Şirket Tasfiyesinde Alacaklıların Korunması ve Memur Sorumluluğu

Tasfiyenin konusu ve başlangıcı

Tasfiye, şirketin sona ermesinden sonra malvarlığının paraya çevrilmesi, borçların ödenmesi ve kalan tutarın pay sahiplerine dağıtılması sürecidir. Tüzel kişilik, tasfiye tamamlanıp ticaret sicilinden silinmesiyle sona erer. Alacaklının korunması bu sıranın bozulmamasına bağlıdır: borç ödenmeden kalan varlık pay sahiplerine bırakılmaz.

Tasfiye; esas sözleşmede öngörülen sürenin dolması, genel kurul kararıyla fesih, mahkeme kararıyla fesih, kanunda öngörülen diğer sona erme sebepleri veya iflas ile başlar. Mahkeme kararıyla fesih, haklı sebepler ve organ yokluğu gibi halleri kapsayabilir. İflas yoluyla tasfiyede İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır. Şirketin kendi içinde yürütülen tasfiyede ağırlık Türk Ticaret Kanunu hükümlerindedir.

Tescil, ilan ve ticaret unvanı

Süreç, genel kurulun fesih ve tasfiye kararıyla veya kanuni ya da mahkeme kararına dayanan sona erme sebebinin gerçekleşmesiyle başlar. Kararın ticaret siciline tescili ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilanı zorunludur. Tescil ve ilan, alacaklı çağrısının da ön adımıdır.

Şirket tasfiyeye girdiği andan itibaren ticaret unvanına tasfiye halinde ibaresini eklemek zorundadır.

Tasfiye memurunun belirlenmesi

Tasfiye sırasında temsil ve idare yetkisi tasfiye memurlarına geçer. Memurlar esas sözleşmede öngörülmüş olabilir, genel kurulca atanabilir veya gerekli hallerde mahkemece atanabilir. Esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrıca tasfiye memuru atanmamışsa tasfiyeyi yönetim kurulu yapar. Tasfiye memurları pay sahiplerinden veya üçüncü kişilerden olabilir. Bazı durumlarda mevcut yönetim kurulu üyeleri tasfiye memuru sıfatıyla göreve devam edebilir.

Yönetim kurulu, tasfiye memurlarını ticaret siciline tescil ve ilan ettirir. Tasfiye işlerini bizzat yönetim kurulunun yürütmesi halinde de aynı tescil ve ilan hükmü uygulanır. Şirketin feshine mahkeme karar vermişse tasfiye memurunu mahkeme atar.

Temsile yetkili tasfiye memurlarından en az birinin Türk vatandaşı olması ve yerleşim yerinin Türkiye'de bulunması şarttır. Bu şart, temsil yetkisi taşıyan memurlar bakımından aranır.

Tasfiye memurunun işlem yükü

Tasfiye memuru, tasfiye halindeki açılış bilançosunu düzenler, devam eden işleri şirket menfaatine uygun biçimde sonuçlandırır, alacakları tahsil eder ve borçları öder. Gerekiyorsa şirket mallarını satarak nakde çevirir. Sonuçta tasfiye sonuç bilançosunu düzenler ve artan malvarlığını mevzuat ile esas sözleşme hükümlerine göre pay sahiplerine dağıtır. Alacaklıları ilan yoluyla ve bilinenleri ayrıca çağırmak da bu görevlerin içindedir.

Alacaklılara çağrı

Türk Ticaret Kanunu m. 541 uyarınca, alacaklı oldukları şirket defterlerinden veya diğer belgelerden anlaşılan ve yerleşim yerleri bilinen kişiler taahhütlü mektupla bilgilendirilir. Diğer alacaklılara Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde, şirketin internet sitesinde ve esas sözleşmede öngörülen şekilde, birer hafta arayla üç ilan yapılır. Bildirim, şirketin sona erdiğini duyurur ve alacakların tasfiye memurlarına bildirilmesini ister.

Bildirilmeyen, muaccel olmayan ve çekişmeli borçlar

Alacaklı olduğu bilinen kişi bildirimde bulunmazsa alacağın tutarı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca belirlenecek bir bankaya depo edilir.

Henüz muaccel olmayan veya hakkında uyuşmazlık bulunan borçları karşılayacak para notere depo edilir. Depo, bu borçlar yeterli biçimde teminat altına alınmışsa veya şirket varlığının pay sahipleri arasında paylaşımı bu borçların ödenmesi şartına bağlanmışsa aranmaz.

Kalan varlığın dağıtılması

Türk Ticaret Kanunu m. 543'e göre borçlar ödendikten ve pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlık, esas sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa pay sahipleri arasında ödedikleri sermayeler ve imtiyaz hakları oranında dağıtılır. Tasfiye payında imtiyaz varsa esas sözleşmedeki düzenleme uygulanır. Esas sözleşme ve genel kurul kararında aksine hüküm yoksa dağıtım para olarak yapılır.

Alacaklılara üçüncü kez yapılan çağrı tarihinden itibaren üç ay geçmedikçe kalan varlık dağıtılamaz. Hal ve duruma göre alacaklılar için tehlike yoksa mahkeme, üç ay dolmadan dağıtıma izin verebilir. Üç aylık süre ile mahkemenin erken izin verebilmesi aynı hükümde birlikte yer alır; biri diğerinin yerine geçmez.

Tasfiye sırasında takip

Tasfiyeye giren şirket borçlu sıfatını korur. Alacaklı, tasfiye sürerken şirkete karşı icra takibi yapabilir. İhtiyati haciz talep ederek tasfiye memurunun malvarlığını elden çıkarma riskini azaltabilir.

Tasfiye memurunun sorumluluğu

Tasfiye memurunun şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumluluğu kusurlu davranışa bağlanır. Sorumluluk için kasten veya ihmalen yükümlülüğün ihlali, bundan doğan zarar ve ihlal ile zarar arasında uygun illiyet bağı aranır.

Türk Ticaret Kanunu m. 541'in çağrı ve depo hükümlerine aykırı hareket eden tasfiye memurları, haksız olarak ödedikleri paralar bakımından aynı Kanunun 553 üncü maddesi uyarınca sorumludur. Bu sonuç, alacaklı çağrısının, bankaya deponun ve notere deponun atlanmasıyla yapılan ödemeye bağlanmıştır.

Türk Ticaret Kanunu m. 553, kanundan veya esas sözleşmeden doğan görev ya da yetkiyi kanuna dayanarak başkasına devreden organlar ve kişiler bakımından bir sınır çizer. Bu kişiler, devralanların seçiminde makul özeni göstermedikleri ispat edilmedikçe devralanların fiil ve kararlarından sorumlu olmaz. Ayrıca hiç kimse, kontrolü dışında kalan kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar ya da yolsuzluklar sebebiyle sorumlu tutulamaz. Sorumlu olmama hali, gözetim ve özen yükümü gerekçe gösterilerek geçersiz kılınamaz.

Tasfiye memurunun kusurlu fiili alacaklıya zarar vermişse tasfiye memuruna karşı tazminat davası, uygunsa şirketle birlikte dava gündeme gelebilir. Görevli mahkeme kural olarak asliye ticaret mahkemesi olacaktır.

Ek tasfiye

Tasfiye kapandıktan sonra ek tasfiye işlemlerinin zorunlu olduğu anlaşılırsa son tasfiye memurları, yönetim kurulu üyeleri, pay sahipleri veya alacaklılar başvurabilir. İstem, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine yapılır ve ek işlemler sonuçlanıncaya kadar şirketin yeniden tescili istenir.

Mahkeme istemi yerinde görürse şirketin ek tasfiye için yeniden tesciline karar verir. Ek işlemleri yapmak üzere son tasfiye memurlarını veya yeni bir ya da birkaç kişiyi tasfiye memuru olarak atar ve bunları tescil ve ilan ettirir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy