Davanın Islahı ve Hukuki Niteliği
Davanın ıslahı, yargılama sürecinde taraflara kendi usul işlemlerini tamamen veya kısmen düzeltme imkânı veren temel bir usul kurumudur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 176 uyarınca tarafların her biri bu imkândan yararlanabilir; fakat aynı uyuşmazlık kapsamında ıslah yoluna sadece bir defa başvurulabilir. Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 2015/4746 Esas ve 2015/24944 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere ıslah, mahkemeye yöneltilen tek taraflı ve açık bir irade açıklaması niteliğindedir; taraf bu yolla dilekçelerinde dayandığı vakıaları, dava konusunu ya da talep sonucunu değiştirme imkânına kavuşur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 176Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2015/4746, K. 2015/24944Kaynağı aç
Islah Talebinin Şekli ve Zaman Sınırı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 177/1 hükmüne göre ıslah talebi kural olarak tahkikat evresi tamamlanıncaya kadar ileri sürülebilir. Taraflar ıslahı mahkemede sözlü beyanda bulunarak veya dilekçe yoluyla gerçekleştirebilir. Duruşma haricinde talepte bulunulması ya da diğer tarafın celsede hazır bulunmaması hâlinde ise bilgilendirme gayesiyle ıslah dilekçesi yahut duruşma tutanağının sureti karşı tarafa bildirilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 177Kaynağı aç
Bölge adliye mahkemesinin kaldırma veya Yargıtayın bozma ilamı üzerine dosya yeniden ilk derece mahkemesine ulaştığında, yerel mahkemece tahkikata dönük yeni bir işlem yürütülürse tahkikat bitimine kadar ıslah yoluna gidilebilir. Ancak 6100 sayılı Kanun m. 177/2 uyarınca, bozma kararına uyulması neticesinde karşı taraf lehine doğan hukuki durumun ıslah ile ortadan kaldırılması mümkün değildir.
Teminat Yükümlülüğü ve Yargılama Giderleri
6100 sayılı Kanun m. 178/1 hükmüne göre, ıslaha başvuran tarafın hükümsüz kalan işlemlerden kaynaklanan yargılama masraflarını ve hasmının maruz kaldığı veya kalabileceği muhtemel zararları teminat altına alması gerekir. Hâkimce belirlenecek bu güvence tutarının bir haftalık süre zarfında mahkeme veznesine depo edilmesi şarttır; bu yükümlülük yerine getirilmezse ıslah yapılmamış sayılır. Uğranılan zararın tutarı kesinleştikten sonra yatırılan teminatta noksanlık varsa tamamlattırılır, fazlalık bulunuyorsa ilgili tarafa geri verilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
Tam Islah ile Kısmi Islah Usulü
6100 sayılı Kanun m. 180/1 düzenlemesine göre, davasını tam ıslah ettiğini mahkemeye açıklayan davacı, söz konusu bildirimden başlayarak bir hafta içerisinde yeni baştan bir dava dilekçesi sunmalıdır. Bu yasal süre geçirildiği takdirde taraf ıslah hakkını kullanmış sayılır ve yargılamanın yürütülmesine bu girişim hiç gerçekleşmemiş gibi mevcut hâliyle devam olunur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 180Kaynağı aç
Kısmen ıslaha başvuran tarafa ise ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. 6100 sayılı Kanun m. 181/1 gereğince bu süre içinde ıslah edilen işlem yapılmazsa, yargılamaya ıslah hiç yapılmamış gibi devam olunur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 181Kaynağı aç
Islahın Usul İşlemlerine Etkisi ve Kanuni İstisnalar
6100 sayılı Kanun m. 179/1 uyarınca yapılan ıslah, talepte bulunan tarafın kapsama aldığı aşamadan sonraki usuli işlemleri kural olarak yapılmamış sayma sonucunu doğurur. Bununla birlikte tarafların ikrarları, tanıkların beyanları, bilirkişilerce sunulan rapor ve açıklamalar ile keşif ve isticvap tutanakları ıslah ile geçersiz kılınamaz; aynı şekilde yerine getirilmiş yeminler ya da ıslahtan evvel eda edileceği karşı tarafça bildirilmiş yemin teklif, ret veya iadeleri de geçerliliğini korur. Bunun istisnası olarak, ıslahtan sonraki tahkikat safhasında söz konusu işlemlerin dikkate alınmasının artık gerekmediği anlaşılırsa bunlar da yapılmamış sayılır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 179Kaynağı aç
Yargıtay Kararlarında Islah Uygulaması
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 2015/4746 Esas ve 2015/24944 Karar sayılı ilamına göre, kısmi dava olarak açılan bir davada dava türü ıslah yoluyla değiştirilemez; dava değerinin kısmen artırılmasına yönelik dilekçe ıslah niteliğinde olup aynı davada ancak bir kez ıslah yapılabileceğinden sonrasında ikinci kez ıslahla dava değerini artırmak mümkün değildir. Bunun yanında 6100 sayılı Kanun m. 240/2 uyarınca tanık listesinde gösterilmemiş olan kimseler tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 240Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 2015/4746 Esas ve 2015/24944 Karar sayılı kararında, davalının cevap dilekçesini ıslah ederek ileri sürdüğü takas ve mahsup talebi hakkında mahkemece olumlu veya olumsuz bir karar verilmesinin zorunlu olduğu, bu konuda bir karar verilmemesinin bozma sebebi teşkil ettiği hüküm altına alınmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2015/22272 Esas ve 2017/1530 Karar sayılı ilamında ifade edildiği üzere, davacı yeni vakıalar ileri sürerek hukuki sebebi ıslah ettiğinde, davacıya ıslah harcını yatırması için süre verilmesi ve delillerin toplanarak gerçekleşecek sonuca göre hüküm kurulması gerekmektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/22272, K. 2017/1530Kaynağı aç
Aynı davada kaç kez ıslah yapılabilir?
Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir; Kanunun tanıdığı bu hak ikinci kez kullanılamaz.
Islah hangi aşamaya kadar yapılabilir?
Islah kural olarak tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Yargıtayın bozma veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesince tahkikata ilişkin bir işlem yapılması hâlinde de tahkikat sona erinceye kadar ıslah mümkündür.
Tam ıslah bildiriminden sonra yeni dava dilekçesi ne zaman verilmelidir?
Davasını tamamen ıslah ettiğini mahkemeye bildiren taraf, bu bildirim tarihinden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır.
Islah teminatı süresinde yatırılmazsa ne olur?
Hâkimin takdir edeceği teminat tutarı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırılmadığı takdirde ıslah yapılmamış sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy