Müsabakalarda Şiddet Eylemleri ve Haksız Fiil Dayanağı
Spor karşılaşmalarında yaşanan şiddet vakalarında fiziki veya maddi zarara uğrayan kişilerin başvuracağı temel hukuki zemin haksız fiil hükümleridir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesi gereğince, kusurlu ve hukuka aykırı eylemleriyle başkasına zarar verenler bu zararı tazmin etmekle mükelleftir; bunun yanı sıra zarar verici eylemi doğrudan yasaklayan pozitif bir kural yer almasa dahi ahlaka aykırı fiille bilerek ve isteyerek zarar verenlerin de tazminat ödeme mecburiyeti bulunmaktadır. Tribünde veya sahada taşkınlık çıkararak şiddete başvuran fail taraftar anılan madde uyarınca meydana gelen zarardan bizzat sorumludur. Ancak yargılama süreçlerinde failin belirlenememesi, tazminatı karşılama gücünün yetersizliği ve genel düzenin tesisi gibi gerekçelerle ev sahibi kulüp, stadyum işletmesi, organizatör ve görevli özel güvenlik birimlerinin hukuki mesuliyeti de uyuşmazlığın odağına taşınmaktadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 49Kaynağı aç
Kulüp, Organizatör ve Güvenlik Şirketlerinin Sorumluluğu
Karşılaşmayı tertip eden kulüplerin ve organizasyon sorumlularının çalıştırdıkları personelin fiillerinden doğan mesuliyeti Türk Borçlar Kanunu'nun 66. maddesi kapsamında değerlendirilir. Çalıştıran konumundaki kişi veya tüzel kişilikler, görevlinin vazifesini yerine getirdiği esnada üçüncü kişilere verdiği zararları gidermekle yükümlüdür. İşleten; personelin seçimi, çalışma talimatlarının iletilmesi, gözetim ve teftiş süreçlerinde gereken özeni sergilediğini veya benimsediği işletme düzeninin zararın doğumunu engellemeye elverişli olduğunu kanıtlayabilirse sorumluluktan kurtulabilir. Buna karşılık yoğun kalabalıkların toplandığı ve risk faktörlerinin öngörülebildiği spor etkinliklerinde bu kurtuluş kanıtının ispat standardı oldukça çetin tutulmaktadır. Çalıştıran, ödemek durumunda kaldığı tazminatı ise zararı doğuran personele yalnızca çalışanın şahsen kusurlu ve sorumlu olduğu pay nispetinde rücu edebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 66Kaynağı aç
Müsabakanın yürütüldüğü taşınmaz alanlardaki fiziki aksaklıklarda stadyum maliki ve işleteninin sorumluluğu gündeme gelmektedir. Türk Borçlar Kanunu'nun 69. maddesi doğrultusunda yapı eseri sahipleri, eserin inşasındaki bozukluklar ile periyodik bakım eksikliklerinden ileri gelen zararları tazminle yükümlüdür; ayrıca taşınmaz üzerinde intifa veya oturma hakkı bulunanlar da bakım kaynaklı kusurlarda malikle birlikte zincirleme biçimde sorumlu sayılır. Tribün oturma ünitelerindeki kesici kırıklar, emniyet korkuluklarının mevzuat standartlarına uymaması, yetersiz aydınlatma, kaygan zemin ve basamak eğimlerindeki kusurlar işletmecinin kusur aranmaksızın sorumluluğunu tetikler. Bu nesnel sorumluluk hali, ancak mücbir sebebin varlığı veya zarar görenin ya da üçüncü şahsın ağır kusurunun illiyet bağını kestiği hallerde bertaraf edilebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 69Kaynağı aç
Müsabakada görev yapan özel güvenlik şirketleri ve personeli bakımından çift yönlü bir hukuki mekanizma işletilir. Bizzat haksız eylemde bulunan güvenlik görevlisinin şahsi mesuliyeti Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesine dayanırken, güvenlik kuruluşunun istihdam eden sıfatı Türk Borçlar Kanunu'nun 66. maddesi çerçevesinde ele alınır. Bunun yanında Türk Borçlar Kanunu'nun 71. maddesi hükmü uyarınca, bünyesinde belirgin düzeyde tehlike barındıran bir işletmenin faaliyetinden zarar doğması vaziyetinde işletme sahibi ile işleten müteselsilen tazmin yükümlüsü kabul edilir; bu faaliyete kanunen cevaz verilmiş bulunması dahi zarar görenlerin denkleştirme bedeli istemesine engel teşkil etmez.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 71Kaynağı aç
Zararın Unsurları, Müterafik Kusur ve Dava Süreleri
Şiddet fiilleri sebebiyle talep edilebilecek maddi tazminat kalemleri arasında ayakta veya yatarak tedavi masrafları, geçici yahut sürekli iş göremezlik zararları, bakıcı ihtiyacına bağlı harcamalar, ulaşım, konaklama ve refakatçi giderleri ile zayi olan eşyaların bedelleri yer alır. Eylem nedeniyle şahsiyet hakları saldırıya uğrayan mağdurlar ise Türk Borçlar Kanunu'nun 58. maddesi temelinde manevi tazminat talebinde bulunabilirler. Yargılamayı yürüten hâkim, manevi zararın nakden giderilmesi yerine veya buna ilave olarak haksız saldırıyı kınayan bir karar tesis edebileceği gibi bu hükmün ilan edilmesini de kararlaştırabilir. Takdir edilecek manevi tazminat tutarı belirlenirken vakanın ağırlığı, failin kusur yoğunluğu, zarar görenin yaşı, mesleki konumu ve meydana gelen kalıcı bedensel tesirler değerlendirilir; belirlenen miktar sebepsiz zenginleşmeye yol açmayacak ve mağdurun acısını hafifletecek seviyede saptanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 58Kaynağı aç
Tazminat hesaplamasında mağdurun kusurlu davranışları da göz önüne alınır. Spor sahasına yasaklı madde sokulması, taşkınlık veya provokasyon yaratılması, yetkililerin talimatlarına riayet edilmemesi ya da alkol etkisinde bulunulması gibi zarar görenin kusuruna dayanan haller tazminattan indirim sebebi kabul edilebilir. Diğer taraftan, organizatör ve kulüpçe alınması gereken tüm makul tedbirler eksiksiz temin edilmişken meydana gelen zarar, önceden kestirilemeyen ve önüne geçilemeyen bir üçüncü kişi saldırısından türemişse, mücbir sebep yahut üçüncü şahsın ağır kusuru illiyet rabıtasını kesebilir.
Haksız fiile dayalı tazminat istemlerinde süre aşımı Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesindeki kaidelere bağlıdır. Zarar gören tarafın zararı ve sorumlusunu öğrendiği tarihten başlayarak 2 yılın ve her hâlükarda eylemin vuku bulduğu tarihten itibaren 10 yılın dolmasıyla dava hakkı zamanaşımına uğrar. Şayet tazminat gerektiren eylem ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı müddetine tabi bir suçu meydana getiriyorsa, hukuk davasında da uzamış ceza zamanaşımı süreleri uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
Delillerin Tespiti ve Yargılamada Görevli Mahkeme
Müsabakalardaki şiddet eylemlerinde hak kayıplarının önüne geçilmesi adına vakit kaybetmeksizin delil tespiti yoluna gidilmesi önem taşır. Kamera kayıtları, turnike ve bilet logları, güvenlik anonsları, telsiz konuşmaları, özel güvenlik birimi tutanakları ile sağlık ve adli muayene raporlarının silinme ya da değiştirilme ihtimaline karşı mahkeme marifetiyle veya savcılıkça güvence altına alınması gerekmektedir. Spor alanlarındaki haksız eylemlerden doğan davalarda görevli ve yetkili yargı mercii kural olarak haksız fiilin işlendiği yer veya zarar görenin yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesidir; ancak davalı spor kulübünün tacir niteliği taşıması ve somut hadisenin ticari işletme faaliyetiyle bağlantılı bulunması halinde davanın Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmesi ileri sürülebilir.
6222 Sayılı Kanun Uyarınca Seyirden Yasaklanma Tedbiri
6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun'un 18. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, kanunda tanımlanan veya atıf yapılan suçlara ilişkin mahkemenin mahkumiyet hükmü kurmasıyla birlikte sanık hakkında güvenlik tedbiri olarak spor müsabakalarını seyirden yasaklanmasına karar verilir. Bu güvenlik yaptırımı, kişinin müsabaka ve idmanları takip etmek hedefiyle spor, seyir ve antrenman alanlarına giriş yapmasının engellenmesini ifade eder. İlgili kanuni tedbirler, taraftar topluluklarınca spor tesislerinin dışında gerçekleştirilen kasten yaralama, mala zarar verme ile hakaret veya tehdit teşkil eden tezahürat fiillerinde de tatbik edilir. Kanun kapsamındaki idari para cezası ve seyirden men gibi yaptırımlar tazminat borcunu ortadan kaldırmaz; bilakis açılacak tazminat davasında kusurun mevcudiyetine dair emare kabul edilir.
6222 sayılı SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 18Kaynağı aç
Mahkemelerce hükmedilen seyirden yasaklanma yaptırımı 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu düzenlemelerine göre sicile tescil edilir. Hükmün kesinleşmesi neticesinde infaz edilen tedbir, cezanın infazı tamamlandıktan itibaren 1 yıl geçmesiyle son bulur; ceza verilmesine yer olmadığına hükmedildiği ahvalde ise bu 1 yıllık süre kararın kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Anılan birer yıllık süreler, kişinin ikinci defa seyirden yasaklanması halinde 3 yıl, üçüncü defa bu tedbire mahkum edilmesi halinde ise 5 yıl olarak yürütülür. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasının ertelenmesi ya da alternatif tedbirlere çevrilmesi kararlarında kesinleşmeden itibaren, önödeme kurumunda ise bedelin ödendiği günden başlayarak 1 yıl müddetle yasak uygulaması sürdürülür.
Seyirden men tedbiri yalnızca yargılama neticesinde verilen kesin hükümlerle sınırlı tutulmamıştır. 6222 sayılı Kanun kapsamındaki suçlar sebebiyle adli soruşturma başlatıldığı anda şüpheli hakkında seyirden yasaklanma tedbiri derhal işletilir. Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, yargılama aşamasında ise mahkeme aksi yönde bir karar almadıkça bu kısıtlama koruma tedbiri olarak sürdürülür. Tedbire ilişkin sicil verileri Emniyet Genel Müdürlüğü nezdindeki bilgi bankasına gecikmeksizin işlenir, kulüpler ile federasyonların denetimine açılır ve uluslararası müsabakalarda ev sahibi ülke makamlarına bildirilir. Kovuşturmaya yer olmadığı, beraat veya kamu davasının düşmesi kararları verildiğinde yahut savcılık veya mahkemece kaldırma kararı alındığında tedbir derhal kalkar ve bu durum kollukça bilgi sistemine işlenir.
Kolluğa Başvuru Zorunluluğu ve Görev Yasakları
Seyirden yasaklanmasına karar verilen kimseler, yaptırıma neden olan fiilin işlendiği müsabakada taraf olan ve taraftarı oldukları spor kulübünün maçlarının oynandığı günlerde, Türkiye sınırları içerisinde bulundukları takdirde müsabakanın başlangıç anında ve bu başlangıçtan 1 saat sonra bulundukları konuma en yakın genel kolluk birimine bizzat müracaat etmekle mükelleftir. Emniyet makamları bu takip yükümlülüğünün denetiminde biyometrik doğrulama sistemlerinden de faydalanabilir. Kanunun öngördüğü kolluğa başvuru ödevini yerine getirmeyen kişiler hakkında her bir müsabaka için yirmi beş günden az olmamak şartıyla adli para cezası yaptırımı uygulanır. Bunun yanı sıra hakkında güvenlik tedbiri olarak yasak kararı verilenler tedbir süresince spor kulüplerinde, federasyonlarda veya taraftar derneklerinde yönetici sıfatı üstlenemez; müsabakalarda hakemlik, temsilcilik veya gözlemcilik yapamazlar.
Spor Tesislerinde Arama Usulü ve Güvenlik Kuralları
6222 sayılı Kanun'un 12. maddesi gereğince antrenman, müsabaka, genel veya özel seyir alanları ile taraftarların topluca seyahat ettiği vasıtalara ruhsatlı dahi olsa her türlü ateşli silahın, kesici, ezici, delici, bereleyici aletler ile yanıcı, yakıcı, parlayıcı, patlayıcı ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin sokulması yasaklanmıştır. Müsabaka yerlerine alkollü içecek getirilmesi, satılması veya tüketilmesi esasları ilgili spor federasyonlarının düzenlemelerine bırakılmıştır. Alkol, uyuşturucu ya da uyarıcı madde etkisi altında bulunduğu aşikar olan kişiler spor alanlarına kabul edilmez; içeriye giren ve alandan ayrılmamakta direnen şahıslar zor kullanılarak tahliye edilir ve haklarında 1 yıl süreyle seyirden yasaklanma yaptırımı uygulanır.
6222 sayılı SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 12Kaynağı aç
Spor alanlarında asayişin muhafazası adına genel kolluk personeli ile bu personelin denetiminde bulunan özel güvenlik birimleri, mülki amirin vereceği yazılı emre dayanarak alana giriş yapan izleyicilerin üstünü ve beraberindeki eşyayı teknik aygıtlarla ve lüzumu halinde el ile kontrol edip arayabilir. Karşılaşma öncesinde, esnasında ve sonrasında taraftarların üstü ve eşyaları 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun önleme araması hükümleri uyarınca incelenebilir; adli aramaya ilişkin Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri ise mahfuzdur. Ayrıca spor tesislerinde kesici, delici, patlayıcı nesneleri veya uyuşturucu maddeleri seyyar biçimde satan, dağıtan veya bulunduran şahıslar genel kolluk ve belediye zabıtası vasıtasıyla derhal alandan uzaklaştırılır.
Seyirden yasaklanan taraftarın maç saatinde karakola imza verme yükümlülüğü nasıldır?
Yasaklanan şahıs, ceza konusu fiilin gerçekleştiği maçın tarafı olan ve taraftarı olduğu takımın karşılaşma günlerinde, müsabakanın başladığı saatte ve bu saatten bir saat sonra en yakın genel kolluk birimine başvurmak zorundadır. Yükümlülüğe riayet etmeyenlere her müsabaka için 25 günden az olmamak üzere adli para cezası kesilir.
Spor müsabakalarından seyirden yasaklanma yaptırımının süresi ne kadardır?
Mahkumiyet durumunda cezanın infazı tamamlandıktan itibaren 1 yıl, ceza verilmesine yer olmadığı kararında ise hükmün kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçerlidir. Tedbirin ikinci kez uygulanmasında bu süre 3 yıla, üçüncü kez uygulanmasında ise 5 yıla çıkarılır.
Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle stadyuma girmeye çalışan kişiye ne uygulanır?
Alkol veya uyarıcı madde etkisinde olduğu açıkça görülen kişiler alana sokulmaz. Giriş yapıp dışarı çıkmamakta direnenler kolluk marifetiyle zor kullanılarak çıkarılır ve haklarında 1 yıl süreyle seyirden yasaklanma kararı verilir.
Seyirden yasaklanan kişiler kulüplerde yönetici veya hakem olabilir mi?
Haklarında güvenlik tedbiri olarak seyirden yasaklanma kararı tesis edilen kişiler, ceza süresi boyunca spor kulüplerinde, federasyonlarda ve taraftar derneklerinde yönetici olamayacakları gibi hakem, gözlemci veya temsilci olarak da vazife alamazlar.
Şiddet fiilinden zarar görenlerin tazminat davasında zamanaşımı süresi nedir?
Tazminat talebi, mağdurun zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlükarda fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar; eylem daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturduğunda uzamış ceza zamanaşımı hükümleri tatbik edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy