Şirketler hukuku uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümlenmesi, uyuşmazlığın tahkime elverişliliğine ve şirket esas sözleşmesinde yer alan tahkim şartının geçerliliğine bağlıdır. İsviçre hukukunda şirketler hukuku uyuşmazlıklarının İsviçre'de oluşturulan bir hakem kurulu tarafından karara bağlanabileceği kabul edilirken, tahkim şartının pay sahiplerinin asli hak ve borçları ile tek borç ilkesine aykırılık oluşturmayacağı ağırlıklı olarak benimsenmektedir.
İsviçre Düzenlemelerinde Tahkime Elverişlilik ve Kapsam
İsviçre Borçlar Kanunu Değişiklik Gerekçesi uyarınca genel kurul kararının iptali ve butlanı, ortaklığın haklı nedenle feshi, tamamen ödenmemiş sermaye borcu ve yönetim organı üyeleri ile müdürlerin sorumluluğuna ilişkin uyuşmazlıklar tahkime elverişli sayılmaktadır. Buna karşılık ortaklar arası uyuşmazlıklar esas sözleşmedeki tahkim şartına dayanılarak çözülemez; bu tür uyuşmazlıkların pay sahipliği sözleşmesinde yer alan tahkim şartı uyarınca çözümlenmesi öngörülür. Ayrıca esas sözleşmede tahkim şartının maddi ve kişisel uygulama alanının daraltılması mümkündür.
İsviçre Borçlar Kanunu m. 697N/1 kapsamında şirketler hukukundan kaynaklanan ihtilafların İsviçre'de teşkil edilen bir hakem heyetince çözüme kavuşturulması esas sözleşmede kararlaştırılabilir; esas sözleşmede farklı bir kural öngörülmedikçe pay sahipleri, şirket organları ve bu organların üyeleri tahkim kaydıyla bağlı tutulur. Söz konusu yasal düzenleme İsviçre Federal Meclisi tarafından Haziran 2020'de kabul edilmiştir.
Tahkim Şartının Şekli ve Uygulanacak Usul Hükümleri
Tahkim şartının şekline ilişkin geçerlilik koşulları bakımından İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu m. 178 ve İsviçre Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 358 hükümlerine eklenen fıkralar uyarınca, tahkim anlaşmasının yazılı veya metin ile kanıtlanabilecek şekilde yapılmasına dair kural tek taraflı hukuki işlemlere veya esas sözleşmedeki tahkim şartlarına da kıyasen uygulanır.
İsviçre Borçlar Kanunu m. 697N/2 uyarınca esas sözleşmedeki tahkim şartına dayanan tahkim yargılaması İsviçre Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 3. Kısmına tabidir ve İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu'nun 12. Bab hükümleri bu yargılamalara uygulanmaz.
İsviçre Borçlar Kanunu m. 697N/3 çerçevesinde esas sözleşme bir tahkim kuralına atıfta bulunarak yargılama usulünü düzenleyebilir. Bu düzenlemede hakem kararının hukuki sonuçlarından doğrudan etkilenebilecek kişilerin yargılamanın başlatılması ve sonuçlandırılması konusunda bilgilendirilmeleri, hakem kurulunun oluşturulması ve yargılamaya müdahil olarak katılabilmeleri gözetilir.
Genel Kurul Karar Nisapları ve Tescilin Etkisi
Esas sözleşmeye sonradan tahkim şartı eklenmesi İsviçre Borçlar Kanunu m. 704 kapsamında özel bir çoğunluğa bağlanmıştır. Bu hüküm uyarınca genel kurulda verilen oyların en az üçte iki çoğunluğu ve verilen oyların itibari değerlerinin çoğunluğu ile alınan genel kurul kararıyla esas sözleşmeye tahkim şartı eklenebilir.
Esas sözleşmeye konan tahkim şartının tescil ve ilan edilmesi gerekirse de bu şart İsviçre Borçlar Kanunu'nda sicilin olumlu fonksiyonundan yararlanan hükümler arasında sayılmamıştır. Tahkim şartının tescil edilmesinin önemi, şirkete sonradan ortak olan pay sahiplerinin tahkim şartına tabi olduklarını bilmelerini sağlamasında ortaya çıkar.
Türk Hukukundaki Görünüm ve Değerlendirmeler
İsviçre hukuku ile karşılaştırıldığında Türk öğretisi ve Yargıtay kararları, özellikle şirketin feshine ve genel kurul kararlarına ilişkin uyuşmazlıkların tahkime elverişliliği konusunda daha tutucu bir yaklaşım sergilemektedir. Bu çerçevede konunun yasal bir zemine bağlanması gerektiği yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır.
Türkiye'de ticaret sicillerinin esas sözleşmelerde yer verilen tahkim şartlarını tescil etmeye başladığı görülmektedir. Bununla birlikte konuya ilişkin açık bir yasal düzenlemenin bulunmaması nedeniyle uygulamada farklı görüşler ve belirsizlikler devam etmektedir.
İsviçre Borçlar Kanunu Değişiklik Gerekçesi'ne göre ortaklar arası uyuşmazlıklar esas sözleşmedeki tahkim şartıyla çözülebilir mi?
Hayır, İsviçre Borçlar Kanunu Değişiklik Gerekçesi'ne göre ortaklar arası uyuşmazlıklar esas sözleşmedeki tahkim şartına dayanılarak çözülemez; bu uyuşmazlıkların pay sahipliği sözleşmesinde düzenlenecek tahkim şartı uyarınca çözümlenmesi gerekir.
İsviçre Borçlar Kanunu uyarınca esas sözleşmeye tahkim şartı eklenmesi için hangi çoğunluk aranır?
İsviçre Borçlar Kanunu m. 704 uyarınca tahkim şartının esas sözleşmeye dahil edilebilmesi için, genel kurulda kullanılan oyların asgari üçte ikisinin ve temsil olunan itibari değer çoğunluğunun sağlandığı bir karar gereklidir.
İsviçre Borçlar Kanunu'nda tahkim şartının ticaret siciline tescilinin temel işlevi nedir?
İsviçre Borçlar Kanunu'nda tahkim şartı sicilin olumlu fonksiyonundan yararlanan hükümler arasında sayılmamış olup tescilin temel işlevi, şirkete sonradan ortak olan pay sahiplerinin tahkim şartına tabi olduklarını bilmelerini sağlamaktır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy