Süresinde muhatap bankaya ibraz edilmeyen çek, kambiyo senedi vasfını yitirerek adi havale hükmündedir. Bu nitelik kaybı sebebiyle, süresi içinde ibrazı gerçekleştirilmeyen çeke dayanılarak borçlu aleyhine kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibi yapılamaz.
Kanuni İbraz Süreleri ve İbrazın Tespiti
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 796. maddesi uyarınca bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Ödeneceği ülkeden farklı bir ülkede düzenlenen çeklerde ise düzenleme ve ödeme yerleri aynı kıtada yer aldığında bir ay, farklı kıtalarda bulunduğunda üç ay içinde ibraz gerçekleştirilmelidir. Avrupa'da düzenlenip Akdeniz kıyısındaki bir ülkede veya tersi coğrafi konumda ödenecek çekler bakımından aynı kıtada düzenlenip ödenmesi öngörülmüş sayılma kuralı geçerlidir. Çekte öngörülen kanuni ibraz süreleri, senette kayıtlı düzenlenme gününü izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 796Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 808. maddesinin birinci fıkrasına göre süresinde ibraz edilen çekin ödenmediği; protesto, muhatap banka tarafından ibraz günü gösterilmek suretiyle çek üzerine yazılmış tarihli bir beyan veya takas odasının tarihli beyanı ile tespit edilir. Bu tespite bağlanan hamil; cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı kanuni başvurma haklarını kullanabilir. Çekin zamanında ibraz edildiği ve ödenmediği kanunda belirtilen bu resmi tespit yollarından biriyle sabit bulunmadığı takdirde hamil müracaat hakkını kaybeder.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 808Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 809. maddesi gereğince çekte protesto veya buna denk belirlemenin kural olarak ibraz süresi geçmeden önce yapılması gerekir. Çekin muhatap bankaya ibrazı yasal ibraz süresinin son gününde yapılmışsa, protesto veya buna denk belirleme izleyen iş gününde de gerçekleştirilebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 809Kaynağı aç
İlamsız İcra Takibi ve İtirazın Kaldırılması Talebi
Süresinde ibraz edilmeyen çek adi havale niteliğinde olup borç ikrarını içeren senet vasfı taşımaz. Bu belge 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 68. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen belgelerden sayılmadığından, alacaklının başlattığı ilamsız icra takibine borçlu tarafından itiraz edilmesi halinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması talep edilemez.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca takibe itiraz edilen alacaklının talebi imzası ikrar veya noterlikçe onaylı borç ikrarını içeren bir senede yahut resmî daire ve yetkili makamların usulüne uygun düzenlediği bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Kanunda belirtilen bu altı aylık süre içerisinde itirazın kaldırılması istenmediği takdirde alacaklı tarafından yeniden ilamsız takip yapılamaz.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 68Kaynağı aç
Temel İlişki, İspat Yükü ve Sebepsiz Zenginleşme Talepleri
Kambiyo senedi niteliğini kaybeden çek yazılı delil başlangıcı niteliğindedir. Bu belgeye dayanılarak genel mahkemede açılan itirazın iptali davasında alacağın varlığını ve miktarını ispat etme yükü davacı alacaklı üzerindedir.
Süresinde muhataba ibraz edilmeyen veya zamanaşımına uğrayan çeke dayanan hamil, kendi cirantasına karşı aralarındaki temel hukuki ilişkiye dayanarak talepte bulunabilir. Keşideciye karşı ise sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak başvurulabilir. Yasal ibraz süresinin geçirilmesi sebebiyle kendisine karşı başvuru hakkı düşen cirantaya karşı sebepsiz iktisap davası açılamaz.
Çekin süresinde ibraz edilmemesi nedeniyle kambiyo borcundan kurtulan keşideci, taraflar arasındaki temel ilişki kapsamında sebepsiz zenginleşmediğini ispatladığı takdirde sorumluluktan kurtulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Süresinde bankaya ibraz edilmeyen çeke dayanılarak kambiyo takibi yapılabilir mi?
Hayır. Süresinde muhatap bankaya ibraz edilmeyen çek adi havale hükmünde olduğundan, bu belgeye dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibi yapılamaz.
İbraz süresi geçen çek için icra mahkemesinde itirazın kaldırılması istenebilir mi?
Hayır. Süresinde ibraz edilmeyen çek borç ikrarı içeren senet niteliğinde olmadığından ve İcra ve İflas Kanunu m. 68 kapsamına girmediğinden icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenemez.
Çekin ibraz süresinin dolması halinde cirantaya sebepsiz zenginleşme davası açılabilir mi?
Hayır. İbraz süresinin geçmesiyle başvuru hakkı düşen cirantaya karşı sebepsiz iktisap davası açılamaz; hamil cirantasına karşı temel ilişkiye dayanabilir.
Kambiyo vasfını yitiren çeke dayalı itirazın iptali davasında ispat yükü kime aittir?
Kambiyo vasfını yitiren çek yazılı delil başlangıcı sayıldığından, açılan itirazın iptali davasında alacağın varlığını ve miktarını ispat yükü davacı alacaklıdadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy