Medeni Usul Hukuku

İstinaf Başvuru Süresi ve Mahkeme İnceleme Aşamaları

by Avukat Erdal Ersoy
İstinaf Başvuru Süresi ve Mahkeme İnceleme Aşamaları

İstinaf Kanun Yolu ve Kapsamı

İlk derece mahkemelerince verilen ve henüz kesinlik kazanmamış nitelikteki kararların, üst derece yargı mercii nezdinde hem vakıalar hem de hukuka uygunluk bakımından denetlenmesini sağlayan olağan kanun yolu istinaftır. Bu denetim yoluna müracaat, hükmü tesis eden ilk derece mahkemesine sunulacak bir istinaf dilekçesiyle gerçekleştirilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılır ve davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır; sınırın altında kalan kararlar için istinaf yolu kapalı olabilir.

İstinaf Başvuru Süreleri ve Sürenin Hesaplanması

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 345. maddesinin 1. fıkrası uyarınca istinaf kanun yoluna müracaat süresi iki hafta olarak öngörülmüştür. Bu süre, kararın usule uygun biçimde taraflara tebliğ edilmesiyle işlemeye başlamakta olup başvuru süresine dair özel kanun hükümleri saklıdır. Kanuni sürenin son günü hafta sonuna veya resmî tatile rastlarsa, başvuru süresi tatili takip eden ilk iş gününün mesai saati bitimine kadar kendiliğinden uzar.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 345Kaynağı aç
MADDE 345- (1) İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır. İstinaf dilekçesinin reddi

İş mahkemelerinde 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 7. maddesinin 3. fıkrası uyarınca 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır. Aynı maddenin 4. fıkrasına göre kanun yoluna başvuru süresi, ilamın taraflara tebliğinden itibaren işlemeye başlar. 7036 sayılı Kanunun 7. maddesinin 5. fıkrası uyarınca kanun yoluna başvurulan kararlar, bölge adliye mahkemesi ve Yargıtayca ivedilikle karara bağlanır.

7036 sayılı İŞ MAHKEMELERİ KANUNU m. 7Kaynağı aç
MADDE 7- (1) İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır. (2) Davaların yığılması hâlinde, her bir talebe ilişkin vakıalar bakımından ispat yükü ve deliller ayrı ayrı değerlendirilir. (3) 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun kanun yollarına ilişkin hükümleri, iş mahkemelerince verilen kararlar hakkında da uygulanır. (4) Kanun yoluna başvuru süresi, ilamın taraflara tebliğinden itibaren işlemeye başlar. (5) Kanun yoluna başvurulan kararlar, bölge adliye mahkemesi ve Yargıtayca ivedilikle karara bağlanır. Temyiz edilemeyen kararlar

İdari Yargıda İstinaf Başvurusu ve Usulü

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 1. fıkrasına göre, diğer kanunlarda farklı bir yol öngörülmüş olsa dahi idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı, kararı veren mahkemenin yargı çevresinde yer aldığı bölge idare mahkemesine tebliğden itibaren otuz gün içinde başvurulabilir. Mezkûr fıkra gereğince konusu otuz bir bin Türk lirasını aşmayan vergi, tam yargı ve idari işlem iptal davalarında ilk derece mahkemesi kararları kesin olup istinafa kapalıdır. Ayrıca 45. maddenin 8. fıkrası uyarınca ivedi yargılama usulü kapsamındaki davalarda istinaf kanun yoluna başvurulamaz.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 45Kaynağı aç
Madde 45 – (Değişik: 18/6/2014-6545/19 md.) 1. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. (Değişik cümle:28/7/2024-7524/52 md.) Ancak, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. [31] 2. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir. (Ek cümle:28/7/2024-7524/52 md.) Bölge idare mahkemesinin 48 inci maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. [32] 3. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir. 4. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir. 5. Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir. 6. Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir. (Ek cümle: 20/7/2017-7035/6 md.) Bu kararlar, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve bu mahkemelerce yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.[33] 7. İstinaf başvurusuna konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz. 8. İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz. Temyiz:

İdari yargıda istinaf müracaatı temyizin şekil ve usul kurallarına tabidir; dilekçedeki hitap veya talep niteliğine bakılmaksızın dava dosyaları doğrudan bölge idare mahkemesine sevk edilir. İlk derece aşamasında karara katılan yahut hükmü vermiş olan hâkim, uyuşmazlığın istinaf incelemesinde görev alamaz. Bölge idare mahkemesinin 2577 sayılı Kanunun 48. maddesinin 7. fıkrası uyarınca tesis ettiği kararlara karşı tebliği izleyen günden başlayarak yedi gün içinde temyiz yoluna gidilebilir. Kanunun 46. maddesine göre temyize tabi bulunmayan bölge idare mahkemesi kararları ise kesin nitelik taşır; ilk derece mahkemesine gönderilen bu kararlar anılan mahkemece yedi gün zarfında tebliğe çıkarılır.

İstinaf İncelemesi ve Verilebilecek Kararlar

Bölge adliye mahkemesinde süreç ön inceleme ile başlar; başvurunun süresinde olup olmadığı ve kararın istinafa tabi olup olmadığı değerlendirilir. Usul eksikliği yoksa esas incelemesine geçilir, gerekirse duruşma açılır veya ek inceleme yapılır. İnceleme sonucunda onama, düzelterek onama, kaldırma, yeni hüküm kurma ya da geri gönderme yönünde karar verilir.

İdari yargı denetiminde bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulması durumunda istinaf isteminin reddine hükmeder; kararda düzeltilmesi kabil maddi hatalar bulunuyorsa gerekli tashihi yaparak aynı sonucu verir. Mahkeme kararının hukuka uygun görülmediği hâllerde ise istinaf istemi kabul edilerek karar kaldırılır ve uyuşmazlığın esasına ilişkin yeniden hüküm kurulur; inceleme sürecinde ihtiyaç doğarsa istinabe olunan mahkeme gerekli adımları öncelikli ve ivedi olarak yerine getirir. İlk inceleme kararlarına karşı yapılan başvurunun haklı görülmesi veya davanın görevsiz, yetkisiz merci yahut reddedilmiş ya da yasaklanmış hâkim tarafından karara bağlanması durumlarında ise karar kaldırılarak dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve bu karar kesindir.

İstinaf Başvurusunun İcra ve İnfaza Etkisi

Hukuk davalarında istinaf yoluna başvurulmuş olması kararın icrasını doğrudan durdurmaz; ilamlı takibin durması için borçlunun icranın geri bırakılmasını talep etmesi şarttır. Bununla birlikte istisnai kimi dava türlerinde kararın kesinleşmeksizin uygulanması mümkün değildir. Ceza yargılamasında ise istinaf yoluna başvurulması hükmün kesinleşmesine engel teşkil ettiğinden infaz aşamasına doğrudan etki gösterir.

İstinaf başvuru süresinin son günü tatile rastlarsa ne olur?

Kanuni sürenin son günü hafta sonu tatiline veya resmî tatile tesadüf ederse süre, kendiliğinden tatili izleyen ilk iş gününün mesai saati bitimine kadar uzar.

İstinafa başvurulması icra takibini durdurur mu?

İstinaf tek başına ilamlı icrayı kendiliğinden durdurmaz; borçlu tarafın ayrıca icranın geri bırakılmasını istemesi gerekir. Bununla birlikte bazı dava türlerinde kararın kesinleşmeden uygulanması mümkün değildir.

Her karar aleyhine istinaf yoluna başvurulabilir mi?

Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılır ve davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır; sınırın altındaki kararlar için istinaf yolu kapalı olabilir.

İş mahkemesi kararlarında kanun yolu süresi ne zaman başlar?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 7. maddesi uyarınca iş mahkemelerince verilen kararlarda kanun yoluna başvuru süresi, ilamın taraflara tebliğinden itibaren işlemeye başlar ve Hukuk Muhakemeleri Kanununun kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu