Sosyal medya platformları üzerinden yapılan alışverişlerde ürünün iade edilip edilemeyeceği, satıcının ticari faaliyette bulunup bulunmadığına, işlemin mesafeli sözleşme niteliği taşımasına ve talebin gerekçesiz cayma hakkına mı yoksa ayıplı mal hükümlerine mi dayandığına göre belirlenir. Ürünün müstakil bir e-ticaret sitesi yerine bir sosyal medya hesabı aracılığıyla satılmış olması, satış ilişkisini kendiliğinden geçersiz kılmaz.
Sosyal Medya Satışının Hukuki Niteliği ve Sözleşmenin Kurulması
Bir ürünün doğrudan mesaj yoluyla, mesajlaşma uygulamaları üzerinden veya ödeme bağlantısı gönderilerek satılması, taraflar arasında ürün, bedel ve teslim koşullarında mutabakat sağlandığı sürece satış ilişkisinin kurulmasına engel teşkil etmez.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 48. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mesafeli sözleşme; satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmelerdir. 6502 sayılı Kanun m. 3/1-i uyarınca satıcı, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan ya da mal sunanın adına veya hesabına hareket eden kişidir; bu nitelikte hareket eden bir satıcıyla kurulan mesafeli satışlarda tüketici, kanundan doğan korumalardan yararlanır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 48Kaynağı aç
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 3Kaynağı aç
Buna karşılık, ticari nitelik taşımayan ve iki gerçek kişi arasında gerçekleşen ikinci el benzeri satışlarda tüketici hukuku hükümleri yerine farklı hukuki düzenlemeler uygulama alanı bulabilir.
Hesap Profillerindeki İade ve Değişim Yoktur Açıklamalarının Hukuki Geçerliliği
Satıcıların sosyal medya profillerine veya tanıtım metinlerine tek taraflı olarak yerleştirdikleri 'iade ve değişim yoktur' şeklindeki kayıtlar her durumda hukuken bağlayıcı değildir. Kanunun tüketiciye tanıdığı haklar, satıcının tek taraflı hesap açıklamaları veya kayıtlarıyla ortadan kaldırılamaz.
Mesafeli Satışlarda On Dört Günlük Cayma Hakkı
6502 sayılı Kanun'un 48. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Cayma hakkı kapsamı dışında kalan sözleşme türleri ise aynı maddenin yedinci fıkrası uyarınca çıkarılan yönetmelikte belirlenmektedir.
Tüketici, mesafeli sözleşmeyi kabul etmeden önce siparişi onaylandığında ödeme yükümlülüğü altına gireceği konusunda açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilir; bu bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir. Tüketici cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse on dört günlük süreyle bağlı değildir; bu süre her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer.
Tüketici, cayma hakkı süresi içinde malın mutat kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu tutulamaz.
Kişiye Özel Hazırlanan Ürünler ve Teslimat Süresi
6502 sayılı Kanun'un 48. maddesinin üçüncü fıkrasına göre satıcı, sipariş kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt edilen süre içinde edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallar bu otuz günlük üst sürenin dışında tutulmuştur; satıcının bu süre içinde edimini yerine getirmemesi durumunda tüketici sözleşmeyi feshedebilir.
Kişiye özel hazırlanan ürünlerde genel iade ve cayma kurallarının her zaman uygulanamayabileceği belirtilmektedir; bu konudaki ayrıntılı düzenleme m. 48/7 uyarınca çıkarılan yönetmelikte yer almaktadır. Bununla birlikte ürünün siparişe aykırı, ayıplı, hasarlı veya eksik teslim edilmesi durumunda satıcının sorumluluğu kendiliğinden ortadan kalkmaz.
Ayıplı Mal Tesliminde Tüketicinin Seçimlik Hakları
6502 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılan örnek veya modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ambalajında, etiketinde, internet portalında, reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerden birini ya da birden fazlasını taşımayan; bildirilen veya teknik düzenlemedeki niteliğe aykırı olan; muadili malların kullanım amacını karşılamayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı kabul edilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
Sosyal medya satışlarında sipariş edilen ürün yerine farklı bir ürün gönderilmesi, yanlış beden veya model yollanması, sahte ürün teslimi ya da görselle ürün arasında renk, kumaş ve ölçü bakımından ciddi uyumsuzluk bulunması sözleşmeye aykırılık ve ayıp değerlendirmesine konu olabilir. Sözleşmeye konu olan malın kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesi de 6502 sayılı Kanun m. 8/3 uyarınca sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilir.
6502 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca malın ayıplı anlaşılması halinde tüketici; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi isteme, aşırı masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini talep etme haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
Tüketicinin sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedel indirimi hakkını seçtiği durumlarda, ödenen bedelin tümü veya yapılan indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir. Seçimlik hakların kullanımından doğan tüm masraflar hakkı yerine getiren tarafça karşılanır ve tüketici bu haklarla birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.
Ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme talepleri, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü içinde yerine getirilir; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre altmış iş günüdür. 6502 sayılı Kanun'un 58. maddesi uyarınca çıkarılan yönetmelik ekindeki listede yer alan mallarda ise ücretsiz onarım talebi, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde karşılanır; aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. Bu haklar üretici veya ithalatçıya karşı da müteselsilen kullanılabilir; ancak üretici veya ithalatçı malı piyasaya sürdükten sonra ayıbın doğduğunu ispatlarsa sorumlu tutulmaz. Onarım veya değişimin satıcı için orantısız güçlük yaratması durumunda tüketici dönme veya bedel indirimi hakkına başvurabilir.
Ürünün Hiç Teslim Edilmemesi ve Satıcının Yükümlülükleri
Siparişi verilen ve bedeli ödenen ürünün hiç teslim edilmemesi, satıcının sözleşmeden doğan edimini yerine getirmediğini gösterir; bu durumda tüketici ödediği bedelin iadesini talep edebilir. Sosyal medya üzerinden satış gerçekleştiren kişi ve işletmeler, dürüstlük kuralına uygun davranmak ve malı vaat edilen nitelikte teslim etmekle yükümlüdür.
Aracı Hizmet Sağlayıcıların ve Platformların Sorumluluğu
6502 sayılı Kanun'un 48. maddesi uyarınca, satıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden aracı hizmet sağlayıcılar, talep ve bildirimlerin iletilip takip edilebileceği elverişli bir sistemi kesintisiz açık tutmakla yükümlüdür.
Aracı hizmet sağlayıcı; ön bilgilendirmenin yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Satıcı adına bedel tahsil edilmesi durumunda, bedelin mal veya hizmetin tüketiciye teslim ya da ifasından sonra satıcıya aktarıldığı haller ile 6502 sayılı Kanun'un 11. ve 15. maddelerindeki hakların kullanımı hariç olmak üzere, teslim veya ifa ile cayma hakkına ilişkin yükümlülüklerden satıcıyla birlikte müteselsil sorumluluk taşır. Bununla birlikte yalnızca iletişim ortamı sağlayan ve doğrudan aracılık ilişkisi kurulmayan platformların her olayda doğrudan sorumluluğu bulunmayabilir; sorumluluk, satışın gerçekleştiriliş biçimi ve platformun süreçteki rolüne göre değişebilir.
Uyuşmazlıklarda İspat Yolları ve Sürecin Takibi
Ürünün teslim alınmış olması tüketicinin ayıba ve sözleşmeye aykırılığa dayalı haklarını kendiliğinden düşürmez. Ancak ayıbın fark edilmesinden sonra en kısa sürede satıcıya bildirimde bulunulması ve delillerin korunması büyük önem taşımaktadır.
Taraflar arasında ıslak imzalı fiziki bir sözleşmenin bulunmaması hakların ileri sürülmesine engel değildir. Satış öncesi yapılan yazışmalar, banka dekontları, havale kayıtları, sipariş mesajları, ekran görüntüleri, ürün görselleri ve kargo belgeleri uyuşmazlığın çözümünde delil niteliği taşır.
Satıcının iade veya bedel iadesi talebini geri çevirmesi tüketicinin kanuni haklarını ortadan kaldırmaz. Talebin satıcıya açık ve yazılı biçimde iletilmesi, sonuç alınamaması hâlinde uyuşmazlığın niteliği ve ilgili parasal sınırlar gözetilerek yetkili mercilere başvurulması mümkündür.
Sosyal medyadan verilen sipariş hukuken geçerli midir?
Evet. Siparişin doğrudan mesajla, mesajlaşma uygulaması üzerinden veya ödeme bağlantısıyla oluşturulması; tarafların ürün, fiyat ve teslim koşullarında mutabık kalması hâlinde geçerli bir satış ilişkisi kurar.
Sosyal medya profilindeki iade yoktur notu geçerli midir?
Geçerli değildir. Satıcının profil açıklamasına tek taraflı olarak 'iade veya değişim yoktur' yazması, kanunun tüketiciye tanıdığı hakları ortadan kaldıramaz.
Üründe ayıp yoksa gerekçesiz iade yapılabilir mi?
Evet. 6502 sayılı Kanun m. 48/4 uyarınca mesafeli satışlarda tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkını kullanabilir. Cayma hakkı kapsamı dışında kalan sözleşme türleri yönetmelikte belirlenmektedir.
Kişiye özel üretilen ürünler iade edilebilir mi?
Kişiye özel hazırlanan ürünlerde genel iade ve cayma kurallarının her zaman uygulanamayabileceği belirtilmektedir; bu konudaki ayrıntılar yönetmelikte düzenlenmektedir. Bununla birlikte ürünün siparişe aykırı, kusurlu, hasarlı veya ayıplı gönderilmesi durumunda satıcının sorumluluğu ve tüketicinin seçimlik hakları devam edebilir.
Satıcı ürünü hiç göndermezse ne yapılabilir?
Satıcının edimini yerine getirmemesi durumunda tüketici sözleşmeyi feshederek ödediği bedelin iadesini talep edebilir. Yazışmalar ve banka dekontları bu süreçte ispat vasıtası niteliği taşır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy