Sözleşmeli Erlikte Güvenlik Soruşturması ve Fesih

by Avukat Erdal Ersoy
Sözleşmeli Erlikte Güvenlik Soruşturması ve Fesih

Sözleşmeli er olabilmek için güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanmış olması gerekir. Güvenlik soruşturmasının sonucu henüz gelmemişse arşiv araştırmasının olumlu sonuçlanmış olması bu şart yönünden yeterlidir. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması ise ön sözleşmenin ve sözleşmenin süresinin bitiminden önce feshi sebepleri arasındadır.

6191 sayılı SÖZLEŞMELİ ERBAŞ VE ER KANUNU m. 3Kaynağı aç
MADDE 3 –  (1) (Değişik: 10/12/2014-6582/ 2 md.) Sözleşmeli er kaynaklarını; a) En az ilköğretim veya yurt dışındaki dengi okul mezunu olup, askerlik hizmetini erbaş ve er olarak tamamlamış ve düzeltilmemiş nüfus kaydına göre müracaat yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmi beş yaşını bitirmemiş olanlar, b) En az ortaöğretim veya yurt dışındaki dengi okul mezunu olup, askerlik hizmetine başlamamış veya askerlik hizmetini tamamlamamış olanlardan, düzeltilmemiş nüfus kaydına göre müracaat yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmi yaşından gün almış ve yirmi beş yaşını bitirmemiş olanlar, teşkil eder. Ayrıca, (a) bendinde sayılanlardan askerlik hizmetine başlamamış veya askerlik hizmetini tamamlamamış olanların, (b) bendi kapsamında sözleşmeli erliğe alınıp alınmayacakları kaynak ihtiyacı dikkate alınarak Millî Savunma Bakanlığı tarafından belirlenir. (2) Askerî okullardan ve Türk Silahlı Kuvvetlerinden her ne sebeple olursa olsun ilişikleri kesilen personel sözleşmeli er olarak alınmaz. (3) Sözleşmeli erlik için aşağıdaki nitelikler aranır: a) Türk vatandaşı olmak. b) Bu Kanunda belirtilen öğrenim ile ilgili şartları taşımak. c) Sağlık ile ilgili Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde belirtilen şartları taşımak. ç) Kamusal hakları kullanmaktan yoksun bırakılmamış olmak. d) Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, genel ya da özel af kanunları kapsamına girmiş veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi; 1) Devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar, halkı askerlikten soğutmak, Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama ile zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma, cinsel saldırı, cinsel taciz, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakmak, fuhuş, gayri tabii mukarenet, hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar ile kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından, 2) Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan suçlarından, 3) 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanununun 148 inci maddesinde belirtilen suçlardan, birisinden mahkûm olmamak. e) Taksirli suçlar hariç olmak üzere bir suçtan bir ay veya daha fazla hapis cezası ile mahkûm olmamak. f) (Değişik: 15/8/2017-KHK-694/164 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/159 md.) Güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak; güvenlik soruşturmasının sonucunun henüz gelmediği hallerde arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak.[2] g) Yapılacak fiziki kabiliyet testi ve mülakatlarda başarılı olmak. (4) Asgari tugay veya eşidi birlik komutanı veya kurum amiri tarafından haklarında “sözleşmeli erbaş ve er olur” belgesi düzenlenen personelin müracaatları öncelikle kabul edilir. Sözleşme, hizmet şartları ve yedeklik dönemi
6191 sayılı SÖZLEŞMELİ ERBAŞ VE ER KANUNU m. 6Kaynağı aç
MADDE 6 – (1) Sözleşmeli er adaylarının ön sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle süresinin bitiminden önce feshedilir: a) Yönetmelikte belirtilen yetkili kurullarca, askerî eğitim esnasında başarısız veya disiplinsiz olduğuna karar verilmek. b) Yetkili sağlık kurullarınca askerî eğitime ve/veya göreve devam edemez kararı verilmiş olmak. c) Sözleşmeli er adayı olma şartlarından herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılmak veya sözleşme süresi içinde bu şartlardan herhangi birini kaybetmek. ç) Askerî eğitimin üçte birine katılmamak. d) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/165 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/160 md.) Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanmak. (2) Ön sözleşme döneminde görevlerini icra ederken veya görevleri dolayısıyla bir saldırıya veya kazaya uğrayan ya da bir meslek hastalığına yakalanma neticesinde askerî eğitimin üçte birine devam etmeyerek başarısız kabul edilenler, bir kez olmak üzere sonraki dönemde açılacak askerî eğitime planlanırlar. İstekli olmaları, aranan sağlık ve diğer niteliklerini korumaları hâlinde yeniden ön sözleşme yapılarak eğitime alınırlar. (3) Ön sözleşme döneminde Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilen personelden, peşin olarak ödenen ücret ve ücretle birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının, çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır. (4) Sözleşmeli erbaş ve erlerin sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle sözleşme süresinin bitiminden önce feshedilir: a) (İptal bent: Anayasa Mahkemesinin 5/4/2023 tarihli ve E.: 2022/152; K.: 2023/66 sayılı Kararı ile) (Değişik:12/6/2024-7517/44 md.) Disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde, Jandarma Genel Komutanlığında veya Sahil Güvenlik Komutanlığında görev yapamayacağı ilgisine göre 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu veya 31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun kapsamında yapılacak disiplin soruşturması neticesinde, sıralı amirlerinin her türlü bilgi ve belgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak. b) (Değişik:12/6/2024-7517/44 md.) 6/A maddesinde belirtilen durumları rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanarak görevde başarısız olduğu tespit edilmiş olmak veya 6/B maddesinde belirtilen durumları rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanarak kendilerinden istifade edilemeyeceği tespit edilmiş olmak. c) (Değişik:  22/1/2015-6586/96 md.) Son olarak verilen de dâhil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkum olmak veya en son aldığı disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz defa veya daha fazla disiplin cezası almak. ç) Yasa dışı siyasi, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunmak, tutum ve davranışlarıyla bu görüşleri benimsediği tespit edilmek. d) Sözleşmeli er olmak için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılmak veya sözleşme süresi içinde bu niteliklerinden herhangi birini kaybetmek. e) Yabancı uyruklu kişilerle yapılan evliliklerde, evlilikleri ilgili mevzuatta belirtilen esaslar dâhilinde Millî Savunma Bakanlığınca uygun görülmemek veya çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybetmek.[5] f) Yetkili sağlık kurullarınca ilgili yönetmelik doğrultusunda verilen kararlara göre sözleşmeli erbaş ve er olarak göreve devamı mümkün olmamak. g) İstihdam edildikleri sınıf ve branşlarda görev yapamayacaklarına dair yetkili sağlık kurullarınca karar verilenlerden, idarece başka bir sınıfta istihdamına gerek duyulmamak. ğ) Herhangi bir suç sebebiyle doksan günden fazla tutuklu kalmak ve göreve başlama tarihinden önce işlediği 3 üncü maddede belirtilen bir suç nedeniyle soruşturması devam edenlerden, haklarında verilecek olan mahkûmiyet hükmü göreve başladıktan sonra kesinleşmiş olmak. h) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/165 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/160 md.) Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanmak.[6] ı) (Ek:12/6/2024-7517/44 md.) Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak yahut bu örgütlerin propagandasını yapmak. (5) (Değişik: 10/12/2014-6582/3 md.)  Askerlik hizmetini tamamlayanlar ile tamamlamış sayılanlardan sözleşmesi feshedilerek ilişiği kesilenler, yedekte erbaş ve er kaynağına alınırlar. (6) Dördüncü fıkranın (f) ve (g) bentleri gereğince sözleşmeleri idarece feshedilenler 7 nci maddenin beşinci ve altıncı fıkralarında belirtilen haklardan istifade ederler. (7) (Mülga:12/6/2024-7517/44 md.) (8) (Değişik: 31/1/2013-6413/45 md.) Sözleşmenin yapılmasını müteakip; a) Barışta ve savaşta, görevini icra ederken veya görevi dolayısıyla bir saldırıya, kazaya uğrayan ya da bir meslek hastalığına yakalananlar, b) Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi sağlık kurulları raporlarında uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösterdiği belirtilen bir hastalığa yakalananlardan, toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulanlar, hariç olmak üzere, sözleşmeli erbaş ve erlerin hava değişimi ve istirahat süresinin toplamı, istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içerisinde (yatarak tedavi olma süreci hariç) üç ayı geçemez. Sürenin hesaplanmasına en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi dahil edilir. Hava değişimi ve istirahat süresi üç ayı geçenlerin sözleşmeleri feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Görevde başarısız olma halleri

Güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması

6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 3. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendi, güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmayı sözleşmeli erlik nitelikleri arasında sayar. Bent, 15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK ile değiştirilmiş ve 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir.

Sözleşmeli er olabilme şartları arasında güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması da yer alır. Güvenlik soruşturmasının sonucu henüz gelmemişse aynı şart yönünden arşiv araştırmasının olumlu sonuçlanması aranır.

Danıştay 12. Daire, E. 2023/1958, K. 2023/7287Kaynağı aç
Danıştay 12. Daire Başkanlığı         2023/1958 E.  ,  2023/7287 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONİKİNCİ DAİRE Esas No : 2023/1958 Karar No : 2023/7287 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Manisa 1. Komando Eğitim Tugay Komutanlığında sözleşmeli er adayı olarak görev yapan davacının, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olması nedeniyle sözleşmeli er adayı olma şartlarını kaybettiğinden bahisle ön sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen, davacının "dolandırıcılık" suçundan şüpheli olduğu, Gemlik Cumhuriyet Başsavcılığının … sayılı dosyasında soruşturmasının halen devam ettiği, Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığının … sayılı soruşturma dosyasında ise düzenlenen iddianame ile … Asliye Ceza Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında sanık sıfatıyla yargılandığı görülmekte olup, davacıya isnat edilen fiilin vasfı, davacının görev yapacağı kurumun önem ve hassasiyeti ile görevin niteliği ve güvenlik soruşturmasının amacı birlikte değerlendirildiğinde, davacının güvenlik soruşturması sonucunun olumsuz kabul edilerek sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Değerlendirme Komisyonu kararının şekil yönünden hukuka aykırı olduğu, hukuka aykırı bulunan Komisyon kararı esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Manisa 1. Komando Eğitim Tugay Komutanlığında sözleşmeli er adayı olarak görev yapan davacının, hakkında dolandırıcılık suçundan Gemlik ve Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılıklarında soruşturmaların devam ettiğinin tespit edilmesi nedeniyle güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz değerlendirilerek sözleşmeli er adayı olma şartlarını taşımadığından bahisle ön sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine temyizen incelenmekte olan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dâhil) Genelkurmay Başkanlığınca lüzum görülen erbaş ve er kadrolarında, kritik ve uygun görülen görevlerde, yetişmiş personel ihtiyacını karşılamak maksadıyla istihdam edilecek sözleşmeli erbaş ve erlerin; temini, yetiştirilmeleri, görevde yükselmeleri, tertip edilmeleri, geçici görevlendirilmeleri, hizmet şartları, görev ve hakları, yükümlülükleri, ayırma ve ayrılmaları ile ilgili usul ve esasları düzenlemektir.", "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanunun uygulanmasında; a) Askerî eğitim: Sözleşmeli er adaylarına okul, kurum, sınıf okulu, kıtalar veya eğitim merkezlerinde yaptırılacak olan kadro görevine yönelik eğitimi, b) Ön sözleşme: Türk Silahlı Kuvvetleri (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dâhil) birlik, karargâh, kurum ve kuruluşları ile sözleşmeli er adayları arasında; askerî eğitime alınmaları konusunda yapılan ve askerî eğitim dönemi başlangıcı ile sözleşme yapılıncaya kadar geçecek süreyi kapsayan sözleşmeyi, c) Sözleşme: Türk Silahlı Kuvvetleri (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dâhil) birlik, karargâh, kurum ve kuruluşları ile sözleşmeli er adaylarından askerî eğitimi başarıyla tamamlayanlar arasında yapılan, başlangıçta üç yıldan az olmamak şartıyla en fazla dört yıl, müteakiben bir yıldan az üç yıldan fazla olmayan ve hizmet yükümlülüğü getiren, yönetmelikte belirtilen örneğine göre hazırlanmış olan sözleşmeyi, ç) Sözleşmeli er adayı: Sözleşmeli er yetiştirilmek amacıyla ön sözleşme yapılarak askerî eğitime alınanları ifade eder…", "Kaynak" başlıklı 3. maddesinin üçüncü fıkrasında; güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak; güvenlik soruşturmasının sonucunun henüz gelmediği hallerde arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak" sözleşmeli er olabilmek için aranan şartlar arasında sayılmış, "Sözleşmenin idarece feshi" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında, "Sözleşmeli er adaylarının ön sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle süresinin bitiminden önce feshedilir: c) Sözleşmeli er adayı olma şartlarından herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılmak veya sözleşme süresi içinde bu şartlardan herhangi birini kaybetmek" hükümleri öngörülmüştür. Ayrıca, 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanununun 9. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 08/06/2011 tarih ve 27958 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sözleşmeli Erbaş ve Er Yönetmeliği'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, sözleşmeli erler için "güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak" şartı aranmıştır. Öte yandan, 17/04/2021 tarih ve 31457 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasına ve elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeleri, kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğunu, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağını, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağını, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma usul, esaslarını, veri güvenliği ile verilerin saklanma ve silinme sürelerini düzenlemektedir. ", "Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar" başlıklı 3. maddesinde, (1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır. (2) Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.", "Güvenlik soruşturması" başlıklı 5. maddesinde, (1) Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin; a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir." kuralına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler incelendiğinde; davacının güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesinin gerekçesi olarak "Dolandırıcılık suçundan Gemlik CBS'nin … sayılı soruşturmasının halen derdest olduğu", yine "Dolandırıcılık suçundan Gaziantep CBS'nin … sayılı soruşturmasının halen derdest olduğu"nun gösterildiği, UYAP üzerinden yapılan inceleme üzerine … Asliye Ceza Mahkemesinin 10/01/2023 tarih ve E:2022/185, K:2023/29 sayılı kararıyla davacının beraatine karar verildiği, ancak kararın kesinleşmediği görülmüştür. Bu durumda, davacı hakkında verilen beraat kararının kesinleşip kesinleşmediği araştırıldıktan sonra isnat edilen fillerin işlenip işlenmediği konusunda bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekirken, bu husus gözetilmeksizin, henüz sonuçlanmamış savcılık soruşturma ve ceza davası dosyalarına dayanılarak eksik araştırma ve inceleme sonucunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne, 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesini … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 28/12/2023 tarihinde, oyçokluğuyla karar verildi. (X) KARŞI OY : Davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesini … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı usul ve hukuka uygun olduğundan onanması gerektiği görüşüyle karara katılmıyoruz.

Sözleşmeli Erbaş ve Er Yönetmeliği’nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi de sözleşmeli erler bakımından güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanmış olmasını arar. Yönetmelikteki bu şart, kanundaki olumlu sonuç şartıyla aynı yöndedir.

Sonuç gelmediğinde arşiv araştırması

6191 sayılı Kanun’un 3. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendi, arşiv araştırmasının olumlu sonuçlanmış olmasını güvenlik soruşturmasının sonucunun henüz gelmediği hâle bağlar. Sonuç gelmişse değerlendirme, güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanmış olması şartına göre yapılır.

Arşiv araştırmasına ilişkin bu imkân, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasını fesih sebebi olmaktan çıkarmaz. Olumsuz sonuç, kanunda ayrıca düzenlenen fesih sebebidir.

Ön sözleşmenin süresinden önce feshi

6191 sayılı Kanun’un 6. maddesinin birinci fıkrası, sözleşmeli er adaylarının ön sözleşmelerinin sayılan nedenlerle süresinin bitiminden önce feshedileceğini düzenler. Fıkranın (c) bendine göre adayın sözleşmeli er adayı olma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya sözleşme süresi içinde bu şartlardan herhangi birini kaybetmesi fesih nedenidir.

Aynı fıkranın (d) bendi, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasını ön sözleşmenin süresinden önce feshi için ayrı sebep olarak düzenler. Bent, 15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK ile eklenmiş ve 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Bent, hangi bilginin soruşturmayı olumsuz kılacağını açıklamaz.

Şartlardan birinin sonradan taşınmadığının anlaşılması veya bu şartlardan birinin kaybedilmesi ile güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması, ön sözleşmenin süresinden önce feshi için ayrı bentlerde düzenlenmiştir.

Sözleşmenin süresinden önce feshi

6191 sayılı Kanun’un 6. maddesinin dördüncü fıkrasının (h) bendi, sözleşmeli erbaş ve erlerin sözleşmesi için güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasını sözleşme süresinin bitiminden önce fesih sebepleri arasına alır. Bu hüküm, ön sözleşmeye ilişkin birinci fıkranın (d) bendiyle aynı konuda olsa da dördüncü fıkradaki sözleşme feshi düzenlemesidir.

(h) bendi de 15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK ile eklenmiş ve 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Ön sözleşme ile sözleşme feshi bentleri birbirinin yerine uygulanacak şekilde okunmamalıdır.

Olumsuz kabul edilen soruşturma üzerine açılan dava

Bir uyuşmazlıkta güvenlik soruşturması sonucu olumsuz kabul edilerek sözleşme feshedilmiştir. İlk derece mahkemesi, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.

İstinaf üzerine bölge idare mahkemesi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar vermiştir.

Danıştay 12. Dairesinin E. 2023/1958, K. 2023/7287 sayılı kararında çoğunluk, henüz sonuçlanmamış savcılık soruşturması ve ceza davası dosyalarına dayanılarak yapılan araştırma ve incelemenin eksik kaldığını kabul etmiştir. Bu eksik incelemeyle verilen idare mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun reddinde hukuki isabet görülmemiştir.

Karar oyçokluğuyla verilmiş ve dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. Karşı oy, istinaf başvurusunun reddine ilişkin bölge idare mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve onanması gerektiği görüşündedir. Karşı oy, çoğunluğun sonucunun yerini almaz.

Bu karar, ilgili uyuşmazlıkta sonuçlanmamış soruşturma ve ceza dosyalarına dayalı incelemenin eksik bulunmasına ilişkindir. Sonuçlanmamış her ceza dosyasının güvenlik soruşturmasını veya fesih işlemini hangi sonuca bağlayacağı bu karardan genel kural olarak çıkarılamaz.

İptal davasında genel süre

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin birinci fıkrasına göre, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde idari uyuşmazlıklarda sürenin, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı düzenlenir.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği; Tarihi izleyen günden başlar. 3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar. 4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz. Sürelerle ilgili genel esaslar

Özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanırsa ne olur?

Olumsuz sonuç, sözleşmeli er adayının ön sözleşmesinin 6191 sayılı Kanun’un 6. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca süresinden önce feshi sebebidir. Sözleşmeli erbaş ve erlerin sözleşmesi bakımından aynı sonuç, maddenin dördüncü fıkrasının (h) bendinde ayrı sebep olarak düzenlenmiştir.

Sonuç gelmeden arşiv araştırması yeterli olur mu?

Güvenlik soruşturmasının sonucu henüz gelmemişse arşiv araştırmasının olumlu sonuçlanmış olması yeterlidir. Bu imkân, 6191 sayılı Kanun’un 3. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendinde bu hâle özgü düzenlenmiştir.

Şartın sonradan kaybedilmesi fesih nedeni midir?

Ön sözleşme, adayın şartlardan birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya sözleşme süresi içinde bu şartlardan birini kaybetmesi nedeniyle süresinden önce feshedilir. Bu sebep, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına ilişkin (d) bendinden farklıdır.

İptal davası hangi sürede açılır?

Özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Sonuçlanmamış ceza dosyası feshi kendiliğinden hukuka aykırı kılar mı?

Hayır. Danıştay 12. Dairesinin E. 2023/1958, K. 2023/7287 sayılı kararında hukuki isabetsizlik, sonuçlanmamış soruşturma ve ceza dosyalarına dayalı eksik incelemeyle verilen karara karşı istinafın reddine ilişkindir. Bu sonuç her olaya uygulanan bir kural değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu