Subay ve astsubayların atanma ve yer değiştirmeleri, hizmetin aksatılmadan yürütülmesi esasına dayalı olarak yer ve bölge şartları ile kanunda öngörülen sıralı esaslara göre icra edilir. Subay ve astsubay atamalarında gerekli şartları taşımayanların ataması iptal edilir ve bu işlemlere karşı 2577 sayılı Kanun kapsamında 60 gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.
Atama ve Yer Değiştirmede Temel İlkeler
926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu m. 118 uyarınca subay ve astsubay atamaları; memleketin ekonomik, sosyal, iklim, ulaştırma durumları ile kültür ve sağlık koşulları göz önüne alınarak tespit edilen bölge ve garnizonlara belirli bir sıra dahilinde gerçekleştirilir. Bu sıralamada meslek programları, meslek içi eğitim esasları ve kadro ihtiyacı birinci sırada yer alır. Ardından sırasıyla personelin sağlık durumu, idari, asayiş ve zaruri sebepler ile personelin istekli bulunduğu yerler dikkate alınır. 926 sayılı Kanun m. 119 gereğince bölge ve garnizonların tespiti, değişen şartlara göre yeniden belirlenmesi, garnizonlarda kalma süreleri ve diğer hususlar Millî Savunma Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.
Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliği hükümleri uyarınca atamalarda öncelikle kadro görev yerinin özellikleri esas alınır. Kadrosu bulunmayan bir görev yerine atama yapılamaz. Barış şartlarında kıta, karargâh ve kurumlara kadrolarda belirtilen rütbelerden daha ast bir rütbe ile asil olarak personel atanamaz. Personelin atandığı garnizonda mevzuatta belirlenen hizmet süresini tamamlaması kuraldır ve yönetmelikte gösterilen haklı sebepler haricinde garnizon değişikliği suretiyle atama yapılamaz. Atama emri yayımlandıktan sonra gerek personel gerekse birlik komutanlıkları tarafından herhangi bir gerekçeyle atamanın ertelenmesi yönünde başvuru ve teklif yapılması yasaktır.
İlk Görev Yerine Atama ve Kura Usulü
Öğrenimlerini, askerî eğitimlerini, temel kurslarını veya stajlarını başarıyla tamamlayan muvazzaf ve sözleşmeli subay ile astsubayların ilk görev yerlerine atamaları sınıf, branş ve ihtisas durumlarına göre kura ile belirlenir. Kura usulünde kuvvet ayrımı yapılmaksızın sınıf, branş ve ihtisasa göre başarı derecesinde ilk yüzde ona tekabül eden personel kuradan muaf tutulur. Kuradan muaf tutulanlar başarı sırasına göre listedeki istedikleri yerlere atanırlar; diğer personelin kuraları ise mezuniyet derecelerindeki sıraya göre çekilir. Ancak fakülte ve yüksekokul kaynağından temin edilen muvazzaf subaylar için kuradan muaf tutulma kontenjanı tanınmamıştır.
Subay ve astsubaylarla evli olup sınıf okullarında öğrenim, askerî eğitim, staj ve temel kurslarda aynı anda bulunan personele kura muafiyeti tanınır ve bu personelin atamaları talepleri halinde münferiden gerçekleştirilir. Eşlerden sadece birinin sınıf okulunda bulunması durumunda da ilgili personelin isteğine bağlı olarak kura muafiyeti tanınır ve uygun görev yerine münferit atama yapılır.
Genel Atama Dönemi ve İlişik Kesme Süreci
Genel atamalar her yıl Mayıs ve Ekim ayları arasında yürütülür. Bu işlemler Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından önceden yayımlanabilir. Genel atamalarda sıralı hizmet garnizonuna görevlendirilecek personel için hazırlık tebligatı en geç Mart ayı sonuna kadar yapılır. Atama emrinde aksine bir açıklama bulunmadıkça ve tebliğe engel hukuki bir durum olmadıkça, atama emri ilk amirine ulaştıktan sonra personele bekletilmeksizin tebliğ edilir ve tebellüğ tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde personelin ilişiği kesilir.
Sağlık Durumuna Bağlı Atama ve Erteleme Esasları
Atama hazırlık emrini alan personel; kendisi, eşi, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ile aynı çatı altında ikamet eden bakmakla yükümlü anne, baba veya vasi tayin edilmesi kaydıyla kardeşi için sağlık mazereti bildirebilir. Bu kapsamda tam teşekküllü askerî hastaneden alınacak hayati öneme haiz olduğu ve tedaviden yararlanacağı belirtilen ya da belirli uzmanların ve tedavi koşullarının gerekliliğini gösteren sağlık kurulu raporlarının onay durumuna göre personel 1 yıl için bulunduğu garnizonda bırakılabilir veya raporun uygun gördüğü garnizona atanabilir. İkinci yıl aynı mazeretin devam etmesi halinde ilgililerin tam teşekküllü askerî hastaneden aynı nitelikte yeniden sağlık kurulu raporu alması zorunludur.
Kanser, verem, akıl ve ruh hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye gereksinim duyulan rahatsızlıklarda erteleme süresi, tam teşekküllü askerî hastanelerden her yıl rapor alınması kaydıyla her rütbede aynı garnizonda 3 yıla kadar uzatılabilir. Ancak bu hastalıklar gerekçesiyle yapılacak erteleme süresi hiçbir surette aynı garnizonda toplam 6 yılı aşamaz.
Sürekli tedavi ve gözetim altında tutulmayı gerektiren görme kaybı, bedensel veya zihinsel spastik engellilik ile kalıtsal Akdeniz Anemisi gibi ağır hastalıklarda erteleme bakımından herhangi bir süre şartı aranmaz. Bu tür rahatsızlığı bulunan personelin atamaları Gülhane Askerî Tıp Akademisi veya Haydarpaşa Askerî Hastanesinin sağlık kurullarınca öngörülen garnizonlara yapılır ve ikinci yıldan sonraki müteakip raporlar iki yılda bir yenilenir.
Özel eğitim amaçlı değerlendirilecek personelin atamaları ve ertelemeleri ise yetkili sağlık kuruluşlarından alınacak engelli sağlık kurulu raporları ile Rehberlik Araştırma Merkezlerinden temin edilen raporda belirtilen özel eğitim imkânlarının mevcut bulunduğu garnizonlara yapılır.
Atama emirleri yayımlandıktan sonra sıhhi mazeret raporu temin edenler lüzum görülmesi halinde başka bir hastaneye sevk edilebilir. İki rapor arasında çelişki veya farklılık doğması durumunda personel hakem hastaneye sevk edilir ve işlem hakem hastane raporunun onay durumuna göre neticelendirilir.
Aile ve Çocukların Eğitim Durumu Mazeretleri
Eşi muvazzaf veya sözleşmeli Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu olan subay ve astsubayların talepleri halinde, hizmet ve kadro imkânları nispetinde eşleri ile aynı garnizona atanmaları dikkate alınır. Eşleri diğer kamu kurumlarında görev yapanların atanmalarında ise eşin memuriyet görevi göz önünde bulundurulur; talep edilen garnizona atama işlemi muvazene, kadro, ihtiyaç durumu, safahat ve sıralı hizmet sırası gözetilerek öncelikle yapılabilir.
Atama kapsamına giren personelin çocuklarının eğitim durumlarına yönelik istekleri; yükseköğretim, özel ve yatılı okullar hariç tutulmak ve emsallerine kıyasla avantaj sağlamamak şartıyla imkânlar nispetinde karşılanabilir.
Yaş, Rakım ve Garnizon Değişikliği İstisnaları
31 Aralık tarihi itibarıyla 48 yaşını dolduran subay ve astsubaylar, rakımı 1.200 metreden yukarı olan garnizonlarda bu yaşı tamamladıktan sonra 2 yıllık süreyi bitirmişlerse, talepleri üzerine garnizon dışına atanmaya tabi tutulurlar. Bu koşulları taşıyan ve sıralı hizmet garnizonunda bulunan personel, sıralı hizmet kapsamı dışındaki safahatına uygun bir garnizona atanır.
Açığa Alınma, Tutukluluk ve Hapis Hallerinde Atama
Herhangi bir sebeple açığa alınanlar, ayırma işlemi tesis edildikten sonra yargı kararıyla göreve iade edilenler ve tutuklananların fiilen görev yapmadığı 120 güne kadar olan itibari süreleri garnizon hizmet süresinden sayılır. Bir defada 120 gün ve daha uzun süreli hapis cezası alıp infazda olanlar ile açıkta, tutuklulukta, firarda veya izin tecavüzünde bulunup hizmetin aksamasına yol açacak personel, öncelikle atamalı bulunduğu komutanlık emrine, bunun mümkün olmaması durumunda ise aynı yerin askerlik şubesi emrine atanır.
Hukuka Aykırı Atamalara Karşı İptal ve Tazminat Davası
Subay ve astsubay atamalarında gerekli şartları taşımayan işlemler iptal edilir. Mevzuata aykırı atama işlemlerine karşı 2577 sayılı Kanun gereğince 60 gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılması gerekir. Bu süre hak düşürücü süredir ve süresi içinde dava açılmadığı takdirde dava açma hakkı son bulur. Hukuka aykırı atama işlemi nedeniyle maddi veya manevi bir zarara uğranılması halinde ise iptal davası ile birlikte ya da daha sonra tam yargı davası açılabilir.
Subay ve astsubay atama iptal davası açma süresi ne kadardır?
Gerekli şartları taşımayan atamalara karşı 60 gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup dava süresi geçirildiğinde dava açma hakkı son bulur.
Atama emri yayımlandıktan sonra erteleme talep edilebilir mi?
Atama emri yayımlandıktan sonra kural olarak gerek personel gerekse komutanlıklar tarafından atamanın ertelenmesi amacıyla başvuru veya teklif yapılamaz. Ancak mevzuatta öngörülen sağlık gibi istisnai mazeretler saklıdır.
Atama emri tebellüğ edildikten sonra ilişik kesme süresi kaç gündür?
Atama emrinde aksi belirtilmedikçe ve tebliğe yasal bir engel bulunmadıkça, emrin tebellüğ edildiği tarihten itibaren en geç 10 gün içinde personelin ilişiği kesilir.
Eşi devlet memuru olan subay ve astsubayın ataması nasıl yapılır?
Eşi devlet memuru olan personelin atamasında eşin görevi göz önünde bulundurulur; talep edilen garnizona atama muvazene, kadro imkânı, kurum ihtiyacı, personelin mesleki safahatı ve garnizon sırası dikkate alınarak öncelikle değerlendirilebilir.
Yüksek rakımlı garnizonlarda yaştan dolayı atama isteme koşulları nelerdir?
31 Aralık itibarıyla 48 yaşını dolduran personelin, rakımı 1.200 metre ve üzerindeki garnizonlarda bu yaşı doldurduktan sonra 2 yılı tamamlaması ve talepte bulunması halinde garnizon dışına ataması yapılır.
Hukuka aykırı atama işlemi nedeniyle tazminat davası açılabilir mi?
Hukuka aykırı atama işleminin maddi veya manevi bir zarara sebebiyet vermesi halinde iptal davası ile birlikte ya da daha sonra idari yargıda tam yargı davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy