Tam Bölünmenin Hukuki Niteliği ve Külli Halefiyet
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 159/1-a uyarınca tam bölünmede, şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılarak diğer şirketlere devrolunur; bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap eder, bölünen şirket ise tasfiyesiz olarak sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir. Bu çerçevede devrolunan şirketin malvarlığı unsurları devralan şirketlere külli halefiyet ilkesi uyarınca intikal eder.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 159Kaynağı aç
Bölünme kapsamında devredilen her bir aktif unsur, doğrudan bağlantılı olduğu borç, yükümlülük, sözleşmesel ilişki ve fer'i haklarla birlikte devredilmiş kabul edilir. Tarafların açık mutabakatı bulunması şartıyla belirli malvarlığı unsurlarının bölünme kapsamı dışında bırakılması ve bu kalemlerin ayrıca hariç tutulan unsurlar listesinde gösterilmesi mümkündür.
Kısmi Bölünme ve Tam Bölünme Ayrımı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 159/1-b gereğince kısmi bölünmede, tam bölünmeden farklı olarak şirketin tüm malvarlığı değil, bir veya birden fazla bölümü diğer şirketlere devrolunur. Bu halde bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin pay ve haklarını iktisap edebilir veya bölünen şirket devredilen malvarlığı bölümleri karşılığında devralan şirketlerdeki pay ve hakları bizzat elde ederek yavru şirketini oluşturur.
Malvarlığı ve Borçların Tahsisinde Tereddütlerin Giderilmesi
Herhangi bir malvarlığı unsurunun hangi devralan şirkete tahsis edildiğinde tereddüt bulunması halinde, öncelikle ilgili unsurun ekonomik bağlantısı ve fiili kullanım amacı esas alınır; bu değerlendirmenin yetersiz kalması durumunda ise taraflar yazılı bir protokol ile açıklık sağlar.
Hangi devralan şirkete ait olduğu açıkça tespit edilemeyen borçların aidiyeti ise borcun doğuş sebebi, kullanım alanı ve muhasebe kayıtları birlikte değerlendirilerek kararlaştırılır.
Ortaklık Haklarının Korunması ve Denkleştirme Ödemesi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 140/1 uyarınca devrolunan şirkette pay sahibi olanların, eldeki ortaklık pay ve haklarının değerine denk gelecek biçimde devralan şirketten pay ya da hak talep etme yetkileri bulunmaktadır. Söz konusu istem hakkının kapsamı tayin edilirken sürece katılan şirketlerin malvarlığı tutarları, oy güçlerinin dağılımı ve önem taşıyan sair unsurlar hesaba katılır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 140Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 140/2 gereğince, ortaklık paylarının değişim dengesi tespit edilirken devrolunan şirket ortaklarına ayrılan payların gerçek bedelinin onda birini geçmeyecek bir denkleştirme tutarı kararlaştırılabilir. Ayrıca bölünme neticesinde doğabilecek küsuratlar, oran farklılıkları yahut ekonomik denge gereksinimleri nedeniyle ortaklar yararına denkleştirme ödemesi yapılması düzenlenebilir.
Devrolunan şirketin oydan yoksun paylarına sahip ortaklarına aynı değerde oydan yoksun veya oy hakkını haiz paylar verilir; paylara bağlı imtiyaz hakları karşılığında devralan şirkette eş değerde haklar veya uygun bir karşılık sağlanır. Devralan şirket ayrıca devrolunan şirketin intifa senedi sahiplerine eş değerli haklar tanımak veya intifa senetlerini sözleşmenin yapıldığı tarihteki gerçek değeriyle satın almakla yükümlüdür.
Yönetim Menfaatleri ve Çalışanların Özlük Hakları
Bölünme sebebiyle yönetim kurulu üyelerine, müdürlere, hâkim ortaklara veya üçüncü kişilere özel bir menfaat sağlanamaz. Bunun yanında bölünme nedeniyle çalışanların özlük haklarında sırf bölünmeden kaynaklanan gerekçelerle geriye götürücü işlem yapılması engellenir.
Alacaklıların Korunması ve Teminat Talebi
Bölünme sürecinde alacaklıların korunmasına ilişkin ilan, çağrı ve açıklamaların mevzuata uygun şekilde yerine getirilmesi zorunludur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 174/1 uyarınca bölünmeye katılan şirketlerin alacaklıları, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa yapılacak ilanla ve sermaye şirketlerinde ayrıca internet sitesine konulacak ilanla alacaklarını bildirmeye ve teminat verilmesi için istemde bulunmaya çağrılır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 174Kaynağı aç
Geçiş Dönemi Kısıtlamaları ve Tescilin Hukuki Sonuçları
Genel kurul onayı ile tescil arasındaki geçiş döneminde devrolunan şirket; olağan ticari faaliyetleri dışında varlık satışı yapamaz, önemli tutarlı borç altına giremez, yeni teminat tesis edemez, olağan dışı kâr dağıtımı gerçekleştiremez ve tarafların yazılı mutabakatı olmaksızın esaslı işlem tesis edemez.
Bölünmenin tescil edilmemesi halinde sözleşme taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça kendiliğinden hükümsüz kalır; ancak gizlilik, masraf paylaşımı ve sorumluluk hükümleri geçerliliğini korur.
Sonradan Ortaya Çıkan Yükümlülükler ve Rücu Süreci
Bölünme öncesi döneme ait olup tescilden sonra ortaya çıkan vergi tarhiyatları, para cezaları, dava riskleri veya işçilik alacaklarının aidiyeti, ilişkinin doğduğu temel olaya göre tayin edilir.
Rücu talebinde bulunacak tarafın durumu karşı tarafa yazılı olarak bildirmesi öngörülmekte olup, bildirimin gecikmesi karşı tarafın savunma imkânını ağır biçimde zedelemediği sürece rücu hakkı ortadan kalkmaz.
Tam bölünmede devrolunan şirketin tüzel kişiliği ne olur?
6102 sayılı TTK m. 159/1-a uyarınca tam bölünüp devrolunan şirket tasfiyesiz sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir; malvarlığı külli halefiyetle devralan şirketlere geçer.
Bölünmede alacaklılara çağrı nasıl yapılır?
6102 sayılı TTK m. 174/1 uyarınca alacaklılar, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa yapılacak ilanla ve sermaye şirketlerinde ayrıca internet sitesi ilanıyla teminat talebinde bulunmaya çağrılır.
Bölünme sonrasında ortaklara denkleştirme ödemesi yapılabilir mi?
6102 sayılı TTK m. 140/2 gereğince devrolunan şirketin ortaklarına tahsis edilen ortaklık paylarının gerçek değerinin onda birini aşmaması şartıyla küsurat, oran farkı veya ekonomik denge gereği denkleştirme ödemesi kararlaştırılabilir.
Bölünme tescil edilmezse sözleşmenin tamamı geçersiz mi kalır?
Tescil gerçekleşmediğinde sözleşme kural olarak kendiliğinden hükümsüz kalır; ancak gizlilik, masraf paylaşımı ve sorumluluk hükümleri uygulanmaya devam eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy