5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerine mahkûmiyete ilişkin bilgilerin otomatik işleme tâbi bir sistem kullanılarak toplanması, sınıflandırılması, değerlendirilmesi, muhafaza edilmesi ve gerektiğinde ilgililere bildirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenler. Türk mahkemeleri veya yabancı ülke mahkemeleri tarafından verilip Türk hukukuna göre tanınan kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan Türk vatandaşları ile Türkiye'de suç işlemiş yabancıların adli sicil bilgileri, mahallinde bilgisayar ortamına aktarılmasının ardından Adalet Bakanlığı Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğündeki Merkezî Adlî Sicilde tutulur.
Adli Sicile Kaydedilecek Hüküm ve Kararlar
Türk mahkemeleri tarafından vatandaş veya yabancı hakkında verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adli sicile kaydedilir. Hapis cezaları bakımından mahkûmiyet kararı, koşullu salıverilme, denetim süresinin uzatılması, koşullu salıverilme kararının geri alınması ve infazın tamamlandığı hususu sisteme işlenir.
5352 sayılı ADLİ SİCİL KANUNU m. 4Kaynağı aç
hakkında verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adlî sicile kaydedilir.
Bu bağlamda;
a) Hapis cezaları ile ilgili olarak;
1. Hapis cezasına mahkûmiyet kararı,
2. Koşullu salıverilme kararı,
3. Koşullu salıverilmede denetim süresinin uzatılmasına ilişkin karar,
4. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dair karar,
5. Hapis cezasının infazının tamamlandığı hususu,
b) Hapis cezasının ertelenmesi halinde;
1. Denetim süresi,
2. Denetim süresinin yükümlülüklere
uygun veya iyi halli olarak geçirilmesi dolayısıyla cezanın infaz edilmiş
sayıldığı hususu,
3. Ertelenen hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine ilişkin
karar,
c) Adlî para cezası ile ilgili olarak;
1. Adlî para cezasına ilişkin mahkûmiyet hükmü,
2. Adlî para cezasının ödenmek suretiyle infaz edildiği hususu,
3. Adlî para cezasının tazyik hapsi suretiyle kısmen veya tamamen infaz
edildiği hususu,
4. Adlî para cezasının tazyik hapsinden sonra kalan kısmının ödenmek
suretiyle infaz edildiği hususu,
d) Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırıma mahkûmiyet halinde;
1. Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak, adlî para cezasına
mahkûmiyet veya güvenlik tedbiri uygulanması hükmü,
2. (Değişik: 26/2/2008-5739/7 md.) Kısa süreli hapis cezasına
seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik tedbirinin gereklerinin yerine
getirilmemesi dolayısıyla hapis cezasının infazına ilişkin karar,
3. Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik
tedbirinin değiştirilmesine ilişkin karar,
e) Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma ile ilgili olarak;
1. Kasten işlenen bir suç nedeniyle hapis cezasına mahkûmiyetin kanunî
sonucu olarak yoksun kalınan haklara cezanın ertelenmesi dolayısıyla getirilen
istisnaya ilişkin karar,
2. Mahkûmiyet hükmüyle bağlantılı olarak verilen, belli bir hak ve
yetkinin kullanılmasının veya belli bir meslek veya sanatın icrasının
yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin karar,
f) Türk vatandaşı hakkında yabancı mahkemeden verilmiş ve kesinleşmiş
olan mahkûmiyet kararının Türk hukuku bakımından doğurduğu hak yoksunluklarına
ilişkin olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkemece verilen karar,
g) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten
vazgeçme veya etkin pişmanlık dolayısıyla verilen karar,
h) Ceza zamanaşımının dolduğunun tespitine ilişkin karar,
i) Genel veya özel affa ilişkin kanun; özel affa ilişkin Cumhurbaşkanlığı
kararı,
j) Askerî Ceza Kanununa göre verilmiş mahkûmiyet kararlarındaki ferî
cezalar,
k) (Ek: 24/11/2016-6763/39 md.) Akıl
hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kararlar,
Adlî sicile kaydedilir.
(2) Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen
mahkûmiyet hükmü ya da eski hükümde değişiklik yapan tüm hüküm ve kararlar
açısından da birinci fıkra hükümleri uygulanır.
(3) Kanun gereği olarak gerçek kimliği saklı tutulan kişilerin adlî sicil
ve arşiv kayıtlarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Adlî sicile kaydedilmeyecek bilgiler
Hapis cezasının ertelenmesi halinde denetim süresi, bu sürenin yükümlülüklere uygun veya iyi halli geçirilmesiyle cezanın infaz edilmiş sayıldığı hususu ile ertelenen hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine ilişkin kararlar adli sicile yazılır. Adli para cezaları bakımından ise mahkûmiyet hükmü, cezanın ödenmek suretiyle infaz edildiği, tazyik hapsi suretiyle kısmen veya tamamen infaz edildiği ve tazyik hapsinden sonra kalan kısmın ödenerek infaz edildiği hususları kaydedilir.
Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak adli para cezasına mahkûmiyet veya güvenlik tedbiri uygulanması hükmü, güvenlik tedbirinin gereklerinin yerine getirilmemesi sebebiyle hapis cezasının infazına ilişkin kararlar ve seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik tedbirinin değiştirilmesine dair kararlar adli sicile geçirilir. Kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin sonucu olan hak yoksunluklarına erteleme dolayısıyla getirilen istisnalar ile belli bir hak ve yetkinin kullanılmasının veya meslek ve sanat icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin kararlar da adli sicile kaydedilir.
Türk vatandaşı hakkında yabancı mahkemeden verilip kesinleşen mahkûmiyetin Türk hukuku bakımından doğurduğu hak yoksunluklarına dair Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkemece verilen karar sicile işlenir. Bunun yanında şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık dolayısıyla mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran kararlar, ceza zamanaşımının dolduğunun tespitine ilişkin kararlar, af kararları, Askerî Ceza Kanununa göre verilen ferî cezalar ve akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirleri adli sicil kaydına alınır.
Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen mahkûmiyet hükümleri ya da eski hükümde değişiklik yapan tüm hüküm ve kararlar da adli sicil kaydına tâbidir. Öte yandan, kanun gereği gerçek kimliği saklı tutulan kişilerin adli sicil ve arşiv kayıtlarına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Adli Sicile Kaydedilmeyecek Yaptırımlar
Türk mahkemeleri tarafından verilmiş olsa dahi bazı yaptırımlar kanun gereğince adli sicile işlenmez. Disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyet hükümleri, disiplin veya tazyik hapsine ilişkin kararlar ile idarî para cezalarına dair kararlar adli sicil kaydı kapsamında yer almaz.
Özel Kayıt Usulüne Tabi Kararlar
Kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararlar, genel adli sicil sisteminden ayrı tutulur. Bu kararlar ancak yürütülen bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenmesi halinde verilmek üzere özel bir sisteme kaydedilir.
Karşılıksız yararlanma suçunda etkin pişmanlıktan yararlanılması sebebiyle şüpheli, sanık veya hükümlü hakkında verilen kararlar adli sicilde bunlara mahsus ayrı bir sisteme işlenir. On beş yıl süreyle muhafaza edilen bu kayıtlar, yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından talep edilmesi durumunda verilebilir.
Adli Sicil Bilgilerinin Verilmesi ve Gizlilik
Adli sicil bilgileri, kullanılış amacı belirtilmek koşuluyla ilgili kişiye, vekâletnamede açıkça belirtilmek kaydıyla vekiline, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına verilebilir.
Adli sicil ve arşiv bilgileri gizlilik koruması altındadır. Bu kayıtlar görevlilerce açıklanamaz ve kanun hükümlerine göre verildiği kişi, kurum ve kuruluşlarca belirlenen veriliş amacı dışında kullanılamaz.
Kanunda açıkça belirtilmedikçe, bir kimse hakkında yapılacak işlem veya verilecek bir kararla bağlantılı olarak yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları talep edilemez; bu bilgiler kişiyi herhangi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz.
On sekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları özel koruma altındadır. Bu kayıtlar ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir.
Adli Sicilden Arşive Geçiş ve Kayıtların Silinmesi
Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık hali, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af durumunda bilgiler Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır. İlgilinin ölümü halinde ise adli sicil bilgileri tamamen silinir.
Arşive alınan kayıtların silinmesinde farklı kanuni süreler öngörülmüştür. Genel nitelikteki mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle kayıtlar tamamen silinir. Buna karşılık Anayasa'nın 76. maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde; yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş yıl, bu karar alınmamışsa otuz yıl geçmesiyle arşiv kaydı tamamen silinir.
İlgili fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması durumunda, bu suçtan mahkûmiyete ilişkin kayıtlar talep aranmaksızın adli sicil ve arşivden tamamen silinir. Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde de önceki mahkûmiyet kararına ilişkin adli sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir. Akıl hastalığı sebebiyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine dair kayıtlar ise infazın tamamlanmasıyla birlikte tamamen silinir.
Adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesiyle ilgili kararları almak ve kanunla verilen diğer görevleri yürütmek üzere, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile üç hâkimden oluşan özel bir komisyon kurulur.
Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Usulü
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi amacıyla yasaklanmış hakların geri verilmesi istenebilir. Bu yolun işletilebilmesi için mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş bulunması ve hayatını iyi halli sürdürdüğüne dair mahkemede kanaat oluşması şarttır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması adli sicil dökümünde görünür mü?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları genel adli sicil kaydında yer almaz; bu kararlar yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından talep edildiğinde verilmek üzere ayrı bir sisteme işlenir.
Disiplin veya tazyik hapisleri adli sicile işlenir mi?
Disiplin suçları, sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetler, disiplin hapsi veya tazyik hapsi kararları ile idarî para cezaları 5352 sayılı Kanun uyarınca adli sicile kaydedilmez.
Bir kişinin cezası yakınının resmi işlemlerinde aleyhe kullanılabilir mi?
Kanunda açıkça belirtilmedikçe bir kimse hakkında yapılacak işlem veya verilecek kararla ilgili olarak yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler kişiyi herhangi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz.
Akıl hastalığı sebebiyle uygulanan güvenlik tedbiri kaydı ne zaman silinir?
Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kayıtlar, tedbirin infazının tamamlanmasıyla birlikte tamamen silinir.
Adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesine kim karar verir?
Sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesine ilişkin değerlendirmeler; Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün önerisi ve Bakan onayıyla oluşturulan, üç hâkimden meydana gelen komisyon marifetiyle karara bağlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy