Suça Azmettirme Kavramı ve İştirak Hukukundaki Yeri
Ceza hukukunda suça iştirak, faillik ve şeriklik biçiminde gerçekleşir. Azmettirme eylemi ise yardım etme fiili ile birlikte şeriklik kapsamında değerlendirilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 38Kaynağı aç
suçun cezası ile cezalandırılır.
(2) Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça
azmettirme halinde, azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
Çocukların suça azmettirilmesi halinde, bu fıkra hükmüne göre cezanın
artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmaz.
(3) Azmettirenin belli olmaması halinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını
sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası
yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş
yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir. Diğer hallerde verilecek
cezada, üçte bir oranında indirim yapılabilir.
Yardım etme
Müşterek faillikten farklı olarak azmettiren, suç üzerinde fiili hakimiyet kuran kişi değildir ve suçun işlenişine doğrudan bir katkısı bulunmaz.
Suça Azmettirmenin Hukuki Şartları ve Unsurları
Azmettirmenin varlığı için azmettirme öncesinde fiili işleyen failin suç işleme niyetine sahip olmaması gerekir. Asıl faile suç işleme kararını bizzat azmettiren aldırmalı, suç işleme kararının oluşmasını azmettiren sağlamalıdır.
Azmettirmeye konu olan suçun belirli olması zorunludur. Bununla birlikte suça azmettirmede azmettiren ve azmettirilen kişilerin de belirli olması gerekir. Azmettirilen kişinin belirli olmadığı durumlarda azmettirme değil, tahrik suçu meydana gelir.
Azmettirenin fiilinin icrai nitelikte olması şarttır. Buna karşılık suça azmettirilen asıl failin eylemini icrai veya ihmali hareketlerle gerçekleştirmesi mümkündür.
Azmettirme kasten işlenir ve olası kastla da gerçekleştirilebilir. Bu kapsamda azmettirenin, azmettirilen kişinin işleyeceği fiilin suç olduğunu bilmesi veya öngörebilmesi aranır.
İcra Hareketlerine Başlama Koşulu
Azmettirenin cezalandırılabilmesi için azmettirme sonucunda azmettirilen failin icra hareketine başlaması zorunludur. Suç işleme kararı alınmış olmasına rağmen fail suçun icrasına fiilen başlamamışsa, azmettirmenin cezalandırılması söz konusu olmaz.
Zincirleme Azmettirme
Ceza hukukunda azmettirmeye azmettirme yapılması mümkündür. Bir kimsenin başka bir kişiyi suça azmettirmesi için yönlendirdiği bu tür durumlarda her iki azmettiren de cezalandırılır.
Cebir ve Tehdit Altında Eylem ile Azmettirme Ayrımı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir ve şiddet yahut muhakkak ve ağır bir korkutma veya tehdit sonucu suç işleyen kimseye ceza verilmez. Bu gibi hallerde cebir, şiddet, korkutma veya tehdidi kullanan kişi suçun faili sayılır ve fiil azmettirme kapsamında kalmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 28Kaynağı aç
şiddet veya muhakkak ve ağır bir korkutma veya tehdit sonucu suç işleyen
kimseye ceza verilmez. Bu gibi hallerde cebir ve şiddet, korkutma ve tehdidi
kullanan kişi suçun faili sayılır.
Haksız tahrik
Azmettirenin Cezası ve Cezayı Artıran Nitelikli Haller
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrası gereğince, başkasını suç işlemeye azmettiren kimse işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası doğrultusunda, üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça azmettirme halinde azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
Çocukların suça azmettirilmesi halinde ise cezanın artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmaz.
Azmettirenin Kimliğini Açığa Çıkaran Fail Hakkında Ceza İndirimi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 38. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, failin azmettireni açığa çıkarması cezada indirim sebebi sayılmıştır. Bu çerçevede, kimliği bilinmeyen azmettirenin ortaya çıkmasını sağlayan fail yahut suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla, müebbet hapis yerine on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezası verilebilir; diğer hallerde ise hükmolunacak cezada üçte bir oranında indirime gidilebilir.
Aldatıcılık Niteliği Olmayan Resmi Belgelerde Azmettirmenin Hukuki Niteliği
Belge içeriğinden durumun açıkça anlaşılması sebebiyle aldatıcılık niteliği bulunmayan ve hukuki sonuç doğurmayan bir belgenin düzenlettirilmesi halinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 204. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan kamu görevlisinin resmi belgede sahteciliği ve bu suça azmettirme suçunun unsurları oluşmaz. Bu vaziyette eylemi gerçekleştiren kamu görevlisinin fiili Türk Ceza Kanunu'nun 257. maddesinin birinci fıkrası uyarınca görevi kötüye kullanma suçunu, belgeyi düzenleten kişinin fiili ise bu suça azmettirme suçunu oluşturur.
Failde önceden suç işleme niyeti varsa azmettirme suçu oluşur mu?
Hayır, azmettirmenin kurucu şartı azmettirme öncesinde failin suç işleme niyetine sahip olmamasıdır; asıl faile suç işleme kararının bizzat azmettiren tarafından aldırılması gerekir.
Azmettirilen fail eylemin icrasına başlamazsa azmettiren cezalandırılır mı?
Hayır, suç işleme kararı alınmış olsa dahi azmettirilen kişi suçun icrasına fiilen başlamadığı takdirde azmettirmenin cezalandırılması söz konusu olmaz.
Azmettirenin kimliğini açıklayan faile ne kadar indirim uygulanır?
Azmettirenin kimliğinin ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağına ağırlaştırılmış müebbet yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla, müebbet hapis yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar hapis verilebilir; diğer hallerde cezada üçte bir indirim uygulanabilir.
Çocukların suça azmettirilmesinde ceza artırımı için soybağı şart mıdır?
Hayır, çocukların suça azmettirilmesi halinde cezanın üçte birden yarısına kadar artırılması için üstsoy ve altsoy ilişkisinin bulunması aranmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy