Tahkim Nedir? Tahkim Süreci ve Sağladığı Avantajlar

Tahkim, tarafların aralarında doğmuş veya ileride doğabilecek belirli uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri yerine bağımsız bir hakem ya da hakem kurulu tarafından karara bağlanması konusunda anlaşmalarıdır. Bu yöntem, hukuki ihtilafların devlet yargısına taşınmaksızın bağlayıcı bir kararla sonuçlandırılmasına imkan tanır.

Tahkim ile Arabuluculuk Arasındaki Fark

Uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden arabuluculukta üçüncü kişi taraflar adına bir hüküm vermez, yalnızca uzlaşmalarına yardımcı olur. Tahkim usulünde ise hakem veya hakem kurulu; ileri sürülen iddiaları, yapılan savunmaları ve dosyaya sunulan delilleri inceleyerek uyuşmazlığı bağlayıcı nitelikte karara bağlar.

Tahkimin Uygulama Alanı ve Tahkime Elverişlilik Şartı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun tahkime ilişkin hükümleri, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun tanımladığı anlamda yabancılık unsuru içermeyen ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği uyuşmazlıklar hakkında uygulanır.

Bununla birlikte her hukuki ihtilaf tahkim yoluyla karara bağlanamaz. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 408. maddesine göre, taşınmaz mallara ait ayni haklar ile tarafların iradelerine bağlı bulunmayan işlerden doğan uyuşmazlıklar tahkim denetimine elverişli değildir.

Tahkim Sözleşmesi ve Şekil Koşulları

6100 sayılı Kanun'un 412. maddesi kapsamında tahkim sözleşmesi, belirli bir sözleşmesel ilişkiden veya sözleşme harici hukuki bağdan doğan ya da gelecekte doğması muhtemel uyuşmazlıkların tümünün yahut bir bölümünün hakem ya da hakem kurulunca çözümlenmesine dair tarafların vardığı mutabakattır. İlgili mutabakat, taraflar arasında akdedilen temel sözleşmeye konulacak bağımsız bir tahkim şartıyla veya müstakil bir sözleşme düzenlenmesi suretiyle kurulabilir.

6100 sayılı Kanun'un 412. maddesinin üçüncü fıkrasına göre tahkim anlaşmasının yazılı geçerlilik koşuluna uygun kurulması gerekir. Tarafların imzasını içeren bir metin, teati edilen mektup, faks, telgraf, teleks ya da elektronik ortamda kayıt altına alınan iletişimler yazılı şekil gereğini karşılar. Bunun yanında, dava dilekçesinde ileri sürülen yazılı bir tahkim sözleşmesi iddiasına karşı davalı tarafça cevap dilekçesinde herhangi bir itiraz öne sürülmemesi hâlinde de kanuni şekil şartı yerine getirilmiş sayılır.

Asıl sözleşmenin bir parçası hâline getirilmek amacıyla tahkim şartı içeren haricî bir belgeye yollama yapılması hâlinde de tahkim sözleşmesi geçerli şekilde kurulmuş sayılır.

Tahkim sözleşmesinin bağımsızlığı ilkesi gereğince, tahkim sözleşmesine karşı asıl sözleşmenin geçerli olmadığı veya tahkim sözleşmesinin henüz doğmamış olan bir uyuşmazlığa ilişkin bulunduğu itirazında bulunulamaz.

Mahkemede yargılama devam ederken tarafların tahkim yoluna başvurma konusunda anlaşmaları mümkündür. Yargılama sırasında böyle bir anlaşmaya varılması hâlinde dava dosyası mahkemece ilgili hakem veya hakem kuruluna gönderilir.

Kurumsal Tahkim ve Ad Hoc Tahkim Ayrımı

Tahkim yargılaması kurumsal yapıya bağlı olup olmamasına göre ikiye ayrılır. Kurumsal tahkimde taraflar belirli bir tahkim kurumunun kurallarını seçerler; ilgili tahkim kurumu dosyanın idari yönetimini gerçekleştirir ve kuralları sürece tatbik edilir. Ad hoc tahkimde ise uyuşmazlık belirli bir tahkim kurumunun idaresi altında yürütülmeksizin, taraflarca belirlenen kurallar çerçevesinde çözüme kavuşturulur.

Tahkim Yolunun Tercih Edilme Nedenleri

Tahkim yolunun tercih edilmesinde uyuşmazlığın niteliğine göre alanında uzmanlaşmış hakemlerin belirlenebilmesi, yargılama kurallarının tarafların ihtiyaçlarına göre esnetilebilmesi ve ticari mahremiyetin yargılama boyunca korunabilmesi önemli rol oynar. Bunun yanı sıra taraflara eşit ve tarafsız bir değerlendirme ortamı sunulması, usuli adımların önceden öngörülebilmesi ile verilen nihai kararların sınır ötesinde tanınma ve icra edilme kabiliyetinin bulunması da bu usulü ön plana çıkaran unsurlardır.

Hakem kararlarının sınır ötesi icrası güçlü bir yasal altyapıya dayanır. Türkiye, 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkındaki New York Sözleşmesi'ne taraftır. Yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi usulü ayrıca 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun kapsamında da düzenlenmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy