Kaçmaya imkan sağlama suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinde düzenlenmiş olup hakkında kanuni bir yakalama, gözaltı, tutuklama veya kesinleşmiş ceza infazı tedbiri bulunan kişilerin kaçmasının sağlanmasını yaptırıma bağlar. Kanun koyucu kaçması sağlanan kişinin hukuki durumuna göre farklı ceza süreleri öngörmüş; gözaltına alınan veya tutuklu bulunan kişiler ile kesinleşmiş hapis cezası bulunan hükümlülerin kaçırılmasını ayrı yaptırımlara bağlamıştır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 294Kaynağı aç
sağlayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Hükümlünün kaçmasını sağlayan kişi, çekilecek olan hapis cezasının
süresine göre iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak,
hükümlünün cezası;
a) Müebbet hapis cezası ise, beş yıldan sekiz yıla,
b) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ise, sekiz yıldan oniki yıla,
Kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçların, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde,
verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.
(4) Kaçması sağlanan kişi sayısının birden fazla olması halinde, bu sayı
göz önünde bulundurularak, verilecek ceza üçte birden bir katına kadar
artırılır.
(5) Bu suçların gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya
nakli ile görevli kişiler tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza, üçte
biri oranında artırılır.
(6) Bu suçların üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi
halinde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.
(7) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi
sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da
eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre
cezaya hükmolunur.
(8) Gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün, muhafaza veya nakli ile
görevli kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmasından yararlanarak
kaçması halinde, altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Muhafızın görevini kötüye kullanması
Gözaltına Alınan veya Tutuklunun Kaçmasını Sağlama
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinin birinci fıkrasına göre, gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun oluşabilmesi için kişi hakkında yetkili mercilerce tesis edilmiş geçerli bir tutuklama veya gözaltı kararının bulunması gerekir. Cumhuriyet savcısı tarafından verilmiş bir gözaltı kararı veya yetkili hâkimlikçe verilmiş bir tutuklama kararı bulunmadığı durumlarda kollukla yaşanan arbedede yatıştırma amacıyla hareket eden kimselerin eylemi bu suçun unsurlarını oluşturmaz.
Hakkında yakalama emri çıkarılan şahsın ifadesi alınıp serbest bırakılıncaya kadar geçen süreçte gözaltında bulunduğu kabul edilir. Nitekim Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2019/118 Esas ve 2019/2908 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, ifadesinin tespit edilip serbest bırakılması amacıyla hakkında yakalama emri çıkarılan kişinin yakalanmasından ifadesinin alınıp serbest bırakılıncaya kadar gözaltında sayılması gerekir; bu vaziyette gözaltındayken kaçan şahsı yakalamak amacıyla kovalayan güvenlik görevlisinin kolundan tutarak engelleyen failin eylemi cebir kullanmak suretiyle kaçmaya imkan sağlama suçunu oluşturur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2019/118, K. 2019/2908Kaynağı aç
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ : Görevi yaptırmamak için direnme
HÜKÜM : Mahkumiyet
Gereği görüşülüp düşünüldü:
TCK.nun 294. maddesinin 1. fıkrasında, gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlamak, 2. fıkrasında ise hükümlünün kaçmasını sağlamak suç olarak düzenlenmiştir.
Gözaltına alınma işlemi sadece suç şüphesi ile yakalanan kişiler için değil, haklarında yakalama kararı verilen kişiler için de söz konusu olabilir.
CMK.nun 91/1. maddesine göre; 90. maddeye göre yakalanan kişi, Cumhuriyet Savcılığınca bırakılmazsa soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez.
CMK.nun 90/6. maddesine göre de yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin çıkarılma amacının ortadan kalkması durumunda mahkeme, hakim veya cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emrinin derhal iadesi istenir.
Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin 4. maddesine göre gözaltına alma; "Kanunun verdiği yetkiye göre, yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin tamamlanması amacıyla yetkili hakim önüne çıkarılması veya serbest bırakılmasına kadar kanuni süre içerisinde sağlığına zarar vermeyecek şekilde özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanıp alıkonulmasıdır." Aynı yönetmeliğin 13/2. maddesine göre de, "gözaltı süresi yakalama anında başlar ve en yakın hakim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç 24 saati geçemez."
Somut olayda ifadesinin tespit edilip serbest bırakılması amacıyla hakkında Küçükçekmece 2. Sulh Ceza Mahkemesi tarafından yakalama emri çıkarılan …'in yakalanmasından ifadesinin alınıp serbest bırakılıncaya kadar gözaltında bulunduğunun kabulünün gerekmesi karşısında gözaltındayken kaçan kişiyi yakalamak amacıyla kovalayan güvenlik görevlisinin kolundan tutarak engelleyen sanığın eyleminin TCK.nun 294/1-3. maddesinde düzenlenen "cebir kullanmak suretiyle kaçmaya imkan sağlama" suçunu oluşturduğu gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması,
Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükümlerin bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken CMUK.nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 28.02.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Hükümlünün Kaçmasını Sağlama Suçu ve Cezası
Cezası kesinleşmiş hükümlünün kaçmasına imkan sağlanması durumunda uygulanacak yaptırımlar 5237 sayılı Kanun'un 294. maddesinin ikinci fıkrasında belirlenmiştir. Hükümlünün kaçmasını sağlayan kişi, çekilecek hapis cezasının süresine göre iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Hükümlünün cezası müebbet hapis cezası ise beş yıldan sekiz yıla kadar, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ise sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Hükümlünün kaçmasına imkan sağlama suçunun oluşabilmesi için failin, kesinleşmiş cezanın infazı amacıyla yakalanarak kolluğun fiili egemenliği altına alınan bir hükümlünün kaçmasını sağlaması zorunludur. Henüz yakalanmamış ve güvenlik güçlerini görünce kaçmaya başlayan hükümlünün yakalanmasını engellemek amacıyla görevlileri ters istikamete yönlendiren kişinin fiili, Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinin ikinci fıkrasındaki suçu değil, aynı Kanun'un 283. maddesinde düzenlenen suçluyu kayırma suçunu oluşturur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 283Kaynağı aç
tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan kimse, altı
aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak
işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(3) Bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından
işlenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.
Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme
Cezayı Artıran Nitelikli Haller ve Suçların İçtiması
Kaçmaya imkan sağlama suçlarının cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde fail hakkında belirlenecek ceza üçte biri oranında artırılır. Aynı şekilde bu suçların gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli kişiler tarafından işlenmesi durumunda da verilecek temel cezada üçte bir oranında artırıma gidilir.
Birden çok kişinin kaçmasının sağlandığı hallerde kaçan kişi sayısı dikkate alınarak verilecek ceza üçte birden bir katına kadar yükseltilir. Bununla birlikte eylemin icrası esnasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin ya da kasten öldürme fiilinin meydana gelmesi yahut eşyaya zarar verilmesi durumlarında fail bu suçlardan dolayı da ayrıca cezalandırılır.
Akrabalık İndirimi ve Suçluyu Kayırma Suçundan Ayrımı
Kaçmaya imkan sağlama suçunun belirli yakınlar tarafından işlenmesi cezayı hafifleten bir neden olarak kabul edilmiştir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinin altıncı fıkrasına göre, kaçmaya imkan sağlama suçlarının üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi halinde verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.
Bu düzenleme, Türk Ceza Kanunu'nun 283. maddesinde öngörülen suçluyu kayırma suçundan belirgin biçimde ayrılır. Suç işleyen kimseye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlanması durumunda faile altı aydan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüş; bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi ise tam bir cezasızlık sebebi sayılarak faile ceza verilmeyeceği belirtilmiştir. Buna karşılık yakalanmış, gözaltında, tutuklu veya hükümlü durumdaki kişinin kaçırılması halinde akrabalık bir cezasızlık nedeni oluşturmaz, yalnızca üçte bir oranında cezai indirim sağlar.
Muhafaza ve Nakil Görevlisinin Sorumluluğu
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca, muhafaza ve nakil işlemlerini yürüten personelin yükümlü olduğu özen ve dikkati göstermemesi sonucu gözetimindeki kişinin firar etmesi halinde, ilgili görevli altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Bu fıkrada tanımlanan suçun faili yalnızca gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli kamu personelidir. Karakolda nezarethaneye konulduktan sonra kendi imkanlarıyla firar eden gözaltındaki kişi bu suçun faili olamayacağı gibi, hakkında TCK m. 294/8 kapsamında mahkumiyet hükmü kurulamaz.
Suçun Tamamlanması, Teşebbüs ve İştirak
Kaçmaya imkan sağlama suçu neticeli bir suç niteliğinde olup ancak gözaltında, tutuklu veya hükümlü bulunan kişinin fiilen kaçması ile tamamlanır. Görevli personelin yerinde ve zamanında müdahalesi ile kaçma eyleminin engellenmesi durumunda eylem teşebbüs aşamasında kalır ve ceza teşebbüs kurallarına göre belirlenir.
Gözaltında bulunan şahsın üçüncü kişileri arayarak kaçışını organize etmesi iştirak kuralları dahilinde değerlendirilir. Örneğin, hastanede tedavi altındayken başında refakatçi bulunan polis memurunun ayrılmasını fırsat bilerek yakınını arayan ve kendisini araçla hastaneden almasını isteyen gözaltındaki sanığın fiili, Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinin birinci fıkrasındaki suça azmettirme sorumluluğunu doğurur.
Soruşturma Usulü, Dava Zamanaşımı ve Yaptırımlar
Kaçmaya imkan sağlama suçu uzlaşmaya tabi suçlardan değildir. Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı tutulmadığından yetkili cumhuriyet başsavcılıklarınca resen yürütülür; bu suç bakımından şikayet süresi aranmaz ve şikayetten vazgeçme kamu davasını düşürmez. Davaya bakmakla görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Dava zamanaşımı süresi ise suçun kanundaki ceza aralığına ve nitelikli unsurlarına göre 8 yıl veya 15 yıldır.
Kaçmaya imkan sağlama suçu sebebiyle hükmolunan hapis cezasının bir yıl veya altında kalması halinde bu ceza adli para cezasına çevrilebilir. Yargılama neticesinde belirlenen hapis cezasının iki yıl veya altında olması durumunda ise yasal şartları mevcutsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya hapis cezasının ertelenmesi uygulanabilir.
Gözaltındaki kişinin kendi imkanıyla kaçması suç oluşturur mu?
Gözaltındaki kişinin üçüncü bir kişiden yardım almaksızın kendi çabasıyla kolluğun elinden kaçması kaçmaya imkan sağlama suçunu oluşturmaz. Türk Ceza Kanunu'nun 292. maddesindeki hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu yalnızca tutuklu ve hükümlüleri kapsadığından ve şüphelinin kendisi muhafaza görevlisi sıfatı taşımadığından, bu eylem TCK m. 292 veya m. 294/8 kapsamındaki suçları meydana getirmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 292Kaynağı aç
altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı
aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir
yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü
tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza
bir katına kadar artırılır.
(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi
sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da
eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya
hükmolunur.
(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler
ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.
(6) (Mülga: 29/6/2005 – 5377/33 md.)
Etkin pişmanlık
Kaçmaya imkan sağlama suçu şikayete tabi midir?
Kaçmaya imkan sağlama suçu şikayete bağlı olmayıp yetkili adli mercilerce resen soruşturulur ve kovuşturulur; müştekinin şikayetten vazgeçmesi açılan kamu davasının düşmesine neden olmaz.
Kaçan kişinin akrabası olmak cezayı tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır, kaçmaya imkan sağlama suçunun üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi tam bir cezasızlık sebebi değildir; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 294. maddesinin altıncı fıkrası gereğince bu hallerde faile verilecek cezada yalnızca üçte bir oranında indirim yapılır.
Kaçırma eylemi kolluk müdahalesiyle engellenirse ne olur?
Kaçmaya imkan sağlama suçu kişinin fiilen kaçmasıyla tamamlandığı için kolluk personelinin müdahalesiyle kaçmanın engellenmesi halinde fiil teşebbüs aşamasında kalır ve ceza teşebbüs hükümleri doğrultusunda tayin edilir.
Bu suçtan verilen hapis cezası adli para cezasına veya HAGB'ye çevrilebilir mi?
Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha az süreli olduğunda adli para cezasına çevrilebilir; iki yıl veya altında belirlendiğinde ise yasal şartların varlığı halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya hapis cezasının ertelenmesi kararı verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy