Sosyal Medyada Sahte Çekiliş Dolandırıcılığı Nedir?
Sosyal medyada sahte çekiliş; kullanıcılarda gerçek bir kampanya yürütüldüğü ve hediye kazanılacağı izlenimi uyandırılarak hileli yöntemlerle para veya kişisel veri toplanmasını amaçlayan aldatıcı organizasyonlardır. Dolandırıcılık suçu; failin hileli davranışlarda bulunması, mağduru bu hileyle aldatması ve bu aldatma sonucunda mağdurun zararına, failin ise kendi yararına haksız menfaat temin etmesi unsurlarından oluşur. Bu tür organizasyonlarda katılımcılardan kazanılan ödülün teslimi bahanesiyle kargo, vergi, dosya masrafı veya işlem ücreti adı altında para talep edilmektedir.
Bilişim Sistemleri Vasıtasıyla Nitelikli Dolandırıcılık Suçu
Ceza hukuku uygulamasında internet ve sosyal medya platformları bilişim sistemi olarak kabul edilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158/1-f bendi uyarınca, dolandırıcılık suçunun bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi suçun nitelikli halini meydana getirir. Kanunun 158. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi gereğince, bu nitelikli hal kapsamında hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak
suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi
parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması
suretiyle,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya
kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak
suretiyle,
h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden
kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin
kooperatifin faaliyeti kapsamında,
i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı
kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir
kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
l) (Ek: 24/11/2016-6763/14 md.) Kişinin,
kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı
olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi
suretiyle,
İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar
adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/19 md.; Değişik:
3/4/2013-6456/40 md.) Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan
hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan
elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.[71]
(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı
sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak,
başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre
cezalandırılır.
(3) (Ek fıkra: 24/11/2016-6763/14 md.)
Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından
birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için
teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek
ceza bir kat artırılır.
Daha az cezayı gerektiren hal
Sahte çekiliş eylemlerinin aynı suç işleme kararıyla ve aynı yöntem uygulanarak birden fazla kişiye karşı gerçekleştirilmesi durumunda zincirleme suç hükümleri uygulanarak ceza artırılarak belirlenebilir. Türk Ceza Kanunu m. 158/3 hükmü uyarınca, nitelikli dolandırıcılık suçunun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır. Organizasyon bünyesinde hesap açma, bağlantı hazırlama, ödemeleri toplama ve yurt dışına aktarma gibi iş bölümleriyle planlı hareket edilmesi halinde, dolandırıcılığın yanında suç işlemek amacıyla örgüt kurma veya örgüte üye olma hükümleri de devreye girebilir.
Kişisel Verilerin İhlali ve Tüketici Mevzuatı Yaptırımları
Sahte çekiliş düzenleme eylemi, somut olayın özelliklerine göre dolandırıcılığın yanı sıra kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi ve tüketiciye karşı haksız ticari uygulama yaptırımlarına tabi olabilir. Çekiliş formları veya sahte bağlantılar üzerinden kimlik, adres, iletişim ve banka verilerinin toplanması durumunda, bu fiil Türk Ceza Kanunu m. 136/1 uyarınca iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektiren kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme ve yayma suçunu oluşturabilir; ayrıca kişisel verilerin korunması mevzuatı uyarınca idari yaptırımlar da gündeme gelebilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 136Kaynağı aç
başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi, iki yıldan dört yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır.[62]
(2) (Ek:17/10/2019-7188/17 md.) Suçun konusunun, Ceza Muhakemesi
Kanununun 236 ncı maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca kayda alınan
beyan ve görüntüler olması durumunda verilecek ceza bir kat artırılır.
Nitelikli haller
Kampanyanın tüketiciye yönelik bir tanıtım faaliyeti görünümünde sunulması durumunda; gerçekte var olmayan bir kampanyanın mevcut gösterilerek tüketiciden parasal edim alınması, ödül adedi, kazanma ihtimali veya çekiliş koşullarında yanıltıcı bilgilendirme yapılması haksız ticari uygulama niteliği taşır. Tüketicinin ekonomik davranış biçimini bozmaya elverişli bu aldatıcı fiiller idari para cezalarına konu olabilir.
Sosyal Medya Etkileyicilerinin Sorumluluğu ve Güvenlik Ölçütleri
Sosyal medya etkileyicilerinin (influencer) sahte çekiliş organizasyonlarını bilerek veya ağır ihmal göstererek paylaşmaları ve bu sebeple takipçilerinin zarara uğramasına yol açmaları halinde, somut olayın koşullarına göre hukuki ve cezai sorumlulukları gündeme gelebilir. Mevzuata uygun olarak yürütülen meşru çekilişlerde hak sahiplerinden ödülü teslim alabilmeleri için kredi kartı bilgisi, bankacılık şifresi, SMS doğrulama kodu veya peşin herhangi bir ödeme talep edilmez.
Sahte Çekiliş Dolandırıcılığında İzlenecek Hukuki Başvuru Usulleri
Sahte çekiliş tuzağına düşerek banka veya kart bilgilerini paylaşmış olan kişilerin derhal ilgili bankayla iletişime geçerek kart ve internet bankacılığı hesaplarını durdurmaları gerekir. Gerçekleştirilen yetkisiz işlemlerin iptali veya tutarın iadesi talebiyle bankaya yazılı müracaatta bulunulmalıdır. Mağdurlar ayrıca adli yönden Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilir; şikayet üzerine savcılık adli soruşturma başlatarak kolluk kuvvetlerine ve siber suçlarla mücadele birimlerine gerekli teknik araştırmaların yapılması talimatını verebilir.
Yasal çekilişlerde ödül teslimi için para veya şifre talep edilir mi?
Yasal çekilişlerde hak sahibinden ödülü teslim alabilmesi gerekçesiyle kart bilgisi, bankacılık şifresi, SMS doğrulama kodu veya peşin bir ödeme yapması istenmez.
Sahte çekilişi paylaşan sosyal medya fenomenleri sorumlu tutulabilir mi?
Sosyal medya etkileyicilerinin sahte çekilişleri bilerek veya ağır ihmal göstererek paylaşarak takipçilerini zarara uğratmaları halinde hukuki ve cezai sorumlulukları doğabilir.
Sahte çekiliş dolandırıcılığı mağdurları ilk olarak nereye başvurmalıdır?
Mağdurların vakit kaybetmeksizin bankalarını arayarak kart ve internet bankacılığını durdurması, yazılı işlem iadesi talep etmesi ve adli soruşturma için Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy