Müracaat, İlk Kayıt ve Genel Soruşturma Bürolarının İşleyişi
Cumhuriyet başsavcılıklarında çalışma gün ve saatlerinde Müracaat ve İlk Kayıt Bürosunda görevli Cumhuriyet savcıları haricindeki savcılar, zorunlu haller dışında kolluğa dilekçe havale edemez. Başsavcılık bünyesinde teşekkül ettirilen özel soruşturma bürolarının görev kapsamı dışında kalan tüm suç soruşturmaları Genel Soruşturma Bürosu tarafından yürütülerek sonuçlandırılır. İcra müdürlüklerinde işlenen suçlara ilişkin soruşturmalar ise ilgili icra dairesinin denetimiyle görevlendirilen Cumhuriyet savcılarınca icra edilir.
Aile İçi Şiddet ve Çocuk Suçları Büroları
Aile Suçları Soruşturma Bürosu; aynı veya ayrı çatı altında bulunan eş ve çocukların, aynı çatı altında birlikte yaşama iradesi taşıyan kan ve kayın hısımlarının, aynı meskeni evlilik ilişkisiyle paylaşanların veya evlilik birliği yahut beraberliği sona ermiş tarafların birbirlerine karşı gerçekleştirdikleri şiddet fiillerine dair soruşturmaları yürütüp karara bağlar. Bu alana giren suçlara üçüncü kişilerin iştirak etmesi durumunda soruşturma büro tarafından bir bütün olarak yürütülür; iştirak hükümlerinin uygulanmadığı hallerde üçüncü kişilere ait dosyalar ayrılarak ilgili büroca yürütülür.
Suç tarihi itibarıyla nüfus kaydına göre failin suça sürüklenen çocuk olduğunun tespiti halinde veya çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi durumunda, suça sürüklenen çocuk hakkındaki evrak ayrılarak Çocuk Suçları Soruşturma Bürosuna iletilir.
Kamu Görevlilerine Yönelik Soruşturma Usulleri
Memur Suçları Soruşturma Bürosu kamu görevlilerinin şahsi suçlarına ilişkin soruşturmaları yürütmez. Kamu görevlisine hakaret veya mukavemet gibi suçlarla kamu görevlisinin de suç işlediğinin iddia edildiği ve ilgili kamu görevlisinin genel soruşturma hükümlerine tabi bulunduğu hallerde, delillerin birlikte toplanıp incelenmesi amacıyla evrak ayrılmaksızın ilgili Cumhuriyet savcısınca neticelendirilir. Kamu görevlisine yöneltilen fiil özel soruşturma usulüne tabi tutulduğu takdirde evrak birlikte incelenmek üzere Memur Suçları Soruşturma Bürosuna aktarılır ve işlemler bu büroca yürütülür.
Hâkimler ve Cumhuriyet savcıları ile adliyeyle ilgili iş ve vazifelerde kusur veya ihmalleri görülen en üst dereceli kolluk amirleri hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkanının oluru bulunmadan, avukatların görevlerinden kaynaklanan veya görev sırasında işledikleri öne sürülen fiillerde ise Adalet Bakanlığının izni çıkmadan evrak soruşturma defterine kaydedilmez; işlemler Bakanlık Muhabere kayıtları üzerinden sürdürülür.
Bilişim, Basın ve Siber Suçlar Ayrımı
Hırsızlık fiilinde çalınan eşyalar arasında kredi kartının yer alması ve kartın failce kullanılması halinde evrak Bilişim Suçları Soruşturma Bürosuna tevdi edilmeyip Genel Soruşturma Bürosunca karara bağlanır. İnternet kanalıyla işlenen suçların aynı zamanda yazılı basın organlarında, basılı yayınların logolarını taşıyan internet sitelerinde, internet haberciliği platformlarında veya radyo ve televizyon yayınlarında gerçekleşmesi durumunda soruşturmanın tamamı Siber Suçlar Soruşturma Bürosunca yürütülür. Basın Suçları Soruşturma Bürosunun görevine giren ve faili meçhul kalan suçlara ait soruşturmalar ise tevzi gereği evrakı alan Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür.
Ön Ödeme, Kabahatler, Uyuşturucu ve Uzlaşma İşlemleri
Genel Soruşturma Bürosu ve özel bürolara intikal eden, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca idari para cezası yaptırımı gerektiren veya buna dönüşen soruşturmalar Ön Ödeme ve Kabahatler Bürosuna devredilir. Bu büroda ön ödeme önerisi düzenlenip yasal süreç bitirilmeden kamu davası açılamaz; davanın açılmasından sonra teslim edilen ödeme belgeleri ilgili mahkemeye sunulur. Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi kapsamındaki suçlara ait soruşturmalar ise ilgili özel soruşturma bürosunca yürütülür ve şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kurumunun uygulanıp uygulanmayacağı bu büro tarafından takdir edilir.
Uzlaşma işlemleri başlatıldıktan sonra tarafların uzlaşamaması durumunda evrak ilk büroya iade edilmez; Uzlaşma Bürosundaki Cumhuriyet savcıları tarafından muktezaya bağlanarak neticelendirilir. Basın, siber, çocuk ve memur suçları ile fikri ve sınai haklar suçları soruşturma bürolarının alanına giren dosyalarda ise evrak Uzlaşma Bürosuna tevdi edilmeksizin ilgili büro tarafından sonuçlandırılır.
Daimi Arama, Talimat ve Yakalama Büro İşlemleri
Daimi Arama Bürosuna faili tespit edilemeyen veya kimliği araştırmalara rağmen saptanamayan şüpheliler hakkında daimi arama kararı verilen dosyalar tevdi edilir; açık kimliği belirlenmiş olup aramalara rağmen ele geçirilemeyen şüphelilere ait evrak bu büroya gönderilmez. Ölümlü hadiselere ilişkin faili meçhul soruşturmalar da Daimi Arama Bürosuna devredilmeyip nöbette el koyan veya tevzi edilen Cumhuriyet savcısınca sürdürülür. Talimat bürosunda görev yapan Cumhuriyet savcıları talimat işlemleri kapsamında Çocuk Cumhuriyet savcısı sıfatını da üstlenir. İcrası tamamlanan veya ifası mümkün olmayan talimatlar ile ön ödeme evrakı kayıtları kapatılarak ilgili birime geri gönderilir.
Başka yer başsavcılıklarından Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 90 ila 98. maddeleri uyarınca gelen yakalama ve gözaltı ile 116 ila 134. maddeleri kapsamındaki arama ve el koyma talepleri, mesai saatleri haricinde ve tatillerde nöbetçi Cumhuriyet savcılarınca nöbet usulüyle icra edilir. Yakalama bürosu; Ceza Muhakemesi Kanunu m. 98 gereğince soruşturmada hâkimlikçe verilen yakalama emirleri, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 199 gereğince mahkemece çıkarılan yakalama kararları ve kaçaklar hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu m. 248/5 kapsamında gıyapta verilen tutuklama kararlarına dair adli süreçleri yerine getirir. Yakalanan ya da kendiliğinden gelen şahıslar için UYAP üzerinden yakalama dosyası kaydedilir; gereksiz hak kısıtlamasını engellemek adına icap ettiğinde telefon ve faks aracılığıyla işlem yapılır.
Yakalama kararı bulunan kişiler mahallî mercilerce verilmiş kararlarda ilgili mahkemeye veya savcıya; il dışından iletilen yakalamalarda ise mesai saatlerinde Talimat Bürosuna, mesai haricinde nöbetçi savcıya sevk edilir. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 94 gereğince yakalama kararına istinaden tutuklananların evrakı ilgili mahkemesine veya başsavcılığına gönderilerek UYAP kaydı kapatılır; tutuklanan şahsın asker kişi olması durumunda Merkez Komutanlığına sevk sağlanır. Mahkemelerce yakalama kararı kaldırıldığında UYAP ve KİHBİ kayıtlarındaki aranıyor şerhi düşer ve müzekkereyle dosya kapatılır. Yıl sonlarında ise geri alınmamış yakalama emirleri taranarak emniyet ve jandarma kayıtları denetlenir.
Hırsızlıkta çalınan kredi kartı kullanılırsa soruşturmayı hangi büro yürütür?
Hırsızlık suçunda çalınan eşyalar arasında kredi kartının yer alması ve bu kartın failce kullanılması durumunda soruşturma Bilişim Suçları Soruşturma Bürosuna gönderilmeyip Genel Soruşturma Bürosunca sonuçlandırılır.
Uzlaşma sağlanamadığında soruşturma evrakı ilk büroya iade edilir mi?
Uzlaşma usulü başladıktan sonra anlaşma sağlanamazsa evrak geldiği büroya iade edilmez; Uzlaşma Bürosundaki Cumhuriyet savcıları tarafından muktezaya bağlanarak neticelendirilir.
Suça sürüklenen çocuk yetişkinlerle suç işlediğinde dosya ayrılır mı?
Suça sürüklenen çocukların yetişkin şahıslarla birlikte suç işlemesi halinde çocuk hakkındaki soruşturma evrakı ayrılarak Çocuk Suçları Soruşturma Bürosuna gönderilir.
Açık kimliği belli ancak bulunamayan şüpheliler Daimi Arama Bürosuna devredilir mi?
Açık kimliği saptandığı halde aramalara rağmen bulunamayan şüphelilere ait soruşturma dosyaları Daimi Arama Bürosuna gönderilmez; bu büroya yalnızca faili meçhul veya açık kimliği saptanamayan şüpheliler hakkındaki daimi arama kararlı evrak gönderilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy