İnternet ortamında telif hakkı ihlallerinde yer sağlayıcıların konumu uyar-kaldır mekanizması çerçevesinde belirlenmektedir. 5651 sayılı Kanun uyarınca yer sağlayıcılar barındırdıkları hizmet ve içerikleri kontrol etmek ya da hukuka aykırı bir faaliyetin bulunup bulunmadığını araştırmakla yükümlü değildir. Yer sağlayıcının hukuki sorumluluğunun doğabilmesi için hak sahibinin bildirimi üzerine hukuka aykırı içeriği gecikmeksizin kaldırmamış olması gerekmektedir.
Yer Sağlayıcı ve İçerik Sağlayıcı Ayrımı
5651 sayılı Kanun kapsamında yer sağlayıcı, hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten kişileri ifade eder. İçerik sağlayıcı ise internet ortamında kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi sağlayan kişidir. Kanuni sistematiğe göre içerik sağlayıcı kullanıma sunduğu her türlü içerikten bizzat sorumlu tutulmaktadır.
Uyar-Kaldır Usulü ve İhlal Bildiriminin Şekli
Yer sağlayıcının barındırdığı içerikleri genel olarak denetleme yükümlülüğü bulunmadığından, uyar-kaldır yöntemi uyarınca sorumluluk ancak hukuka aykırı içerikten haberdar edilme anıyla başlar. Eser sahibinin yer sağlayıcıya yapacağı ihlal bildiriminin resmi ihtarname şeklinde olması zorunlu tutulmamıştır. İlgili internet sitesine e-posta gönderilmesi veya platformların kendi telif hakkı ihlal bildirim mekanizmaları üzerinden başvuruda bulunulması hukuki sorumluluğu başlatmak bakımından yeterli kabul edilmektedir.
FSEK Kapsamında Dava Açılması ve Erişim Engelleme Usulü
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ek madde 4 uyarınca eser sahipleri, içerik sağlayıcıdan telif hakkını ihlal eden içeriğin kaldırılmasını talep edebilir. İhlale konu içeriğin üç gün içinde yayından kaldırılmaması halinde savcılık kanalıyla içeriğe erişimin engellenmesi kararı alınabilmektedir. Bu prosedür zorunlu bir dava ön şartı niteliğinde olmayıp telif hakkı ihlallerinde hızlı sonuç almaya yönelik alternatif bir koruma yoludur.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yer sağlayıcıya karşı ihlal davası açılması için önceden bildirim yapılması zorunlu bir dava şartı değildir. Önceden bildirimde bulunulmadan dava açılması durumunda dava dilekçesinin bildirilmesi sorumluluğun başlangıcı sayılmaktadır. Yer sağlayıcının bu bildirimi alması üzerine içeriği kaldırması hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmakta; içeriği kaldırmaması halinde ise dava tarihi itibarıyla içerik sağlayıcıyla birlikte ihlalden sorumluluğu doğmaktadır.
Yer Sağlayıcıların Cezai Sorumluluğunun Bulunmaması
5651 sayılı Kanunda 2014 yılında yapılan değişiklikler ve ceza hukukunun temel kurallarından olan cezaların şahsiliği ilkesi gereğince yer sağlayıcıların telif hakkı ihlalinden ötürü cezai sorumluluğu bulunmamaktadır. İnternet ortamında umuma iletim eylemini içeriği yükleyen kullanıcı gerçekleştirmekte olup yer sağlayıcının içeriği önceden kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bildirime rağmen içeriğin kaldırılmaması halinde hapis cezası veya cezai yaptırım değil, yalnızca hukuki tazmin sorumluluğu gündeme gelmektedir.
Doğrudan İhlal ve İştirak Hallerinde Sorumluluk
Yer sağlayıcının korumadan yararlanabilmesi tarafsız bir altyapı sunmasına bağlıdır. Platformun doğrudan telif hakkını ihlal eden içeriklerin paylaşılması üzerine kurulmuş olması veya yer sağlayıcının içerik sağlayıcı ile iştirak halinde hareket ederek umuma iletim faaliyetini gerçekleştirmesi halinde yer sağlayıcı ihlalden doğrudan sorumlu tutulmaktadır.
Avrupa Birliği Düzenlemelerinde Güvenli Liman ve Lisans Alma Borcu
2000/31 sayılı E-Ticaret Direktifi'nin 14. maddesinde yer alan güvenli liman ilkesi uyarınca yer sağlayıcı, barındırdığı içeriğin hukuka aykırılığı hakkında gerçek bilgiye sahip olmadığı sürece sorumluluktan muaftır. Ancak ihlale ilişkin bilgi sahibi olunur olunmaz içeriğin derhal kaldırılması veya erişiminin engellenmesi zorunludur.
2019/790 sayılı Dijital Tek Pazarda Telif Hakları Direktifi'nin 17. maddesi uyarınca üç yaşından büyük ve yıllık cirosu 10 milyon Euro'nun üzerinde bulunan çevrim içi içerik paylaşım hizmet sağlayıcıların telif hakkı sahiplerinden lisans veya izin almaları öngörülmektedir. İznin temin edilemediği durumlarda hizmet sağlayıcının sorumluluktan muaf tutulabilmesi için lisans almak adına en iyi çabayı gösterdiğini, yüksek sektör standartlarına uygun önlemler aldığını ve bildirim üzerine içeriği derhal kaldırdığını ispatlaması gerekmektedir.
Yer sağlayıcı barındırdığı tüm içerikleri önceden denetlemek zorunda mıdır?
5651 sayılı Kanun uyarınca yer sağlayıcının sunduğu içerikleri kontrol etme veya hukuka aykırı bir faaliyetin bulunup bulunmadığını araştırma yükümlülüğü bulunmamakta; uyar-kaldır yöntemi uyarınca ancak haberdar edildiğinde içeriği kaldırma borcu doğmaktadır.
Telif hakkı ihlali bildiriminin noter kanalıyla yapılması zorunlu mudur?
Yer sağlayıcıya yapılacak bildirimin resmi ihtarnameyle olması şart olmayıp e-posta gönderilmesi veya platformların şikayet bildirim bölümleri üzerinden başvuru yapılması hukuki sorumluluğu başlatmak için yeterlidir.
Telif ihlali bildirimine uymayan yer sağlayıcı hakkında hapis cezası uygulanır mı?
5651 sayılı Kanun düzenlemeleri ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince yer sağlayıcıların telif hakkı ihlalinden cezai sorumluluğu bulunmamakta; bildirime rağmen içeriğin kaldırılmaması halinde yalnızca hukuki sorumluluk doğmaktadır.
Yer sağlayıcıya FSEK kapsamında dava açmadan önce ihtar çekmek zorunlu mudur?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında dava açılması için önceden bildirim yapılması zorunlu bir dava şartı olmayıp davanın yer sağlayıcıya bildirilmesi sorumluluğun başlangıcı sayılır ve içeriğin kaldırılmaması halinde dava tarihi itibarıyla sorumluluk doğar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy