Suçta Tekerrür Kavramı ve Temel Koşulları
Suçta tekerrür, önceden işlenen bir suç dolayısıyla verilen mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra fail tarafından yeni bir suçun işlenmesi durumudur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi bakımından önceki cezanın infaz edilmiş olması şart aranmaz; önceki mahkûmiyet hükmünün kesinleşmiş bulunması yeterlidir. Kesinleşen bu ilk hükmün ardından kanuni süreler içinde yeni bir suç işlendiğinde mükerrirlik hükümleri devreye girer.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 58Kaynağı aç
kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri
uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.
(2) Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı;
a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın
infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl,
b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet
halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl,
geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.
(3) Tekerrür halinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik
olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.
(4) Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar
arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma,
dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya
kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke
mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
(5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin
işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
(6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza,
mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında
cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
(7) Mahkûmiyet kararında, hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz
rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı
belirtilir.
(8) Mükerrirlerin mahkûm olduğu cezanın infazı ile denetimli serbestlik
tedbirinin uygulanması, kanunda gösterilen şekilde yapılır.
(9) Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra
denetimli serbestlik tedbirinin, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya
örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanmasına hükmedilir.
Sınır dışı edilme
Tekerrür Uygulamasında Kanuni Süreler
Önceki mahkûmiyetin sonraki suç bakımından tekerrüre esas alınabilmesi, cezanın infazından itibaren belirli sürelerin geçmemiş olmasına bağlıdır. 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 2. fıkrası gereğince, önceden işlenen suçtan dolayı beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz. Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet halinde ise cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür hükümleri tatbik edilmez.
Tekerrür Kapsamı Dışında Kalan Haller ve İstisnalar
Ceza kanunu, suçların ve faillerin niteliğine göre tekerrür rejimine belirli sınırlar getirmiştir. 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 4. fıkrasına göre kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Bu doğrultuda önceki mahkûmiyeti taksirli suça dayanan kişinin sonradan kasıtlı suç işlemesi ya da önceki mahkûmiyeti kasıtlı olup sonraki suçunun taksirli olması halinde tekerrür oluşmaz.
Yaş küçüklüğü tekerrürün uygulanmasını engelleyen mutlak bir kanuni durumdur. 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar tekerrüre esas alınmaz ve bu suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
Yabancı mahkemelerce verilen ceza mahkûmiyetleri kural olarak tekerrüre esas teşkil etmez. Ancak 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 4. fıkrasında sayılan kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları bu kuralın istisnasını oluşturur ve bu mahkûmiyetler tekerrür uygulamasında değerlendirilir.
Tekerrürün Yaptırıma ve İnfaz Rejimine Etkisi
Tekerrürün tespiti, sonraki suç için öngörülen ceza türünün belirlenmesinde kanuni bir zorunluluk doğurur. 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.
5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 9. fıkrası uyarınca mükerrirlere özgü infaz rejimi ve ceza tamamlandıktan sonra uygulanan denetimli serbestlik tedbiri; suç işlemeyi alışkanlık haline getiren itiyadi suçlular, suçu meslek edinen kişiler ve suç örgütü mensupları hakkında da tatbik edilir.
Yargılama Usulü ve Savunma Güvencesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 226. maddesi gereğince, cezanın artırılmasını veya güvenlik tedbiri uygulanmasını gerektiren tekerrür gibi haller duruşmada ilk kez gündeme geldiğinde sanığa ek savunma hakkı verilmesi zorunludur; sanık talep ederse savunmasını hazırlaması için süre tanınır ve bildirimler sanığa veya şartları varsa müdafie yapılır. Bu doğrultuda, iddianamede tekerrür talep edilmemiş olsa dahi duruşmada okunan adli sicil kaydındaki mahkûmiyetlere karşı sanığın beyanda bulunması sağlanmışsa savunma hakkı kullandırılmış sayılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 226Kaynağı aç
haber verilip de savunmasını yapabilecek bir hâlde bulundurulmadıkça,
iddianamede kanunî unsurları gösterilen suçun değindiği kanun hükmünden
başkasıyla mahkûm edilemez.
(2) Cezanın artırılmasını veya cezaya ek olarak güvenlik tedbirlerinin
uygulanmasını gerektirecek hâller, ilk defa duruşma sırasında ortaya çıktığında
aynı hüküm uygulanır.
(3) Ek savunma verilmesini gerektiren hâllerde istem üzerine sanığa ek
savunmasını hazırlaması için süre verilir.
(4) (Değişik:14/11/2024-7532/16 md.) Yukarıdaki fıkralarda yazılı
bildirimler, sanığa ve varsa müdafie yapılır. Müdafii sanığa tanınan haklardan
onun gibi yararlanır. Sanığın dosyada var olan son adresine bildirim
yapılamaması veya bildirime rağmen duruşmaya gelmemesi halinde müdafie yapılan
bildirimler yeterli kabul edilir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Karar
ve Hüküm
Müzakereye katılacak hâkimler
Koşullu Salıverilme ve Denetim Süresinin İşleyişi
Mükerrirler hakkında koşullu salıverilme süreleri özel kurallara bağlanmıştır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 108. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, mükerrirler bakımından koşullu salıverilme oranı kural olarak uygulanırken, tabi oldukları koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar yönünden bu yüksek oran esas alınır.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 108Kaynağı aç
olunan;[61]
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının otuzdokuz yılının,
b) Müebbet hapis cezasının otuzüç yılının,
c) (Ek:14/4/2020-7242/49 md.) Birden fazla süreli hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde en fazla otuziki yılının,
d) Süreli hapis cezasının üçte ikisinin,
İnfaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda, koşullu
salıverilmeden yararlanılabilir. (Ek cümle:14/4/2020-7242/49 md.) Ancak,
koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından tabi
oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır.
(2) Tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar,
tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz. (Ek cümle:4/6/2025-7550/14
md.) İkinci defa tekerrür halinde bu fıkra hükmü
uygulanmaz.
(3) İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda
birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır. (Ek cümle:4/6/2025-7550/14
md.) Ancak, süreli hapis cezaları bakımından koşullu
salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/49 md.) Hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür
hükümlerinin uygulanacağı hükümde belirtilir.[62]
(4) İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından
sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler.[63]
(5) Tekerrür dolayısıyla belirlenen denetim süresinde, koşullu
salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır.
(6) İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında denetim süresinin uzatılmasına karar
verebilir. Denetim süresi en fazla beş yıla kadar uzatılabilir.
(7) (Ek: 18/6/2014-6545/82 md.) Cezanın infazı tamamlandıktan
sonra devam eden denetim süresi içinde, bu madde hükümlerine göre kendilerine
yüklenen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz
hâkimi kararı ile disiplin hapsine tabi tutulur. Disiplin hapsinin süresi on
beş günden az ve üç aydan fazla olamaz.
(8) (Ek: 18/6/2014-6545/82 md.) Çocuğa karşı işlenen bir suçtan
dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya müebbet hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır.
(9) (Ek: 18/6/2014-6545/82 md.) Birinci fıkradaki koşullu
salıverme süreleri, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 102
nci maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan cinsel saldırı suçundan, 103 üncü
maddesinde tanımlanan çocukların cinsel istismarı suçundan, 104 üncü maddesinin
ikinci ve üçüncü fıkrasında tanımlanan reşit olmayanla cinsel ilişki suçundan,
188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
suçundan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında da uygulanır. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/49 md.) Ancak, süreli hapis cezaları bakımından
koşullu salıverilme oranı, dörtte üç olarak uygulanır. 188 inci madde hariç
olmak üzere bu suçlardan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında, cezanın
infazı sırasında ve koşullu salıverildikleri takdirde denetim süresi içinde,
aşağıdaki tedavi veya yükümlülüklerden bir veya birkaçına infaz hâkimi
tarafından karar verilir:
a) Tıbbi tedaviye tabi tutulmak
b) Tedavi amaçlı programlara katılmak
c) Suçun mağdurunun oturduğu ve çalıştığı yerleşim bölgesinde ikamet
etmekten yasaklanmak
d) Mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmaktan yasaklanmak
e) Çocuklarla bir arada olmayı gerektiren bir ortamda çalışmaktan
yasaklanmak
f) Çocuklar hakkında bakım ve gözetim
yükümlülüğünü gerektiren faaliyet icra etmekten yasaklanmak
(10) (Ek:18/6/2014-6545/82 md.) Dokuzuncu fıkra hükümleri çocuklar
hakkında uygulanmaz.
(11) (Ek:18/6/2014-6545/82 md.) Bu maddenin dokuzuncu fıkrasının
uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının görüşü alınmak
suretiyle Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.
İKİNCİ
KISIM
Tedbirler
ve Tutukluluk
BİRİNCİ
BÖLÜM
Kısa
Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar ile Kısa Süreli Hapis
Cezalarının
Özel İnfaz Şekilleri
Seçenekli yaptırımların uygulanması[64]
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin 2. fıkrasına göre tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz; ancak ikinci defa tekerrür hâlinde bu sınırlama uygulanmaz.
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda genel koşullu salıverilme süreleri esas alınmakla birlikte, süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. Hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin tatbik edileceği mahkeme hükmünde açıkça belirtilir. Kanun'un 108. maddesinin 5. fıkrası uyarınca tekerrür dolayısıyla belirlenen denetim süresinde koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler işletilir.
Cezanın infazı tamamlandıktan sonra devam eden denetim süresi içinde yükümlülüklere uyulması zorunludur. 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin 7. fıkrası gereğince, bu denetim süresi içinde kendilerine yüklenen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz hâkimi kararı ile on beş günden az ve üç aydan fazla olmamak üzere disiplin hapsine tabi tutulur.
Özel Suç Tiplerinde Mükerrirlere İlişkin İnfaz Kuralları
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin 8. fıkrası gereğince, çocuğa karşı işlenen bir fiilden ötürü müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlüler hakkında da mükerrirlere özgü koşullu salıverilme süreleri işletilir.
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin 9. fıkrası uyarınca Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından süreli hapis cezasına mahkûm olanların koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçu hariç tutularak, cinsel dokunulmazlığa karşı anılan suçlardan mahkûm olanlar hakkında infaz hâkimince infaz sırasında ve koşullu salıverilme denetiminde tıbbi tedavi veya mağdura yaklaşmama gibi tedbirlere karar verilir. Kanun'un 108. maddesinin 10. fıkrası uyarınca bu özel koşullu salıverilme süreleri ve denetim yükümlülükleri çocuklar hakkında uygulanmaz.
İlk cezanın infaz edilmiş olması tekerrürün uygulanması için zorunlu mudur?
Hayır, 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin 1. fıkrası uyarınca önceki suçtan dolayı verilen mahkûmiyet hükmünün kesinleşmiş olması yeterli olup cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.
Onsekiz yaşından küçükken işlenen suç tekerrüre esas alınır mı?
Hayır, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış kişilerin işlediği suçlar tekerrüre esas alınmaz ve bu suçlar sebebiyle tekerrür hükümleri uygulanmaz.
İkinci defa tekerrür halinde koşullu salıverilme oranı nedir?
İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması halinde süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır ve bu husus mahkûmiyet hükmünde belirtilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy