5411 Sayılı Bankacılık Kanunu Kapsamı ve Esasları

5411 sayılı Bankacılık Kanunu, mali piyasalarda güven ile istikrarın temini, kredi mekanizmasının etkin bir şekilde işlemesi ve tasarruf sahiplerinin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla yürürlüğe konulmuştur. Bu yasal düzenleme Türkiye'de faaliyette bulunan mevduat bankaları, katılım bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları, yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubeleri, finansal holding şirketleri, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun faaliyet ve işleyiş kurallarını tayin eder.

Banka Türleri Arasındaki Faaliyet Yasakları ve Kuruluş Şartları

5411 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi uyarınca bankaların faaliyet alanları kesin sınırlarla ayrılmıştır. Mevduat bankalarının katılım fonu kabul etmesi ve finansal kiralama işlemlerini gerçekleştirmesi yasaktır. Katılım bankaları mevduat kabul edemezken; kalkınma ve yatırım bankaları ise mevduat ve katılım fonu kabulü faaliyetlerini gerçekleştiremezler.

Türkiye'de bir bankanın kurulması veya yurt dışında kurulu bir bankanın Türkiye'deki ilk şubesini açması, aranan koşulların yerine getirilmesi kaydıyla Kurulun en az beş üyesinin aynı yöndeki oyu ile vereceği izne bağlıdır. Bankaların anonim şirket biçiminde kurulması, pay senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması, tamamının nama yazılı olması, kurucuların kanunda belirtilen nitelikleri haiz bulunması, yönetim kurulu üyelerinin kurumsal yönetim hükümlerinde belirtilen nitelikleri ve planlanan faaliyetleri gerçekleştirebilecek mesleki tecrübeyi haiz olması ve nakden ödenmiş sermayesinin en az otuz milyon Yeni Türk Lirası olması şarttır. Kalkınma ve yatırım bankaları için aranan asgari ödenmiş sermaye ise genel banka kuruluş sermayesi asgari tutarının üçte ikisinden az olamaz.

Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla kurulmuş çok taraflı kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar hakkında, Fona devredilmiş veya izinleri kaldırılmış kuruluşlarda kontrol veya pay sahibi olmama şartı uygulanmaz. Kuruluş izni alan bankaların faaliyete geçebilmesi bakımından sermayesinin nakden ödenmiş bulunması ve kurucuları tarafından asgari sermayenin yüzde onu tutarındaki sisteme giriş payının en az dörtte birinin Fon hesabına yatırıldığına dair belgenin ibraz edilmesi ve kalan kısım için taahhütname verilmesi zorunludur.

Kuruluş izninin gerçeğe aykırı beyanlarla alınmış olması, kuruluş izninin verildiği tarihten itibaren dokuz ay içinde faaliyet izni için başvurulmaması, iznin verilmesinde aranan şartların faaliyete geçilinceye kadar kaybedilmesi, faaliyet izninin alınamamış olması veya kuruluştan vazgeçildiğinin bildirilmesi durumlarında kuruluş izni Kurulun en az beş üyesinin oyu ile iptal edilir. Faaliyet izninin alınmasından itibaren altı ay içinde faaliyete geçilmemesi veya bir yıl içinde kesintisiz altı ay süreyle faaliyette bulunulmaması durumunda faaliyet izni iptal edilir.

Şube Yapılanması, Sermaye ve Pay Edinim Kuralları

Kurumsal yönetim hükümleri ile koruyucu hükümler dikkate alınarak, Kurulca belirlenecek esaslara uyulması ve Kuruma bildirilmesi kaydıyla yurt içinde şube açılması serbesttir. Buna karşılık kıyı bankacılığı bölgeleri de dahil olmak üzere yurt dışında şube veya temsilcilik açılması, ortaklık kurulması ya da kurulmuş ortaklıklara katılınması Kurulun iznine tabidir.

Bankalar ana sözleşmelerini güncel olarak internet sayfalarında yayımlamak ve değişikliklerin gerçekleştiği tarihten itibaren on iş günü içinde güncellemek zorundadır. Sermaye artırımlarının her türlü muvazaadan ari olarak, ilgili mevzuatla ilave edilmesine izin verilen kaynaklar hariç iç kaynaklara başvurulmadan nakden ödenmesi şarttır ve ticaret siciline tescilde Kurumun uygun görüşü aranır.

Bir kişinin bir bankada doğrudan veya dolaylı pay sahipliği yoluyla sermayenin yüzde onunu ve daha fazlasını temsil eden payları edinmesi veya bir ortağa ait doğrudan veya dolaylı payların sermayenin yüzde on, yirmi, otuz üç veya ellisini aşması sonucunu veren pay edinimleri ile payların bu oranların altına düşmesi sonucunu veren devirler Kurulun iznine tabidir.

İradi tasfiyeye giden bankalar, durumu yaygın dağıtımlı en az iki gazete ile ilan etmek ve ilgililere tebliğ ederek mevduat, katılım fonu ve emanet bakiyelerini vadelerini beklemeksizin iki ay içinde iadeye ve başvurmayan sahiplerin değerlerini Kuruma tevdi etmeye mecburdur. Kurum bu değerleri takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süre ile her yıl başında ilan yoluyla saklar; son ilan tarihinden itibaren altı ay içinde aranmayan kıymetler Fona gelir kaydedilir.

Kurumsal Yönetim, Yönetici Şartları ve İç Sistemler

Bankaların yönetim kurulları genel müdür dahil en az beş kişiden oluşur; genel müdür, bulunmadığı hallerde vekili, yönetim kurulunun doğal üyesidir. Murahhas üyeler ile yönetim kurulu üyelerinin yarıdan bir fazlasının genel müdürde aranan nitelikleri taşımaları zorunludur. Genel müdürlerin hukuk, iktisat, maliye, bankacılık, işletme, kamu yönetimi gibi alanlarda lisans düzeyinde, mühendislik mezunlarının ise belirtilen branşlarda lisansüstü öğrenim görmüş olmaları ve bankacılık veya işletmecilik alanında en az on yıllık mesleki deneyime sahip bulunmaları şarttır. Genel müdürlük ve yönetim kurulu başkanlığı görevleri aynı kişi tarafından icra edilemez.

Kanunda kurucular için aranan belirli şartları taşımayan kimseler bankalarda genel müdür, genel müdür yardımcısı veya imza yetkisine sahip görevli olarak çalıştırılamaz; bankalar bu kişilerin imza yetkilerini derhal kaldırmak zorundadır. Banka yönetim kurulu üyeleri ile müdürler kurulu başkan ve üyeleri, seçilme veya atanmalarından sonra yerel ticaret mahkemesi huzurunda yemin etmedikçe göreve başlayamazlar.

Yönetim kurulunun denetim ve gözetim faaliyetlerinin yerine getirilmesine yardımcı olmak üzere icrai görevi bulunmayan yönetim kurulu üyeleri arasından en az iki üyeden oluşan bir denetim komitesi kurulur. Yönetim kurulu, denetim komitesi, kredi komitesi ve müdürler kurulu kararlarının altı, üyeler tarafından karar tarihinden itibaren en geç bir ay içinde imzalanmalıdır. İç denetim birimi veya yetkili müfettişlerce düzenlenecek iç denetim raporlarının en az üçer aylık dönemler itibarıyla denetim komitesi aracılığıyla yönetim kuruluna sunulması zorunludur.

Destek Hizmetleri Kısıtları, Muhasebe ve Raporlama Standartları

Münhasıran bankaların yönetim kurullarınca veya iç sistemlerinde yer alan birimlerce icra edilmesi gereken faaliyetler ile işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve finansal raporların düzenlenmesi faaliyetleri destek hizmetine konu edilemez.

Bankalar kanuni ve yardımcı defter ve kayıtlarını, şubeleri ve yurt içi ile yurt dışındaki muhabirleri ile hesap mutabakatı sağlamadan bilançolarını kapatamazlar. Bankaların genel kurullarına sunacağı yıllık finansal raporların bağımsız denetim kuruluşlarınca onaylanması şarttır. Bağımsız denetim kuruluşları verdikleri hizmetlerden doğabilecek zararları karşılamak üzere genel şartları Hazine Müsteşarlığınca belirlenecek sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlüdür. Alınan yazılar ve faaliyetlerle ilgili belgelerin asılları veya güvenilir kopyaları ile yazılan yazıların suretleri banka nezdinde on yıl süreyle saklanır.

Sermaye Yeterliliği, Likidite ve Kredi Tahsis Sınırları

Bankalar yüzde sekiz oranından az olmamak üzere belirlenecek sermaye yeterliliği oranını hesaplamak, tutturmak, idame ettirmek ve raporlamak zorundadır. Bankalar, Merkez Bankasının uygun görüşü alınmak suretiyle Kurulca belirlenecek usul ve esaslara göre asgari likidite düzeyini sağlamakla yükümlüdür. Özkaynak düşüşleri nedeniyle sınırlama ve oranlarda meydana gelen aşımların Kurumca belirlenecek süre içinde giderilmesi durumunda bu süre içinde idari para cezası hükümleri uygulanmaz.

Kredi açma yetkisi yönetim kuruluna aittir ve yönetim kurulu bu yetkisini Kurulca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kredi komitesine veya genel müdürlüğe devredebilir. Bankanın dahil olduğu risk grubunda bulunan gerçek ve tüzel kişilere kredi kullandırılması halinde kararların yönetim kurulunun üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile alınması ve piyasa koşullarından lehe farklılık arz etmemesi şarttır. Kanunun 50 nci maddesi hükümlerine sonradan aykırı hale gelen kredilerin en geç altı ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur.

Bankalarca bir gerçek ya da tüzel kişiye veya risk grubuna kullandırılabilecek kredilerin toplamı özkaynakların yüzde yirmi beşini, bankanın dahil olduğu risk grubu bakımından ise yüzde yirmisini aşamaz. Bir gerçek veya tüzel kişiye ya da risk grubuna özkaynakların yüzde onu veya daha fazlası oranında kullandırılan krediler büyük kredi sayılır ve bunların toplamı özkaynakların sekiz katını geçemez. Krediler için ayrılan özel karşılıkların tamamı ayrıldıkları yılda kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider kabul edilir; özel karşılık sonrası tahsil imkanı kalmadığı için kayıttan düşülen krediler Vergi Usul Kanunu kapsamında değersiz alacak addolunur.

Bankaların kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar dışındaki bir ortaklıktaki payı kendi özkaynaklarının yüzde on beşini, bu ortaklıklardaki paylarının toplam tutarı ise yüzde altmışını aşamaz. Bankaların gayrimenkullerinin net defter değerleri toplamı özkaynaklarının yüzde ellisini aşamaz ve bu hesaplamada değer artışları yüzde elli oranında dikkate alınır.

Bankalar münhasıran çalışanlarına ait sağlık, sosyal yardım, emeklilik, ihtiyat ve tasarruf sağlama amaçlı sandık ve vakıflara açıklarının kapatılması için kaynak aktaramazlar. Bankalar ve konsolide denetime tabi kuruluşlarca bir mali yılda yapılabilecek bağış miktarı banka özkaynaklarının binde dördünü aşamaz ve bağışların en az yarısının kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim olarak dikkate alınabilecek mahiyette olması zorunludur.

Mevduat Zamanaşımı, Sigorta Güvencesi ve Bankaların Tasfiyesi

Bankalar nezdindeki mevduat, katılım fonu, emanet ve alacaklardan hak sahibinin en son talebi, işlemi veya herhangi bir yazılı talimatı tarihinden başlayarak on yıl içinde aranmayanlar zamanaşımına tabidir ve ilanı müteakip Fona gelir kaydedilir.

Kredi kuruluşunun hakim ortakları ile yönetim veya müdürler kurulu başkan ve üyeleri, genel müdür ve yardımcıları ile bunların ana, baba, eş ve velayet altındaki çocuklarına ait tasarruf mevduatı ve katılım fonu hesapları sigortaya tabi değildir.

Kanunda sayılan mali bünye bozulma hallerinde Kurul en az beş üyesinin aynı yöndeki oyuyla bankanın faaliyet iznini kaldırmaya veya Fona devretmeye yetkilidir. İznin kaldırılmasına ilişkin Kurul kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren banka hakkındaki ihtiyati tedbir dahil her türlü icra ve iflas takibatı durur ve yeni takip yapılamaz.

İflas durumunda Fon, Devletin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının 6183 sayılı Kanun kapsamındaki kamu alacaklarından sonra, İcra ve İflas Kanununun 206 ncı maddesindeki üçüncü sıra imtiyazlı alacaklılardan ise önce gelmek üzere masaya imtiyazlı alacaklı sıfatıyla iştirak eder. Fona aktarılan bankaların yeniden yapılandırılması, satışı veya birleştirilmesi süreci en geç dokuz ay içinde tamamlanır; bu süre Fon Kurulu kararıyla en çok üç ay uzatılabilir. Faaliyet izni kaldırılan bankaların hakim ortakları ve yöneticilerinin kullandıkları dolanlı kaynaklar verilen sürede iade edilmezse Fon alacağı haline gelerek 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir.

Sorumlu ilgililerin mal varlıklarına Fon talebiyle mahkeme tarafından teminat şartı aranmaksızın ihtiyati tedbir veya haciz konulabilir; bu kararlar karar tarihinden itibaren altı ay içinde dava, icra ve iflas takibine konu olmazsa kendiliğinden ortadan kalkar. Faaliyet izninin kaldırıldığı veya Fona devredildiği tarihten itibaren temlik yoluyla alacak edinen borçluların takas ve mahsup talepleri banka açısından geçersizdir. Bankanın devrine kanuna aykırı karar ve işlemleriyle neden olan yönetici ve denetçilerin zararla sınırlı olarak Fon talebiyle doğrudan şahsen iflaslarına mahkemece karar verilebilir.

Müşteri Sırrı, Piyasa Bütünlüğü ve Tüketici Sözleşmeleri

Bankacılık faaliyetlerine özgü olarak müşteri ilişkisi kurulduktan sonra oluşan veriler müşteri sırrı olup, kanundaki istisnalar haricinde Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca açık rıza alınsa dahi müşteri talebi veya talimatı olmaksızın üçüncü kişilere aktarılamaz. İş Kanunu kapsamındaki çalışanların bankaya yatırılan istihkaklarına dair bilgilerin yetkili mercilere sunulması ile SGK ve ilgili bakanlığa gelir testi ve sosyal yardım tespiti amacıyla bilgi verilmesi sırrın ifşası sayılmaz. Yayın araçlarıyla bir bankanın itibarını kırabilecek veya şöhretine ya da servetine zarar verebilecek bir hususa kasten sebep olunamaz ve bu yolla asılsız haber yayılamaz.

Bankalar müşterilerinin hizmetlerden kaynaklanan sorularına cevap verecek bir sistem kurmak ve kredi sözleşmelerinin onaylı bir örneğini müşterilerine vermek zorundadır; talep halinde diğer işlemlere ilişkin belgelerin örneği de verilir. Sözleşmeler yazılı şekilde, uzaktan iletişim araçlarıyla mesafeli olarak ya da kimlik doğrulamasına imkan veren Kurul onaylı yöntemlerle kurulabilir. Kimliklerini ve vergi numaralarını belgelemeyen müşteriler adına hesap açılması, sözleşme akdedilmesi ve hizmet verilmesi yasaktır. Finansal piyasalarda yapay arz, talep veya döviz kuru dahil fiyat oluşumunu amaçlayan işlemler ve gerçeğe aykırı bilgilerin yayılması manipülasyon ve yanıltıcı işlem kabul edilir.

Özel Banka Düzenlemeleri ve Sektörel Meslek Birlikleri

Kalkınma ve yatırım bankaları Bankacılık Kanununun 43 üncü maddesinin ikinci fıkrası, 54, 55, 56, 57, 61, 63, 64, 106 ilâ 129, 130 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile 131 ilâ 142 nci maddelerinden muaftır. Katılım bankalarının faizsiz yöntemlerle edindikleri ortaklık paylarının toplam tutarı kabul ettikleri katılım fonlarının yüzde ellisini aşamaz.

Mevduat bankaları ile kalkınma ve yatırım bankaları Türkiye Bankalar Birliğine, katılım bankaları ise Türkiye Katılım Bankaları Birliğine faaliyet izni aldıkları tarihten itibaren bir ay içinde üye olmak zorundadır. Meslek birliklerinin masraf iştirak paylarının ödenmesine dair kararları İcra ve İflas Kanununun 68 inci maddesinde yazılı resmi belge niteliğindedir. Kredi kuruluşları ile uygun görülecek finansal kuruluşlar Risk Merkezine üye olmak ve talep edilen bilgileri vermek zorundadır.

Bankaların Birleşme, Bölünme ve Mal Varlığı Devirleri

Bankaların başka bir finansal kuruluş ile birleşmesi, hisse değişimi, bölünmesi veya mal varlığı ile hak ve yükümlülüklerini devretmesi ya da devralması Kurulun iznine bağlıdır. İzin tarihinden itibaren üç ay içinde ilgili bankaların yetkili organlarınca karar alınarak gerekli işlemlere geçilmediği takdirde, verilen izin geçersiz olur.

Bankaların birleşme, bölünme ve devir işlemlerinde toplam aktiflerinin sektördeki payı yüzde yirmiyi geçmemek şartıyla Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 7, 10 ve 11 inci maddeleri ile Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanmaz. Birleşme veya devrin kesinleşmesi üzerine devredilen kuruluşun bütün hak, borç, aktif ve pasifleri devralan bankaya kendiliğinden geçer ve devredilen kuruluşun tüzel kişiliği son bularak ticaret sicilinden terkin edilir.

BDDK ve TMSF Teşkilatının İdari ve Yargısal Rejimi

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun kararları yerindelik denetimine tabi tutulamaz; Kurum malları Devlet malı hükmünde olup haczedilemez ve rehnedilemez. Kurul en az beş üyenin katılımıyla toplanır ve özel nisap halleri hariç en az dört üyenin oyuyla karar alır; üyeler çekimser oy kullanamaz. Kurul Başkan ve üyeleri, görevden ayrılmalarını izleyen iki yıl içinde denetim alanındaki özel kuruluşlarda görev alamazlar. Düzenleyici kararlar tekemmülünden itibaren en geç yedi iş günü içinde ilişkili Bakanlığa gönderilir ve gönderildiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde Resmî Gazete'de yayımlanır.

Bankalarda yerinde denetim yapanlar diğer kanunlara aykırılık tespit ettiklerinde durumu ilgili mercilere derhal bildirmek zorundadır. Finansal Sektör Komisyonu en az altı ayda bir toplanır ve sonuçları hakkında Cumhurbaşkanlığına bilgi sunar. Kurum ile Fon arasında işbirliği sağlamak amacıyla kurulan Eşgüdüm Komitesi ise en az üç ayda bir toplanır.

Kurumun mali yıl sonunda oluşan gelir fazlaları kural olarak izleyen yılın mart ayı içinde genel bütçeye aktarılır. Kurumun iç denetimi Kurulca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilirken dış denetimi hakkında 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu uygulanır. Kamu görevlisi iken üyeliğe atananların üyelikleri bittiğinde otuz gün içinde eski kurumlarına başvurmaları halinde bir ay içinde mükteseplerine uygun kadroya atanmaları zorunludur. Kurul üyeleri ve Kurum personelinin görev suçlarına ilişkin soruşturma izinlerine karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde Danıştay nezdinde itiraz edilebilir ve yargı kararına kadar soruşturma başlatılamaz. İdari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde açılan davalar öncelikli işlerden sayılır.

Fon Kurulu en az beş üye ile toplanır ve en az dört üyenin oyuyla karar alır; geçerli mazereti olmaksızın bir takvim yılında toplam üç toplantıya katılmayan üye üyelikten çekilmiş sayılır. Fon Kurulu üyeleri atanmalarından itibaren otuz gün içinde kapsamdaki kuruluşlara ait menkul kıymetleri elden çıkarmakla yükümlüdür. Düzenleme taslakları kamuoyuna en az yedi gün süreyle sunulur. Devletin güvenliği, meslek sırrı, savunma hakkı ve aile hayatının gizliliği saklı kalmak kaydıyla kurumlar ve şahıslar Fonun istediği gizli dahi olsa bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür. Fonun dış denetimi Sayıştay tarafından icra edilir ve her yılın mart ayı sonuna kadar faaliyet raporu tanzim edilir. Eski kamu görevlisi üyeler sürenin bitiminde otuz gün içinde müracaat ederlerse bir ay içinde atanırlar. Soruşturma izinlerine on beş gün içinde Danıştayda itiraz edilebilir; rücu davaları açılabilmesi için ise Fon personeli ve üyelerinin kusurlu olduklarına dair mahkeme kararının kesinleşmesi aranır. Kurul kararlarına karşı yargı mercilerine yapılan başvurular acele işlerden sayılır.

Fon Alacaklarının Takibi, İcra İmtiyazları ve Dava Usulü

Fonun belirli kanuni gelirleri ile Kanunun 108 ve 135 inci maddelerindeki alacaklarının takip ve tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Faaliyet izni kaldırılan bankaların tasfiyesi tamamlanmasına rağmen alacaklar karşılanamamışsa, sorumlu yöneticiler aleyhine tasfiyenin tamamlanmasını müteakip beş yıl içinde Fon tarafından tazminat davası açılabilir. Ticari ve iktisadi bütünlük satışlarıyla ilgili ihalenin feshi ve tasfiye davaları Fon merkezinin bulunduğu yer idare mahkemelerinde görülür; bütünlük oluşturan varlıklar iki yıl içinde haczedilemez ve sahiplerinin iflasına karar verilemez. Tasfiyesine karar verilen şirketlerin iflas ve ihyası istenemez.

Mevduat farkı halinde savcılıkça konulan mal varlığı dondurma kararları yirmi dört saat içinde sulh ceza hakimliğince onaylanmalıdır. Fon dava ve takiplerinde konulan haciz ve tedbirler alacağın yasal teminatını oluşturur ve karara bağlanan Fon alacakları kamu alacaklarının ardından imtiyazlı alacak olarak öncelikle tahsil olunur. Kanunun 108 ve 110 uncu maddeleri kapsamında Fon tarafından açılan davalarda ispat külfeti davalılara aittir. Fon aleyhine neticelenen takip ve davalarda İcra ve İflas Kanunundaki tazminat ve cezalar uygulanmaz. Fonun alacakları devralması halinde dava ve takiplerdeki tüm kanuni süreler Fon yönünden dokuz ay süreyle durur.

Fonun alacaklı olduğu İcra ve İflas Kanunu takiplerinde borçluların itirazları satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz. Satış tutarları sıra cetvelinin kesinleşmesi beklenmeksizin teminatsız ödenir. Fonun tedbir, haciz ve tehir-i icra taleplerinde teminat aranmaz. Fon alacaklarına ilişkin dava ve takiplerde zamanaşımı süresi yirmi yıldır. Fonun hukuk davaları asliye ticaret mahkemesinde, birden fazla mahkeme bulunan yerlerde 1 ve 2 numaralı asliye ticaret mahkemelerinde adli tatilde de bakılarak karara bağlanır. Devralınan alacaklara bağlı ceza davalarında varlık yönetim şirketleri kendiliğinden katılan sıfatını kazanır. Fon taşınmazlarındaki işgallere karşı tebliğ edilen on beş günlük tahliye emri sonrasında gerektiğinde kolluk gücüyle tahliye gerçekleştirilir.

İdari Para Cezaları, Adli Suçlar ve Muhakeme Şartları

Merkez Bankası bankaların faiz oranları ile komisyon, masraf ve ücretlerinin azami sınırlarını tayin etmeye veya serbest bırakmaya yetkilidir. İdari para cezalarında tebliğden itibaren bir ay içinde savunma verilmezse savunma hakkından feragat edilmiş sayılır. İzin almaksızın banka gibi faaliyet gösteren veya mevduat ya da katılım fonu toplayanlar üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

Görevi nedeniyle zilyetliği devredilmiş banka varlıklarını zimmetine geçiren yöneticiler ve mensuplar altı yıldan on iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır ve zararı tazmin eder. Buna mukabil bankacılık usul ve prensiplerine uygun kredi açma, temdit, yapılandırma ve ek kredi işlemleri zimmet suçu teşkil etmez. Finansal yeniden yapılandırmada borçlunun borçlarını ödeme kabiliyeti kazanacağına kanaat getirilmesi şart olup bu çerçevede teminat azaltımı yahut feragat gerçekleştirilmesi zimmet kapsamına girmez.

Zimmet suçunda soruşturma başlamadan önce zararın tamamen tazmini veya malların iadesi halinde ceza üçte iki, kovuşturma öncesinde yarısı, hükümden önce ise üçte biri oranında indirilir. Fona veya Hazineye olan borçlar ve tazminatlar ödenmedikçe veya bunlar malvarlıklarından tahsil olunmadıkça hükümlüler hakkında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Bankacılık Kanunundaki suçların takibi kural olarak Kurum veya Fonun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunması muhakeme şartına tabidir. Ancak Kanunun 160 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen suç bakımından gecikmesinde sakınca görülen hallerde Cumhuriyet savcıları re'sen soruşturma icra edebilir.

Düzeltici, iyileştirici ve kısıtlayıcı önlemleri almamak, işlemlerin kayıt dışı bırakılması, gerçeğe aykırı muhasebeleştirme ve zimmet ile bankacılık ve müşteri sırrının ifşası gibi kanunda sınırlı sayılan suçlara ilişkin davalar fiilin işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan 1 numaralı ağır ceza mahkemesinde görülür. Dosyanın bilirkişiye tevdi tarihinde dava zamanaşımı durur ve rapor sunulunca süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Derdest ceza takibatlarında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde dostane çözüme varılması halinde kamu otoritesinin feragati veya çekilmesi üzerine takipsizlik veya davanın düşmesi kararı verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy