Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliği ve Görev Yeri Değişikliği

Yönetmeliğin Amacı ve Hukuki Dayanağı

Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliği, Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu subay ve astsubayların atama usul ve esaslarını belirlemek amacıyla yürürlüğe konulmuştur. Yönetmelik, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 119 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmış olup Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki subay ve astsubayların atanmalarında esas alınacak temel mevzuattır.

Atamalarda Temel İlkeler ve Kadro Koşulu

Atamalarda kadro görev yerinin özellikleri temel ölçüt olarak kabul edilir. Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı atama yönergelerinde öngörülen istisnalar haricinde kadrosu bulunmayan bir görev yerine atama yapılamaz. Barış döneminde kıta, karargâh ve kurumlara kadrolarda belirtilen rütbelerden daha ast bir rütbe ile asil olarak atama gerçekleştirilemez.

Subay ve astsubayların, Türk Silahlı Kuvvetlerinin hizmet ihtiyacı doğrultusunda meslek yaşamları süresince farklı garnizonlarda görev yapmaları düzenlenmiştir. Kadro ve rütbe değişiminin getirdiği zorunluluklar çerçevesinde personelin en az sayıda garnizon değiştirmesi hedeflenir ve personelin asgari iki yıl görev yapabileceği garnizonlara atanması gözetilir.

Personel atamalarında yalnızca görev yapılacak kadronun gerektirdiği nitelikler dikkate alınır. Herhangi bir personelin ismen talep edilerek atama teklifinde bulunulması mevzuat gereğince yasaktır.

Subaylar, astsubaylar ve yedek subaylar; gerek ilk atamalarında gerekse muvazzaflık hizmetleri sırasında karşılıklı anlaşmak suretiyle dahi görev yeri değişikliği yapamazlar.

Garnizon Hizmet Süresi ve Erteleme Başvurusu Yasağı

Subay ve astsubayların atandıkları garnizonda hizmet sürelerini tamamlamaları esastır. Yönetmeliğin 23 ve 24 üncü maddelerinde belirtilen sebepler hariç olmak üzere personelin garnizon değiştirmek suretiyle atamaya tabi tutulması mümkün değildir. Atanma emri yayımlandıktan sonra ise gerek ilgili personel gerekse birlik komutanlıkları tarafından herhangi bir gerekçeyle atamanın geriye bırakılması hususunda başvuru ve teklifte bulunulamaz.

Subay ve astsubayların kendi talepleriyle kullandıkları her türlü aylıksız izin süreleri ile hükümlülük, izin tecavüzü ve firarda geçen süreler garnizon hizmet süresinden sayılmaz. Ayrıca kesin hüküm giyen personelin tutuklulukta ve açıkta geçirdiği süreler de bu hizmet süresine dahil edilmez.

Garnizon dereceleri Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından hazırlanacak atama yönergelerinde düzenlenir. Bu dereceler sonu 0 ve 5 ile biten yıllarda periyodik olarak veya idari, asayiş ve zaruri nedenlerle ihtiyaç duyulması durumunda güncellenir.

Atama Takvimi, Tebligat ve Göreve Katılma Süreleri

Genel atamalar her yıl Mayıs ve Ekim ayları arasında icra edilir. Bu dönemde sıralı hizmet garnizonuna atanacak personel için hazırlık tebligatının en geç Mart ayı sonuna kadar yapılması kuraldır. Ancak asayiş görevi ve zorunlu hallerin mevcudiyeti durumunda hazırlık tebligatı şartı aranmaz.

Atama emrinde farklı bir belirleme yapılmadıkça ve tebliğe hukuki bir engel bulunmadıkça, atama emri ilk amire ulaştıktan sonra personele bekletilmeksizin bildirilir. Personel tebellüğ tarihinden itibaren en geç on gün içerisinde mevcut görev yerinden ilişiğini kesmekle yükümlüdür.

İlişik kesilmesinin ardından aynı belediye veya büyükşehir belediyesi sınırları içine atanan ya da garnizon içi atamaya tabi tutulan personel, atama emrinde aksi belirtilmedikçe ilişik kestiği günü takiben yirmi dört saat içinde, bu süre resmî tatile rastlarsa tatil bitimindeki ilk mesai saati içinde yeni görevine başlamalıdır. Belediye sınırları dışındaki garnizonlar arası atamalarda ise yolluk mevzuatındaki seyahat süresi haricinde on beş gün içinde göreve katılmak zorunludur.

Bulunduğu görevden başka bir göreve atanan subay ve astsubaylardan sayman, mutemet ve mal sorumlusu görevini yürütenlere, bu görevlere ait hesap ve mallarını devir teslim edebilmeleri için bir aya kadar süre tanınır.

İlk Görev Yerine Atanma, Kura ve İstisnalar

Öğrenimlerini, askerî eğitimlerini, temel kurslarını veya stajlarını başarıyla tamamlayan muvazzaf ve sözleşmeli subay ile astsubayların ilk görev yerlerine atanmaları sınıf, branş ve ihtisaslarına göre kura ile yapılır. Başarı düzeyine göre mevcudun yüzde onuna tekabül eden kısmı kuradan muaf tutulur ve kontenjan değerinde virgülden sonra beş ve üzeri basamaklar bir üste tamamlanır. Mevcudun on beşten az olması halinde yalnızca birinciler kuradan muaftır; kuradan muaf olanlar başarı sırasına göre listeden istedikleri yeri seçerler. Fakülte ve yüksekokul kaynaklı muvazzaf subaylar için kuradan muafiyet kontenjanı uygulanmaz.

Evli subay ve astsubayların sınıf okullarında eğitim, kurs veya stajda aynı anda bulunmaları halinde, ilgili Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı koordinesinde ve personelin isteğine bağlı olarak kuradan muaf tutulup münferit atamaları yapılır. Eşlerden yalnız birinin sınıf okulunda olması durumunda da personelin talebiyle kuradan muaf tutularak uygun bir göreve münferiden atanması sağlanır.

Astsubaylıktan muvazzaf subaylığa ve uzman jandarmalıktan astsubaylığa geçenlerin eğitim ve kurslarını bitirmelerinin ardından yapılacak atamalarında önceki hizmet safahatları dikkate alınır. Bu personelden kuradan muafiyet kontenjanına girenler kura yerleri içinden diledikleri garnizonu seçebilir; ancak sıralı hizmet garnizonu sırası gelmiş olanlar bu seçimlerini yalnızca kura listesindeki sıralı hizmet garnizonları arasından yapabilirler.

Uzman erbaş iken astsubaylığa geçen personelin önceki hizmet safahatı atamalarda hesaba katılmaz; personel genel kuraya tabi tutulur ve kuradan muafiyet kontenjanından yararlanır. Uzman Erbaş Yönetmeliği çerçevesindeki ilave kontenjan kapsamında uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçenler ise Özel Kuvvetler Komutanlığına atanır.

Yedek subay adaylarının ilk atamaları okul bitiminde sınıf, branş ve başarı durumlarına göre kurayla belirlenir; yüzde onluk başarı kontenjanındakiler kuradan muaf tutulurken mevcudu on beşten az gruplarda sadece birinciler bu muafiyetten yararlanır. Millî İstihbarat Teşkilatı mensupları, Genelkurmay Başkanlığınca belirlenen Otomatik Bilgi İşlem personeli, Hava İkmal Bakım Merkezleri, Ana Bakım Merkezleri, fabrika düzeyindeki askerî iş yerleri, Deniz Kuvvetleri bağlısı tersaneler, Araştırma Merkezi ve Onarım Destek Komutanlıklarında çalışırken silah altına alınanlar ile federasyonlarca bildirilen profesyonel sporcular ilgili komutanlık teklifi ve Genelkurmay Başkanlığının uygun görüşüyle kuraya katılmaksızın görev yerlerine atanabilir; bu personel kuradan muafiyet kontenjanından yararlanamaz. Yedek subayların öncelikle kıtalarda istihdamı esastır; zorunlu haller dışında büyük karargâhlara atanamazlar ve kura sonrasında zaruret bulunmadıkça yeni atama teklifi yapılamaz.

Sağlık Durumu, Aile Birlikteliği ve Sosyal Mazeretler

Personelin kendisi, eşi, bakmakla yükümlü olduğu çocuğu veya bakmakla yükümlü olup aynı çatı altında yaşayan anne ve babası ile vasi tayin edilmiş kardeşinin kanser, verem, akıl ve ruh hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalıklara yakalanması durumunda garnizon kalış süresi uzatılabilir. Tam teşekküllü askerî hastanelerden her yıl sağlık raporu alınması kaydıyla garnizon süresi her rütbede üç yıla kadar uzatılabilir; ancak bu ertelemelerin toplamı aynı garnizonda hiçbir şekilde altı yılı geçemez.

Eşi, çocuğu, annesi, babası veya kardeşi şehit olan subay ve astsubaylar, şehadet zamanına bakılmaksızın ve durumlarını belgelendirmeleri kaydıyla, talep etmeleri halinde bir defaya mahsus olmak üzere istedikleri garnizona atanırlar.

Eşleri muvazzaf veya sözleşmeli askerî personel olan subay ve astsubayların talepleri üzerine, kadro ve hizmet olanakları ölçüsünde eşleriyle aynı garnizona atanmaları gözetilir. Eşleri devlet kurumlarında görev yapan personelin atanmasında ise eşin memuriyet durumu dikkate alınır ve talep edilen garnizonlara atama; muvazene, kadro, ihtiyaç durumu, personelin safahatı ve sıralı hizmet sırası çerçevesinde öncelikle değerlendirilebilir.

Atama durumuna girmiş personelin çocuklarının yükseköğretim, özel ve yatılı okullar hariç olmak üzere okul ve eğitim mazeretleri, emsallerine nispeten avantaj sağlamamak koşuluyla imkânlar ölçüsünde karşılanabilir.

Yılın 31 Aralık tarihi itibarıyla 48 yaşını doldurmuş subay ve astsubaylar, bulundukları garnizonun rakımı 1.200 metre ve üzerinde bulunuyorsa ve bu garnizonda 48 yaşını tamamladıktan sonra iki yıl görev yapmışlarsa, kendi istekleri doğrultusunda atamaya tabi tutulurlar. Bu personelden sıralı hizmet garnizonunda görevli olanlar sıralı hizmet garnizonu haricindeki uygun bir garnizona atanır.

Disiplinsizlik, Liderlik Zafiyeti ve Kadro Kısıtlamaları

Görevini gerektiği düzeyde yerine getiremeyecek derecede başarısız veya disiplinsiz olan subay ve astsubaylar hakkında atama teklifinde bulunulabilmesi için amirlerince önceden uyarılmaları, düzelme sağlanamaması halinde idari ve yasal tedbirlerin alınarak yürürlükteki mevzuat usullerine göre belgelenmesi zorunludur. Bu yasal ve idari tedbirler alınmadan atama teklifinde bulunulamaz.

Liderlik niteliklerinde zafiyet bulunduğu belgelenen personel komutanlık görevlerine atanamaz. Komutanlık görevlerinde başarısızlığı tespit edilen personelin görev yeri ise garnizon hizmet süresinin tamamlanması beklenmeksizin değiştirilir.

Taksirli eylemler hariç tutulmak üzere üç aydan fazla süreli hapis cezası gerektiren suçlardan veya affa uğramış bulunsalar dahi devletin şahsiyetine karşı fiiller, basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, emniyeti suistimal, hileli iflas gibi şeref ve haysiyet kırıcı suçlar ile kaçakçılık, kamu ihalelerine fesat karıştırma, resmî sırları ifşa etme, iftira, suç uydurma, yalan beyan veya yemin suçlarından ötürü haklarında kovuşturma yürütülen personel, müfettişlik ve tedarik görevlerindeki kadrolara tayin edilemez.

Ordu ve eşidi ya da daha üst karargâhlarda teknik veya özel nitelik gerektiren kadrolar dışındaki görevlere; teğmen ve üsteğmenler ile yüzbaşılıkta üç yılını doldurmamış muharip sınıf subayların ve başçavuş rütbesinden daha ast muharip sınıf astsubayların ataması yapılamaz.

Teğmen, üsteğmen ve yüzbaşı rütbelerindeki subayların sekiz yıldan az olmamak üzere azami süre kıta görevi yapacak şekilde atanmaları esastır. Muharip sınıf astsubaylar ise başçavuş rütbesini kazanmadıkça kurum ve karargâhlarda idari görevlere atanamazlar.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesindeki kurmay subaylara üst düzey komutanlık vazifelerine hazırlanmaları amacıyla sağlık ve nitelikleri elverişli olduğu takdirde iki yıl tabur komutanlığı yaptırılır; idare bu süreyi değiştirme yetkisini saklı tutar.

Elektronik ve Elektronik Harp birlikleri için yetiştirilmiş subay ve astsubaylar; Genelkurmay İstihbarat Başkan Yardımcılığı kadrolarına, ilgili harp ve destek birliklerine ya da branş kadrolarına atanırlar. Bu personelden Genelkurmay İstihbarat Başkan Yardımcılığı bünyesindeki kadrolarda görev yapanların anılan başkanlık dışındaki bir göreve nakledilmeleri Genelkurmay Başkanlığının uygun bulmasına bağlıdır.

Kuvvet Komutanlıklarında Garnizon Hizmet Süreleri

Kara Kuvvetleri Komutanlığında garnizon hizmet süreleri derecelere göre belirlenmiştir. 1 inci derecede 6-8 yıl, 2 nci derecede 4-6 yıl, 3 üncü derecede 3-5 yıl, 4 üncü derecede 3 yıl ve 5 inci derecede 2 yıldır. Kıbrıs 2 nci derece, Gökçeada ve Bozcaada 3 üncü derece garnizon statüsünde olup buralarda hizmet süresi 2 yıldır. Sıralı hizmet garnizonunda itibari süre 3 yıldır (1095 gün). İtibari süre hesaplanırken 3 yıllık garnizonlardaki süre 1, 2 yıllık garnizonlardaki süre 1,5 katsayısıyla çarpılır. İtibari hizmet süresini 30 Eylül tarihi itibarıyla tamamlayamayan personel, yönetmelikteki istisnalar hariç o yılın atama planına alınmaz.

Sıralı hizmet garnizonundan garnizon süresinin üçte ikisini (2/3) doldurarak mevzuatta öngörülen zorunlu sebeplerle ayrılanlar, sıralı hizmet yükümlülüğünü o defa için tamamlamış kabul edilir. Bu süreyi dolduramayanlar noksan kalan hizmetlerini tamamlamak üzere derhal gönderilmez; hak edilmiş gün sayılarına göre yeniden atama sırasına dahil edilirler. Kara Kuvvetlerinde 1, 2 ve 3 üncü derece garnizonlarda idari sebeplerle süresi dolmadan başka garnizona atanan ve hemen ertesi yıl sıralı hizmet sırası gelenlerin atanması, asayiş zorunlulukları saklı kalmak üzere bir yıl ertelenir. Kara Kuvvetleri Komutanlığı ve Jandarma Genel Komutanlığı atamalarında kritik görevler haricinde hizmet safahatı puanı da dikkate alınabilir.

Deniz Harp Okulunu bitiren deniz sınıfı subayların mesleki gelişimlerini temin amacıyla teğmen ve üsteğmen bekleme sürelerinin tamamını yüzer birliklerde geçirmeleri düzenlenmiştir. Benzer biçimde meslek yüksekokulu veya sınıf okulunu bitiren muharip sınıf astsubayların astsubay çavuş, kıdemli çavuş ve üstçavuş bekleme sürelerini yüzer birliklerde tamamlamaları öngörülür. Ancak mesleki nitelikler, özel ihtisas, eğitim gereksinimleri ve sıhhi mecburiyetler gibi istisnai durumlar bu kuralın haricinde tutulmuştur.

Hava Kuvvetleri Komutanlığında garnizon hizmet süreleri 1 ve 2 nci derecelerde 5 yıl, 3 üncü derecede 4 yıl, 4 üncü derecede 3 yıl, 5 inci derecede 2 yıldır. Pilot, Silah Sistem ve Seyrüsefer sınıfı subaylar için 1 ve 2 nci derece garnizonların hizmet süresi 4 yıldır. Yönetmeliğin 24 üncü maddesinde düzenlenen sebeplerden biriyle garnizon hizmet süresinin üçte ikisini (2/3) bitirerek görevden ayrılan personel o garnizon hizmetini tamamlamış sayılır. Garnizon derecesinin süreyi artıracak biçimde değişmesi durumunda personelin katıldığı tarihteki dereceye, süreyi azaltacak biçimde değişmesi halinde ise yeni dereceye göre hesaplama yapılır. 4 ve 5 inci derece garnizonlara müteakip atamalar komutanlık yönergesine göre yürütülür.

Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Esasları

Jandarma Genel Komutanlığı birliklerinin yer aldığı garnizonlar 1, 2, 3, 4 ve 5 inci derece olarak belirlenmiştir. İmralı Adası sıralı hizmet garnizonu olup buradaki hizmet süresi 2 yıldır. 3 ve 4 üncü derece garnizonlardaki komando ve özel harekât birliklerinde görev yapanlar için garnizon hizmet süresi normal sürenin üçte ikisidir (2/3); ancak bu süre hiçbir şekilde 2 yılın altına indirilemez.

Jandarma bünyesinde 1 ve 2 nci derece garnizonlarda görev yapanlardan 2 nci yılını bitirip geçerli mazeretiyle başvuruda bulunan personelin talebi kadro ve safahat şartlarına göre incelenir. Sıralı hizmet garnizonları haricindeki birliklerde görev yapılan garnizonun statüsü ve derecesi değiştiğinde, eski garnizonda geçirilen süre kalınması gereken sürenin üçte ikisi veya fazlası ise eski süreye, üçte ikisinden daha az ise yeni garnizon derecesine göre hesaplama yapılır.

Jandarma sıralı hizmet garnizonlarında itibari süre 3 yıl (1095 gün) olup; 4 yıllık garnizonlar 0,75, 3 yıllıklar 1, 2 yıllıklar ise 1,5 katsayısı ile hesaplanır. Toplam kadrosu 10 ve daha az olup toplam mevcudu 20 ve daha fazla olan sınıf ve branş personeli, sıralı hizmet garnizonu görevini 3 defa tamamlayıp bu garnizonlara 4 ve daha fazla gidenler, generaller ve sınır üzerinde sınır koruma ve kaçakçılıkla mücadele yürüten sınır birliklerindeki personel için garnizon hizmet süresi 2 yıldır.

Jandarma personeli eğitim bitiminde sıralı hizmet garnizonuna kura ile atanır. Kendi isteğiyle yapılan ertelemelerden kaynaklanan fazla süre hizmet hesabına katılmaz. Süresini bitirmeden atanan personelden hemen ertesi yıl sıralı hizmet sırası gelenlerin ataması kural olarak 1 yıl ertelenir; ancak atama personelin kendi kusuru veya isteği sebebiyle yapılmışsa yahut asayiş gerekleri mevcutsa erteleme yapılmayabilir. Sürenin üçte ikisini (730 puan) tamamlayanlar hizmeti bitirmiş sayılır; tamamlayamayanlar Aralık ayı sonuna kadar müracaat edip kadro elverdiğinde kalan süreyi aynı dereceli bir garnizonda tamamlayabilirler.

Sahil Güvenlik Komutanlığında kadrolar Kara Birlikleri ve Yüzer Birlikler olarak ayrılır. Kara birlikleri 1, 2, 3 ve 4 üncü derece garnizonlar olup buralarda asgari hizmet süresi en az 2 yıldır; 5 inci derece olan yüzer birliklerde hizmet süresinde sınırlama bulunmaz. Deniz Harp Okulunu ve müteakiben Sahil Güvenlik Subay Temel Kursunu bitiren Sahil Güvenlik sınıfı teğmen ve üsteğmenler ile Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulunu ve ardından temel kursunu bitiren muharip astsubay çavuş, kıdemli çavuş ve üstçavuşların rütbe bekleme sürelerinin tamamını yüzer birliklerde geçirmeleri öngörülür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy