihinde gerçekleşir.

Dava dilekçesinde yer alan ilk talep içeriği yerine ıslah yoluyla açıklanan talep içeriği nazara alınarak inceleme yapılır ve hükümde ıslahla ileri sürülen istem karşılanır. Davanın tamamen ıslahı yoluyla talep türünün değişmesi ve 6100 sayılı Kanun m. 2 çerçevesinde görevli mahkemenin farklılaşması hâlinde ise mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekir.

Islah Kapsamına Girmeyen İşlemler ve Geçersiz Kılınamayan Deliller

6100 sayılı Kanun'un 179. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ikrar, tanık beyanları, bilirkişi raporları ile açıklamaları, keşif ve isticvap tutanakları ıslahla hükümsüz hale getirilemez. Aynı şekilde icra edilmiş ya da henüz yerine getirilmemiş olsa bile karşı tarafça ifa edileceği ıslah öncesinde bildirilmiş olan yeminin teklif, ret veya iade edilmesine ilişkin işlemler de geçerliliğini muhafaza eder. Bununla birlikte aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince, ıslahtan sonra yürütülen tahkikat neticesinde anılan işlemlerin dikkate alınması gereksizleşmişse bu usul işlemleri de yapılmamış sayılır.

Dava içinde yapılmış olsalar dahi feragat, kabul ve sulh gibi asıl hakkı ortadan kaldıran usul işlemlerinin ıslah yoluyla düzeltilmesi mümkün değildir. Ayrıca ilk cevap dilekçesinde bildirilmeyen görev, yetki ve tahkim gibi ilk itirazlar ıslah ile ileri sürülemez, ıslah yoluyla karşı dava açılamaz ve ikinci bir tanık listesi verilemez; ancak tam ıslah ile yeni vakıalara dayalı tanıklar gösterilebilir.

Davalının Savunmasını Tamamen Islah Etmesi

Islah hakkı davacıyla sınırlı değildir. Davalı da tam ıslah yoluna başvurarak cevap dilekçesini tamamen değiştirebilir, savunmasını genişletebilir ve yeni savunma sebepleri ileri sürebilir.

Harç Tamamlama ve Dava Değerinin Belirlenmesi

6100 sayılı Kanun'da ve 492 sayılı Harçlar Kanunu'nda bağımsız bir ıslah harcı düzenlenmediğinden sırf ıslah talebinde bulunulması sebebiyle harç alınamaz. 492 sayılı Kanun m. 30 uyarınca muhakeme sırasında tespit olunan değerin dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunamaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2014/10443 E., 2015/11833 K. sayılı kararı doğrultusunda, davanın tamamen ıslah edilmesi hâlinde davacıya ıslah edilen yeni talebine göre dava değerinin bildirtilmesi ve buna göre harcın tamamlatılması gerekir.

Kötüniyetli Islah ve Uygulanan Yaptırımlar

6100 sayılı Kanun'un 182. maddesi kapsamında, yargılamanın sürüncemede bırakılması ya da karşı tarafa rahatsızlık verilmesi maksadıyla kötüniyetli biçimde ıslaha başvurulduğu somut delil veya emarelerle belirlenirse mahkemece bu ıslah gözetilmeksizin uyuşmazlığın esası hakkında karar verilir. Ayrıca hâkim, kötüniyetli hareket eden tarafın karşı tarafa verdiği her türlü zararı tazmin etmesine ve beş yüz Türk Lirası ile beş bin Türk Lirası arasında belirlenecek disiplin para cezasına çarptırılmasına hükmeder.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy