Tahkimde Kanun Hükümlerinin Yanlış Yorumu ve Kamu Düzeni

by Avukat Erdal Ersoy
Tahkimde Kanun Hükümlerinin Yanlış Yorumu ve Kamu Düzeni

Milletlerarası Tahkimde Uygulanacak Mevzuat ve İptal Davası

Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olarak belirlenen uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır. Anılan kanun uyarınca hakem kararlarına karşı başvurulabilecek kanun yolu yalnızca iptal davasıdır. İptal davası, kanunun 3 üncü maddesi uyarınca yetkili asliye hukuk mahkemesinin bulunduğu yer yönünden yetkili bölge adliye mahkemesinde açılır ve mahkemece öncelikle ve ivedilikle görülür.

4686 sayılı MİLLETLERARASI TAHKİM KANUNU m. 15Kaynağı aç
Madde 15 – A) Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. (Değişik ikinci cümle: 28/2/2018-7101/53 md.) İptal davası, 3 üncü madde uyarınca yetkili asliye hukuk mahkemesinin bulunduğu yer yönünden yetkili bölge adliye mahkemesinde açılır, öncelikle ve ivedilikle görülür. Hakem kararları aşağıdaki hallerde iptal edilebilir: 1. Başvuruyu yapan taraf; a) Tahkim anlaşmasının taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim anlaşmasının, tarafların anlaşmayı tâbi kıldıkları hukuka veya böyle bir hukuk seçimi yoksa Türk hukukuna göre geçersiz olduğunu, b) Hakem veya hakem kurulunun seçiminde, tarafların anlaşmasında belirlenen veya bu Kanunda öngörülen usule uyulmadığını, c) Kararın, tahkim süresi içinde verilmediğini, d) Hakem veya hakem kurulunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiğini, e) Hakem veya hakem kurulunun, tahkim anlaşması dışında kalan bir konuda karar verdiğini veya istemin tamamı hakkında karar vermediğini  ya da yetkisini aştığını, f) Tahkim yargılamasının, usul açısından tarafların anlaşmalarına veya bu yönde bir anlaşma bulunmaması halinde, bu Kanun hükümlerine uygun olarak yürütülmediğini ve bu durumun kararın esasına etkili olduğunu, g) Tarafların eşitliği ilkesinin gözetilmediğini, İspat ederse veya, 2. Bölge adliye mahkemesince;[1] a) Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı, b) Kararın kamu düzenine aykırı olduğu, Tespit edilirse. Hakem veya hakem kurulunun, tahkim anlaşması dışında kalan bir konuda karar verdiği iddiasıyla açılan iptal davasında, tahkim anlaşması kapsamında olan konuların, tahkim anlaşması kapsamında olmayan konulardan ayrılması mümkün olduğu takdirde, hakem kararının sadece tahkim anlaşması kapsamında olmayan konuları içeren bölümü iptal edilebilir. İptal davası, otuz gün içinde açılabilir. Bu süre, hakem kararının veya düzeltme, yorum ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İptal davasının açılması, kendiliğinden hakem kararının icrasını durdurur. Taraflar, iptal davası açma hakkından kısmen veya tamamen feragat edebilirler. Yerleşim yerleri veya olağan oturma yerleri Türkiye dışında bulunan taraflar, tahkim anlaşmasına koyacakları açık bir beyanla veya sonradan yazılı şekilde anlaşmak suretiyle iptal davası açma hakkından tamamen feragat edebilecekleri gibi; yukarıda sayılan bir veya bir kaç sebepten dolayı iptal davası açmak hakkından da feragat edebilirler. İptal istemi, davaya bakan bölge adliye mahkemesi aksine karar vermedikçe, dosya üzerinden incelenerek karara bağlanır.[2] (Değişik birinci cümle: 28/2/2018-7101/53 md.) İptal davası hakkında verilen kararlara karşı 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine göre temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, bu maddede yer alan iptal sebepleriyle sınırlı olarak, öncelikle ve ivedilikle karara bağlanır. İptal davasının kabulü halinde, kabul kararı temyiz edilmezse veya 1 inci bendin (b), (d), (e), (f), (g) alt bentleri ile 2 nci bendinin (b) alt bendindeki hallerin varlığı sebebiyle kabulü halinde taraflar aksini kararlaştırmamışlarsa hakemleri ve tahkim süresini yeniden belirleyebilirler. Taraflar isterlerse eski hakemleri tayin edebilirler. B) İptal davasının reddine ilişkin kararın kesinleşmesinden sonra asliye hukuk mahkemesi, hakem kararının icra edilebilir olduğuna ilişkin bir belgeyi istemde bulunan tarafa verir. Bu belgenin verilmesi harca tâbi değildir. Hakem kararının icraya konulması hâlinde Harçlar Kanunu hükümleri uygulanır. İptal davası için öngörülen sürenin geçtiği veya tarafların iptal davası açmaktan feragat ettiği hâllerde, hakem kararının icra edilebilir olduğuna ilişkin belgenin verilmesi sırasında (A) fıkrasının 2 nci bendinin (a) ve (b) alt bent hükümleri mahkemece re’sen dikkate alınır. Bu hâlde mahkemece aksine karar verilmedikçe, inceleme dosya üzerinden yapılır. ALTINCI BÖLÜM Tahkim Giderleri Hakem ücreti, yargılama giderleri, avans yatırılması ve giderlerin ödenmesi

Kamu Düzenine Aykırılık ve Re'sen Gözetilen Haller

Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmaması veya verilen kararın kamu düzenine aykırı bulunması, kanun kapsamında iptal sebepleri arasında yer alır. Uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunmadığı veya kararın kamu düzenine aykırı olduğu halleri, taraflarca davanın herhangi bir aşamasında ileri sürülmemiş olsa dahi bölge adliye mahkemesince kendiliğinden re'sen tespit edilir.

Maddi Hukuk Denetimi Yasağı ve Yanlış Yorum Ölçütü

4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m. 15 kapsamında hakem kararlarına yönelik incelemede mahkemenin maddi hukukun uygulanmasına ilişkin denetim yapamayacağı ve kamu düzeni kontrolünün hakemlerin maddi hukuku doğru tatbik edip etmediklerinin irdelenmesi niteliğini taşımadığı kabul edilmektedir. Bu çerçevede, hakem kararında uyuşmazlığın esasına uygulanan kanun hükümlerinin yanlış yorumlanması ve uygulanması tek başına kamu düzenine aykırılık oluşturmaz; aykırılıktan söz edilebilmesi için uygulamanın doğurduğu sonucun kamu düzenini ihlal etmesi aranır.

Kısmi İptal ve İptal Davasından Feragat İmkânı

Tahkim sözleşmesinin sınırlarını aşan bir uyuşmazlığın karara bağlandığı öne sürüldüğünde, sözleşmeye dahil olan kısımların diğer hususlardan ayrıştırılması kabil ise mahkemece yalnızca sözleşme haricinde kalan hüküm fıkrası iptal edilir. Tarafların iptal yoluna başvurma hakkından bütünüyle veya kısmen vazgeçmeleri de mümkündür. İkametgâhı veya mutad meskeni Türkiye sınırları ötesinde bulunan taraflar, tahkim şartına açık bir hüküm ekleyerek yahut sonradan yazılı bir mutabakat kurarak bu dava hakkından tümüyle feragat edebilecekleri gibi kanunda gösterilen belirli iptal nedenlerine dayalı dava haklarını da sınırlandırabilirler.

Yargılama Usulü, Temyiz ve İptal Kararının Sonuçları

İptal davası, hakem kararının veya düzeltme, yorum yahut tamamlama kararının taraflara tebliğinden itibaren otuz gün içinde açılır ve bu davanın açılması hakem kararının icrasını kendiliğinden durdurur. Davaya bakan bölge adliye mahkemesi aksine karar vermedikçe inceleme dosya üzerinden karara bağlanır. Verilen kararlara karşı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca temyiz yoluna başvurulabilir; temyiz incelemesi maddedeki sebeplerle sınırlı olarak öncelikle sonuçlandırılır. İptal davasının kabul edilmesi halinde, kabul kararının temyiz edilmemesi veya 4686 sayılı Kanun m. 15/A hükmünde açıkça sayılan bentlerdeki sebeplerin varlığı durumunda taraflar aksini kararlaştırmamışlarsa hakemleri ve tahkim süresini yeniden belirleyebilir ya da dilerlerse eski hakemleri tekrar tayin edebilirler.

Tahkimde kanunun yanlış yorumlanması kamu düzenine aykırı mıdır?

Hakem kararında kanun hükümlerinin yanlış yorumlanması ve uygulanması tek başına kamu düzenine aykırılık oluşturmaz; kamu düzenine aykırılıktan söz edilebilmesi için uygulamanın ortaya çıkardığı sonucun kamu düzenine aykırı düşmesi aranır.

Hakem kararlarına karşı hangi kanun yoluna başvurulabilir?

Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Kanun uyarınca hakem kararlarına karşı yalnızca yetkili bölge adliye mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Kamu düzenine aykırılık mahkemece kendiliğinden dikkate alınır mı?

Evet, hakem kararının kamu düzenine aykırı olması veya uyuşmazlığın tahkime elverişsiz bulunması halleri taraflarca ileri sürülmese dahi bölge adliye mahkemesi tarafından re'sen tespit edilir.

İptal davasında hakemlerin maddi hukuku uygulaması denetlenebilir mi?

Milletlerarası Tahkim Kanunu m. 15 çerçevesinde mahkemece hakem kararında maddi hukukun uygulanmasına ilişkin denetim yapılamayacağı ve kamu düzeni denetiminin hakemlerin maddi hukuku doğru uygulayıp uygulamadığının incelenmesi anlamına gelmediği kabul edilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu