Askerlik çağı, erkeklerin yirmi yaşına girdiği yılın ocak ayından itibaren başlar. Yükümlülerin askerlik hizmetine elverişli olup olmadıkları yetkili sağlık kuruluşlarınca tespit edilir. Askerliğe elverişli değildir kararı tek bir hekimin beyanıyla verilemez; sevk edilen sağlık kuruluşundaki branş muayeneleri ve sağlık kurulunun resmi incelemesi sonucunda kesinleştirilir. Sağlık muayenesine dayalı elverişsizlik raporu boy ve kilo uyumsuzluklarına, görme bozukluklarına, ortopedik rahatsızlıklara ya da diğer tıbbi gerekçelere dayandırılabilir.
Kilo ve Boy Sınırlarının Tespiti ile Erteleme Usulü
Askerlik muayenelerinde azami kilo sınırı belirlenirken boy uzunluğunun son iki hanesinden 3 çıkarılmakta ve elde edilen sayıya 30 eklenmektedir. Yapılan bu hesaplamayla ulaşılan değer, yükümlünün bulunabileceği üst ağırlık sınırını gösterir. Fazla kilolu olma ya da aşırı zayıflık gibi geçici sağlık sorunları tespit edildiğinde, yükümlünün iyileşmesi ve yeniden muayene edilmesi amacıyla birer yıllık erteleme kararı verilir. Kilo probleminin devam etmesi halinde uygulanan erteleme yinelenir; bu şekilde üç yıl boyunca düzelme göstermeyen yükümlüler hakkında askerlikten muafiyet kararı tesis edilir.
Göz Hastalıkları ve Kırma Kusurlarında Muafiyet Kriterleri
Görme bozukluklarında muafiyet durumu, kırma kusurlarının derecesine ve iki göz arasındaki farklara göre belirlenir. Bir veya iki gözde 7 derece miyop ya da astigmat bulunması muafiyet sebebidir. Bunun yanında iki göz arasındaki kırma farkının yedi derecenin üzerinde olması halinde de yükümlü askerlikten muaf tutulur. Görme keskinliğine bakılmaksızın iki gözün kırma gücünün küresel eşdeğer farkının 11 diyoptriyi aşması veya bir gözün tam görmesine karşın diğer gözdeki kırma kusurunun 11 derecenin üzerinde olması hallerinde de askerliğe elverişsizlik kararı uygulanır. Ayrıca altı derece ve üzerinde miyop, dört derece ve üzerinde hipermetrop veya astigmat bulunması da muafiyet hükümleri kapsamında değerlendirilir.
Düz Tabanlıkta Kalkaneal Açı ve Klinik Bulgular
Düz tabanlık rahatsızlığı bulunan yükümlülerin sağlık durumu Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında ele alınır. Yapılan ortopedik değerlendirmede kalkaneal yükseklik açısının 10 derecenin altında bulunması halinde askerlikten muaf olunabilmektedir. Kalkaneal yükseklik açısının 10 derecenin üzerinde olduğu hallerde ise muafiyet kararı verilebilmesi için radyolojik ölçümün yanı sıra yükümlüde belirgin ağrı ve yürüme güçlüğü bulunması şartı aranır.
Cinsiyet Kimliği Değerlendirmesi ve Heyet Kararına İtiraz
Trans bireylerin sağlık yeteneği muayeneleri Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Ruh Sağlığı ve Hastalıkları D/4 düzenlemesi çerçevesinde incelenir. İnceleme sürecinde öncelikle uzman psikiyatrist ile görüşülmekte, ardından psikolog, psikiyatrist ve psikiyatri hemşiresinden oluşan kurul değerlendirmesi hazırlanarak dosya heyete iletilmektedir. Heyetin hazırlanan kurul değerlendirmesini uygun görmeyerek yükümlü hakkında askerliğe elverişli olduğu yönünde rapor düzenlemesi halinde, bu karara karşı 30 gün içinde itiraz edilerek yükümlünün başka bir yetkili sağlık kuruluşuna sevki talep edilebilir.
Yaş Durumu ve Sonradan Vatandaşlığa Geçişte Muafiyet
7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 43 uyarınca Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar askerliklerini, vatandaşlığı kazandıkları tarihteki yaş ve öğrenim durumlarına göre o yıl askerlik çağına giren yükümlüler gibi yerine getirirler. Ancak Türk vatandaşlığına kabul edildikleri tarihte 22 yaşında veya 22 yaşından büyük olan kişiler silah altına alınmaz ve askerlik hizmetini yapmış sayılırlar. Türk vatandaşlığına alınmadan önce geldikleri ülkelerde askerlik yaptıklarını veya askerlik hizmetini yerine getirmiş sayıldıklarını belgeleyenler de askerlik yapmış kabul edilir. Kanunda öngörülen bir diğer yaş muafiyeti ise özel statü kapsamında yer almakta olup, bu statüyü koruyarak 49 yaşını tamamlayan yükümlüler askerlikten muaf tutulur.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 43Kaynağı aç
7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 43. maddesi gereğince sonradan Türk vatandaşlığını kazananların askerlikleri, talepleri halinde vatandaşlığa alındıkları tarihten itibaren iki yıl süreyle ertelenir. Erteleme süresinin bittiği yıl yoklamaları yapılarak o yıl askerlik çağına giren doğumlularla birlikte işleme alınırlar ve seferberlik halinde ihtiyaca göre askere sevk edilebilirler. Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybettikten sonra yeniden Türk vatandaşlığını kazananların askerlik işlemleri ise önceki askerlik safahatları dikkate alınarak yürütülür. Soybağına bağlı olarak Türk vatandaşlığına sonradan alınan kişiler bu maddedeki erteleme ve askerlik yapmış sayılma hükümlerinden yararlanamaz.
Bedelli Askerlik Başvuru Koşulları
7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 9 kapsamında bedelli askerlikten faydalanabilmek için belirli kanuni şartların taşınması gerekir. Başvuru yapabilmek için askerlik çağına girmiş yükümlülerin fiilî askerlik hizmetine başlamamış olmaları ve yoklama muayenelerini tamamlayarak askerliğe elverişlidir kararı almış bulunmaları zorunludur.
Askerliğe elverişli değildir kararı tek hekim raporuyla verilebilir mi?
Askerliğe elverişli değildir kararı tek bir hekim raporuyla verilemez; yetkili sağlık kuruluşundaki ilgili branş muayeneleri ve sağlık kurulunun resmi incelemesi neticesinde düzenlenir.
Kilo sınırı aşıldığında erteleme ve muafiyet süreci nasıl işler?
Fazla kilo veya aşırı zayıflık hallerinde yükümlüye birer yıllık erteleme kararı verilir; bu şekilde üç yıl boyunca düzelme göstermeyen kişiler askerlikten muaf tutulur.
Hangi göz bozuklukları muafiyet kapsamına girer?
Bir veya iki gözde 7 derece miyop ya da astigmat bulunması, iki göz arasında 7 derecenin üzerinde fark olması, küresel eşdeğer farkının 11 diyoptriyi aşması ile altı derece ve üzeri miyop veya dört derece ve üzeri hipermetrop halleri muafiyet sebebi sayılır.
Düz tabanlık rahatsızlığı askerlik muafiyeti sağlar mı?
Düz tabanlıkta kalkaneal yükseklik açısının 10 derecenin altında olması halinde muafiyet tanınabilirken, açının 10 derecenin üzerinde olduğu durumlarda muafiyet için ağrı ve yürüme güçlüğü koşulları aranır.
Trans bireyler sağlık kurulu kararına nasıl itiraz edebilir?
Sağlık heyetinin trans birey hakkında askerliğe elverişli olduğu yönünde rapor düzenlemesi durumunda, bu rapora 30 gün içinde itiraz edilerek başka bir hastaneye sevk istenebilir.
Sonradan Türk vatandaşı olanlar askerlikten muaf sayılabilir mi?
Türk vatandaşlığına kabul edildiği tarihte 22 yaşında veya daha büyük olanlar ile önceki ülkesinde askerlik yaptığını belgeleyenler 7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 43 uyarınca askerlik yapmış sayılırlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy