Suçta Tekerrür Hükümlerinin Niteliği ve Şartları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu sisteminde tekerrür, failin cezasında artırım yapılmasını öngören bir neden olarak kabul edilmemiştir. Kanun sistematiğinde, daha önce işlediği suçtan ötürü mahkûm olmasına karşın suç işlemedeki kararlılığı toplum açısından tehlikelilik gösteren kişinin durumu, hükmolunan cezanın infazı sırasında gözetilecek bir neden ve infazın ardından denetimli serbestlik tedbirinin tatbik edilme gerekçesi sayılmıştır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin 1. fıkrasına göre, önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesi hâlinde tekerrür hükümleri uygulanır. Bu hükümlerin uygulanabilmesi bakımından önceki cezanın infaz edilmiş olması şartı aranmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 58Kaynağı aç
kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri
uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.
(2) Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı;
a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın
infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl,
b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet
halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl,
geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.
(3) Tekerrür halinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik
olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.
(4) Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar
arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma,
dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya
kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke
mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
(5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin
işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
(6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza,
mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında
cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
(7) Mahkûmiyet kararında, hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz
rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı
belirtilir.
(8) Mükerrirlerin mahkûm olduğu cezanın infazı ile denetimli serbestlik
tedbirinin uygulanması, kanunda gösterilen şekilde yapılır.
(9) Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra
denetimli serbestlik tedbirinin, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya
örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanmasına hükmedilir.
Sınır dışı edilme
Tekerrür hükümlerinin uygulanmasında cezanın infazından sonra işlenecek yeni suçlar açısından iki farklı süre sınırı belirlenmiştir. Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet durumunda, söz konusu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanamaz. Önceden verilen ceza beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası mahkûmiyeti niteliğindeyse, infaz tarihinden itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen yeni fiillerde tekerrür uygulanmaz.
Tekerrürün Yaptırımlara Etkisi ve İnfaz Rejimi
Tekerrür koşulları oluştuğunda, işlenen sonraki suça dair kanun maddesinde seçenekli olarak hapis cezası veya adlî para cezası öngörülmüşse mahkemenin adlî para cezasını seçme serbestisi bulunmaz ve hapis cezasına hükmolunması kanunen zorunludur.
Tekerrür hâlinde tayin edilen ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine tabi tutularak çektirilir ve mükerrir hakkında cezanın infazı tamamlandıktan sonra denetimli serbestlik tedbiri tatbik edilir. Mahkûm olunan yaptırımın infazı ve infaz sonrasındaki denetimli serbestlik tedbirinin yerine getirilmesi süreci kanunda gösterilen usul ve esaslara göre icra edilir.
Mahkûmiyet kararında, hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejiminin tatbik edileceği ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirine başvurulacağı hususu mahkeme tarafından açık biçimde belirtilir.
Tekerrür Uygulanmayacak Haller ve Kanuni İstisnalar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, kasıtlı suçlar ile taksirli suçlar arasında ve sırf askerî suçlar ile diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Bu doğrultuda kasıtla işlenen bir suç taksirli fiil için, taksirli bir fiil ise kasıtlı suç bakımından tekerrüre dayanak yapılamaz.
Yabancı ülke mahkemelerince verilen mahkûmiyet kararları kural olarak tekerrüre esas teşkil etmez. Kanun koyucu bu kurala yalnızca sınırlı suç tipleri bakımından istisna tanımıştır. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada yahut kıymetli damgada sahtecilik fiilleri nedeniyle yabancı ülke mahkemelerinden verilen mahkûmiyetler tekerrür uygulamasında dikkate alınır.
Suç sayılan fiili gerçekleştirdiği sırada henüz on sekiz yaşını doldurmamış bulunan kimselerin işledikleri suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri işletilemez. Bu kişilerin reşit olmadan önceki eylemleri sonraki fiillerde tekerrüre esas alınamaz.
Özel Suçlu Türleri Bakımından Tekerrür Hükümleri
Mükerrirlere özgü infaz rejimi ile cezanın infazından sonra uygulanan denetimli serbestlik tedbiri yalnızca tekerrür hâliyle sınırlı değildir. Kanunun açık düzenlemesi gereğince itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya örgüt mensubu suçlu hakkında da mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve infaz sonrasında denetimli serbestlik tedbirinin uygulanmasına mahkemece hükmedilir.
İtiyadi suçlu; aynı türden birden çok taksirli olmayan suçu farklı zamanlarda olmak üzere bir yıl içinde işleyen kişiyi tanımlar. Suçu meslek edinen kişi ise, geçimini tamamen veya kısmen suçtan sağladığı gelirle temin etme alışkanlığına sahip olan ve suç kazancını hayat tarzı hâline getiren kimsedir.
Örgüt mensubu suçlu olarak nitelendirilmenin temel ön koşulu hukuken bir suç örgütünün varlığıdır. Bu bağlamda örgütü kuran, yöneten, örgüte katılım sağlayan ya da örgüt adına tek başına veya başkalarıyla birlikte suç işleyen fail örgüt mensubu suçlu kabul edilir.
Tekerrürün uygulanması için önceki cezanın infaz edilmiş olması şart mıdır?
Hayır, tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için önceki mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması yeterlidir; cezanın ceza infaz kurumunda çektirilmiş olması aranmaz.
Beş yıldan fazla hapis cezalarında tekerrür süresi ne kadardır?
Önceki mahkûmiyet beş yıldan fazla süreli bir hapis cezası içeriyorsa, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra işlenen yeni suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanamaz.
Beş yıl veya daha az süreli cezalarda tekerrür süresi nedir?
Önceki ceza beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına ilişkinse, söz konusu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen yeni fiiller bakımından tekerrür tatbik edilmez.
Seçimlik yaptırımlarda tekerrür durumunda para cezası verilebilir mi?
Hayır, sonraki suça ilişkin kanun hükmünde hapis cezası ile adlî para cezası seçimlik olarak düzenlenmişse mahkemenin hapis cezasına hükmetmesi zorunludur.
Yabancı mahkeme hükümleri Türkiye'de tekerrüre dayanak yapılır mı?
Kural olarak yabancı mahkeme kararları tekerrüre esas alınmaz; ancak kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada ya da kıymetli damgada sahtecilik suçları bu yasağın dışındadır.
On sekiz yaşından küçükken işlenen suçlar tekerrüre yol açar mı?
Hayır, fiilin işlendiği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin gerçekleştirdiği suçlar nedeniyle tekerrür hükümleri tatbik olunmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy