Tüketici Hukukunun Kapsamı ve İlgili Mevzuat
Tüketici hukuku, tüketicilerin ekonomik çıkarlarını güvence altına almayı ve sağlık ile güvenliklerini tehdit eden olumsuzluklara karşı koruma sağlamayı amaçlar. Özel hukuk ve kamu hukuku niteliklerini birlikte barındıran bu alanda, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un yanı sıra Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri de uygulama alanı bulur.
Ayıplı Mal Durumunda Tüketicinin Seçimlik Hakları
Satılan malın ayıplı olması halinde tüketici; sözleşmeden dönerek malı geri verme, satış bedelinden ayıp oranında indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde masrafı satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım talep etme veya imkân dahilinde satılanın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme seçimlik haklarına sahiptir. Tüketici bu haklardan yalnızca birini talep edebilir; satıcı ise yöneltilen bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Tüketici Hakem Heyetine Başvuru ve Parasal Sınırlar
Satın alınan mal veya hizmetin ayıplı olması halinde, değeri 6502 sayılı Kanun'un 68. maddesinde düzenlenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine başvuru yapılması zorunludur. Belirlenen parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için ise tüketici hakem heyetine başvuru yapılamaz. Bu parasal sınırlar, her takvim yılı başından itibaren Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve hesaplamada bin Türk lirasının küsuru dikkate alınmaz. Tüketici hakem heyetleri kendilerine iletilen başvuruları kabul etmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 68Kaynağı aç
Tüketici hakem heyeti başvuruları kaymakamlıklar bünyesindeki heyetlere fiziki olarak veya e-Devlet kapısı üzerinden çevrim içi ortamda yapılabilir. Parasal sınır kapsamında hakem heyetine başvuru zorunluluğunun bulunması, tüketicilerin ilgili mevzuata göre alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine müracaat etmesine engel teşkil etmez.
Hakem Heyeti Kararlarının İcrası ve İtiraz Usulü
6502 sayılı Kanun'un 70. maddesi uyarınca tüketici hakem heyeti kararları taraflar bakımından bağlayıcıdır. Heyet evrakı öncelikle elektronik ortamda, bunun mümkün olmaması halinde Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Tüketici hakem heyeti kararları, İcra ve İflas Kanunu'nun ilamların icrasına ilişkin hükümlerine göre yerine getirilir ve satıcılar bu kararlara uymakla yükümlüdür; uyulmaması durumunda hukuki takip yolları devreye girer.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 70Kaynağı aç
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı, bildirimin tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde heyetin ya da tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz yoluna başvurulabilir. Yapılan itiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak talepte bulunulması halinde hâkim icra sürecini tedbiren durdurabilir. Tüketici mahkemesi, yeniden yargılama yapılmasını gerektirmeyen durumlarda dosya üzerinden inceleme yaparak kararı değiştirerek veya düzelterek onama kararı verebilir. İtiraz üzerine tüketici mahkemesince verilen karar kesindir.
Mevcut olduğu halde tüketici hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin sonradan tüketici mahkemesine sunulması nedeniyle hakem heyeti kararının iptal edilmesi durumunda, tüketici aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilemez.
Tüketici Mahkemelerinde Dava Şartı Arabuluculuk
Tüketici uyuşmazlıklarında yargısal başvuru mercii tüketici mahkemeleridir. 6502 sayılı Kanun'un 73/A maddesi uyarınca tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık; tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar, tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar, kanunun 73. maddesinin altıncı fıkrası ile 74. maddesinde belirtilen davalar ve tüketici işlemi mahiyetinde olup taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 73/AKaynağı aç
Arabuluculuk sürecinde, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca mazeretsiz olarak ilk toplantıya katılmayan tarafa yargılama giderlerinin tamamının yükletilmesini öngören kural, tüketici aleyhine uygulanmaz.
Şirketler Açısından Tüketici Hukuku Sözleşmeleri ve İhtilaflar
Şirketlerin ticari faaliyetlerinde; kapıda satış, mesafeli satış, taksitli satış ve kampanyalı satış sözleşmelerinin düzenlenmesi ve denetimi tüketici mevzuatına uyum gerektirir. Taksitli ve kampanyalı satışlardan doğan ihtilaflar ile genel işlem koşullarındaki haksız şart davaları, devre tatil sözleşmeleri, garantili mallar, kredi kartı sözleşmeleri, abonelik süreçleri, reklam kurulu ve rekabet kurulu incelemelerinden kaynaklanan hukuki ihtilaflar şirketler açısından takip gerektiren temel alanlar arasındadır.
Tüketici ayıplı mal karşısında kaç seçimlik hak kullanabilir?
Tüketici; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından yalnızca birini seçip talep edebilir; satıcı seçilen talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Tüketici hakem heyeti kararına itiraz süresi ne kadardır?
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde yetkili tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
Hakem heyeti kararına itiraz icrayı kendiliğinden durdurur mu?
İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak mahkemeden talep edilmesi halinde hâkim tedbir yoluyla icranın durdurulmasına karar verebilir.
Tüketici mahkemesinde açılacak her davada arabuluculuk zorunlu mudur?
Tüketici mahkemesindeki uyuşmazlıklarda arabuluculuk genel dava şartıdır; ancak hakem heyeti kararlarına itirazlar ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar gibi kanunda sayılan istisnalarda arabuluculuk şartı aranmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy