Sosyal Medya Hesabına Erişim Engeli ve Hukuki Şartları

by Avukat Erdal Ersoy
Sosyal Medya Hesabına Erişim Engeli ve Hukuki Şartları

Sosyal Medya Hesabına Erişim Engeli ve Kapsamı

Erişim engeli kararı, ilgili içeriğin veya hesabın Türkiye IP adreslerinden ulaşılamaz hâle getirilmesi sonucunu doğurur. Bu tedbir uygulandığında yurt dışından ya da sanal özel ağ (VPN) üzerinden erişim teknik olarak sürebilir; hesap sahibinin hesabı üzerindeki kontrolü ise etkilenmez.

5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 8. maddesinin 17. fıkrası uyarınca, erişimin engellenmesi kararları kural olarak ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölümle sınırlı tutularak URL yöntemiyle verilir. Yalnızca teknik bakımdan ihlale konu içeriğe erişimin engellenemediği veya bu yolla ihlalin giderilemediği zorunlu hallerde internet sitesinin ya da hesabın bütününe yönelik erişim engeli tesis edilebilir.

5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
MADDE 8- (1) İnternet ortamında yapılan ve içeriği aşağıdaki suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir: a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan; 1) İntihara yönlendirme (madde 84), 2) Çocukların cinsel istismarı (madde 103, birinci fıkra), 3) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (madde 190), 4) Sağlık için tehlikeli madde temini (madde 194), 5) Müstehcenlik (madde 226), 6) Fuhuş (madde 227), 7) Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (madde 228), suçları. b) 25/7/1951 tarihli ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda yer alan suçlar. c) (Ek:25/3/2020-7226/32 md.) 29/4/1959 tarihli ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanunda yer alan suçlar. ç) (Ek:13/10/2022-7418/32 md.) 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 27 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında yer alan suçlar. (2) İçeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı, soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından verilir. Soruşturma evresinde, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından da içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilebilir. Bu durumda Cumhuriyet savcısı kararını yirmidört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmidört saat içinde verir. Bu süre içinde kararın onaylanmaması halinde tedbir, Cumhuriyet savcısı tarafından derhal kaldırılır. (Ek cümle: 6/2/2014-6518/92 md.) Erişimin engellenmesi kararı, amacı gerçekleştirecek nitelikte görülürse belirli bir süreyle sınırlı olarak da verilebilir. Koruma tedbiri olarak verilen içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine ilişkin karara 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir. (3) Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının birer örneği, gereği yapılmak üzere Kuruma gönderilir. (4) İçeriği birinci fıkrada belirtilen suçları oluşturan yayınlara ilişkin olarak (…)[21]  erişimin engellenmesi kararı re’sen Başkan tarafından verilir. (Değişik cümle:29/7/2020-7253/4 md.) Bu karar, ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcısına bildirilerek gereğinin yerine getirilmesi istenir.[22][23][24][25] (5) İçeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereği, derhal ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir.[26] (6) Başkan tarafından verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının konusunu oluşturan yayını yapanların kimliklerinin belirlenmesi halinde, Başkan tarafından, Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. (7) Soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi halinde, içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu durumda Cumhuriyet savcısı, hükümsüz kalan içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararına konu internet adresini belirtmek suretiyle, kovuşturmaya yer olmadığı kararının bir örneğini Kuruma gönderir. (8) Kovuşturma evresinde beraat kararı verilmesi halinde, içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu durumda mahkemece hükümsüz kalan içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararına konu internet adresini belirtmek suretiyle, beraat kararının bir örneği Kuruma gönderilir. (9) Konusu birinci fıkrada sayılan suçları oluşturan içeriğin yayından çıkarılması halinde; erişimin engellenmesi kararı, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından kaldırılır. (10) Koruma tedbiri olarak verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereğini yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcılarının sorumluları, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, beş yüz günden üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.[27] (11) İdarî tedbir olarak verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının yerine getirilmemesi halinde, Başkan tarafından (…)[28] onbin Yeni Türk Lirasından yüzbin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. İdarî para cezasının verildiği andan itibaren yirmidört saat içinde erişim sağlayıcı tarafından kararın yerine getirilmemesi halinde (…)19 Kurum tarafından yetkilendirmenin iptaline karar verilebilir. (12) Bu Kanunda tanımlanan kabahatler dolayısıyla (…)19 Kurum tarafından verilen idarî para cezalarına ilişkin kararlara karşı, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir. (13) (Ek: 5/11/2008-5809/67 md.) İşlemlerin yürütülmesi için Kuruma gönderilen hakim ve mahkeme kararlarına 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre Kurum tarafından itiraz edilebilir. (14) (Ek: 12/7/2013-6495/47 md.) 14/3/2007 tarihli ve 5602 sayılı Şans Oyunları Hasılatından Alınan Vergi, Fon ve Payların Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde tanımlanan kurum ve kuruluşlar, kendi görev alanına giren suçların internet ortamında işlendiğini tespit etmeleri hâlinde, bu yayınlarla ilgili olarak erişimin engellenmesi kararı alabilirler. Erişimin engellenmesi kararları uygulanmak üzere Kuruma gönderilir.[29] (15) (Ek: 26/2/2014-6527/17 md.) Bu maddeye göre soruşturma aşamasında verilen hâkim kararı ile 9 uncu ve 9/A maddesine göre verilen hâkim kararı birden fazla sulh ceza mahkemesi bulunan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenen sulh ceza mahkemeleri tarafından verilir. (16) (Ek: 10/9/2014-6552/127 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 2/10/2014 tarihli ve E.: 2014/149, K.: 2014/151 sayılı Kararı ile.) (17) (Ek:17/10/2019-7188/36 md.) Bu maddenin ikinci, dördüncü ve ondördüncü fıkraları kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları, ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL vb. şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir. Ancak, teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin engellenmesi kararı verilebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi[30][31][32]

Müstehcenlik Suçu İddiası ve Müdahalenin Sınırları

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesinin 2. fıkrası gereğince, müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yoluyla yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 226Kaynağı aç
Madde 226- (1) a) Bir çocuğa müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünleri veren ya da bunların içeriğini gösteren, okuyan, okutan veya dinleten, b) Bunların içeriklerini çocukların girebileceği veya görebileceği yerlerde ya da alenen gösteren, görülebilecek şekilde sergileyen, okuyan, okutan, söyleyen, söyleten, c) Bu ürünleri, içeriğine vakıf olunabilecek şekilde satışa veya kiraya arz eden, d) Bu ürünleri, bunların satışına mahsus alışveriş yerleri dışında, satışa arz eden, satan veya kiraya veren, e) Bu ürünleri, sair mal veya hizmet satışları yanında veya dolayısıyla bedelsiz olarak veren veya dağıtan, f) Bu ürünlerin reklamını yapan, Kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır. (2) Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (3) Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünlerin üretiminde çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri kullanan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satışa arz eden, satan, nakleden, depolayan, ihraç eden, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.[93] (4) Şiddet kullanılarak, hayvanlarla, ölmüş insan bedeni üzerinde veya doğal olmayan yoldan yapılan cinsel davranışlara ilişkin yazı, ses veya görüntüleri içeren ürünleri üreten, ülkeye sokan, satışa arz eden, satan, nakleden, depolayan, başkalarının kullanımına sunan veya bulunduran kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (5) Üç ve dördüncü fıkralardaki ürünlerin içeriğini basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden ya da çocukların görmesini, dinlemesini veya okumasını sağlayan kişi, altı yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (6) Bu suçlardan dolayı, tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. (7) Bu madde hükümleri, bilimsel eserlerle; üçüncü fıkra hariç olmak ve çocuklara ulaşması engellenmek koşuluyla, sanatsal ve edebi değeri olan eserler hakkında uygulanmaz. Fuhuş

Sosyal medya hesabında müstehcenlik suçuna ilişkin ciddi ve somut şüphe bulunması halinde, sulh ceza hâkimi 5651 sayılı Kanun hükümleri dairesinde erişim engeli kararı verebilir. Kanunun hâkime tanıdığı bu yetki sınırsız bir takdir alanı oluşturmaz; her somut kararın ölçülülük ilkesine uygun şekilde kurulması zorunludur.

Ölçülülük Denetimi ve Gerekçelendirme İlkeleri

Hukuka aykırılık iddiasına dayanak teşkil eden içerik yalnızca tek bir paylaşımdan ibaretse, erişim engeli tedbirinin öncelikli olarak o paylaşımı hedef alması gerekir. Hesabın tamamına erişimin engellenmesi çok daha ağır ve kapsamlı bir müdahale niteliği taşıdığından daha güçlü bir hukuki gerekçe gerektirir.

Hesabın tamamına erişimin engellenmesine hükmedilebilmesi için suç şüphesi doğuran içeriklerin kararda somut biçimde ortaya konulması, bu paylaşımların neden tek tek engellenemediğinin açıklanması, hesabın bütününe yönelik müdahalenin zorunluluğunun gösterilmesi ve daha hafif bir tedbirin neden yetersiz kalacağının gerekçelendirilmesi şarttır.

Ceza hukukunda soyut rahatsızlıklar değil somut fiiller aranır. Bu çerçevede, aile değerlerine aykırılık gibi soyut ve genel ifadeler erişim engeli kararlarında tek başına yeterli hukuki gerekçe teşkil etmez; uygulanan tedbirin somut bir eylemle açıkça ilişkilendirilmesi gerekir.

Karar Verme Yetkisi, Süre Sınırı ve İtiraz Yolu

Erişim engeli kararları kural olarak Cumhuriyet savcılığının talebi üzerine sulh ceza hâkimliği tarafından verilir. Hâkimlik, talepte yer alan içeriklerin suç unsuru taşıyıp taşımadığını ve erişim engelinin somut olayda zorunlu bir tedbir olup olmadığını değerlendirerek kararını oluşturur.

5651 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 2. fıkrası gereğince içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında ise yetkili mahkeme tarafından verilir. Soruşturmada gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda Cumhuriyet savcısı da bu yönde karar kurabilir; savcılık verilen kararı yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde kararını bağlar. Ayrıca erişimin engellenmesi kararı, tedbirin amacını gerçekleştirecek nitelikte görülmesi halinde belirli bir süreyle sınırlı olarak da tesis edilebilir.

5651 sayılı Kanun m. 8 kapsamında koruma tedbiri olarak tesis edilen içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararlarına karşı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraza ilişkin hükümleri doğrultusunda yasal başvuru yolu açıktır.

Sosyal medya hesabının tamamına doğrudan erişim engeli getirilebilir mi?

Kural olarak ihlalin gerçekleştiği yayına ilişkin URL adresine erişim engeli verilir; ancak teknik imkânsızlık sebebiyle yalnızca ilgili içeriğin engellenemediği veya ihlalin bu yöntemle önlenemediği zorunlu durumlarda hesabın bütününe yönelik erişim engeli kararı verilebilir.

Erişim engeli kararı hesabı tamamen ortadan kaldırır mı?

Erişim engeli kararı hesabın teknik olarak silinmesi sonucunu doğurmaz; ilgili içerik veya hesabın Türkiye IP adreslerinden ulaşılamaz hâle getirilmesini sağlar ve hesap sahibinin kontrolünü etkilemez.

Erişim engeli kararı belirli bir süreyle sınırlı verilebilir mi?

5651 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 2. fıkrası uyarınca erişimin engellenmesi kararı, hedeflenen koruma amacını gerçekleştirecek nitelikte görülmesi durumunda belirli bir süreyle sınırlı olarak da verilebilir.

Erişim engeli kararına karşı hangi hukuki yola başvurulur?

5651 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca koruma tedbiri niteliğinde verilen kararlara karşı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri çerçevesinde itiraz kanun yoluna gidilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu