Tahkime Elverişlilik Ölçütü ve Yasal Çerçeve
Şirketler hukukundan doğan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla karara bağlanabilmesi, ilgili uyuşmazlığın tahkime elverişli olmasına bağlıdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 408 uyarınca, taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m. 1/IV ile 6100 sayılı Kanun m. 408 kapsamında tahkime elverişlilik, uyuşmazlığın iki tarafın iradesine tabi olması ölçütüne dayandırılmıştır. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği veya kendi aralarında anlaşmayla sonuçlandıramayacağı uyuşmazlıklar tahkim yoluyla incelenemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 408Kaynağı aç
Pay Devirleri ve Sözleşmesel Uyuşmazlıklarda Tahkim
Pay satışı, pay sahipleri sözleşmesi veya ortak girişim sözleşmelerinden doğan pay sahipleri arasındaki uyuşmazlıklar borçlar hukuku niteliği taşır. Şirketin bu sözleşmelere taraf yapılması da borçlar hukuku niteliğini değiştirmez. Sözleşme özgürlüğü ilkesine tabi olan bu uyuşmazlıklar iki tarafın iradesine bağlı bulunduğundan tahkime elverişlidir.
Anonim şirket hisse alım-satım sözleşmeleri kamu düzeni ile ilgili bulunmadığından, bu sözleşmelerde kararlaştırılan tahkim şartları geçerlidir. Pay devrine ve alım-satım edimlerine ilişkin uyuşmazlıklar tahkim marifetiyle çözümlenebilir.
Şirket Ana Sözleşmesindeki Tahkim Hükümleri ve Pay Defteri
Limited şirket ana sözleşmesinde hissedarlar arasında ve hissedarlarla şirket arasında çıkacak uyuşmazlıkların tahkim yoluyla halledileceğine ilişkin açık bir hüküm yer alıyorsa, yargılama sürecinde süresinde yapılan tahkim itirazı kabul edilmelidir.
Nama yazılı pay senetlerinin mirasçılar adına pay defterine kaydı isteminin şirket yönetimi tarafından reddedilmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, şirket ana sözleşmesinde buna ilişkin tahkim kaydı bulunması halinde hakemlerce çözümlenir.
Korporatif Uyuşmazlıklar ve Yönetim Kurulu Sorumluluğu
Şirketler hukukunda yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, pay devir işlemleri, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma ile sermaye koyma borcunun ifasına ilişkin davalar kural olarak taraf iradesine tabi ve tahkime elverişli korporatif uyuşmazlıklar arasında değerlendirilmektedir.
Genel Kurul Kararlarının İptali Davalarında Tahkim
Genel kurul kararının iptaline ilişkin bir uyuşmazlığın davacı ile davalı şirket arasında yapılacak anlaşmayla sonuçlandırılması mümkün görülmemektedir. Taraf iradelerine tabi olmayan bu tür uyuşmazlıklar tahkime elverişli sayılmazken; öğretide iptal davalarının ya da belirli konulardaki genel kurul kararlarının tahkime elverişli olduğunu savunan görüşler de bulunmaktadır.
Şirketin Organ Eksikliği veya Haklı Sebeple Feshi Davaları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 530 uyarınca, uzun süreden beri şirketin kanunen gerekli organlarından biri mevcut değilse veya genel kurul toplanamıyorsa, pay sahipleri, şirket alacaklıları veya ilgili Bakanlığın istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi durumu düzeltmesi için süre belirler; süre içinde durum düzeltilmezse mahkeme feshine karar verir ve dava açıldığında istem üzerine gerekli önlemleri alabilir. TTK m. 531 uyarınca ise sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleri haklı sebeplerle şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden şirketin feshini talep edebilir; mahkeme fesih yerine payların gerçek değerinin ödenerek davacı pay sahiplerinin çıkarılmasına veya kabul edilebilir başka bir çözüme hükmedebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 530Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 531Kaynağı aç
Anonim şirketin feshine ilişkin uyuşmazlıklar ortaklar arasında serbest bir anlaşma ile sonuçlandırılamaz. Ayrıca 6102 sayılı Kanun m. 530 ve 531 hükümlerinde asliye ticaret mahkemesini yetkili kılan yasal düzenlemeler tahkim müessesesi ile bağdaşmamaktadır. Bu nedenle anonim şirketin feshine ilişkin davalar tahkime elverişli kabul edilmemekte ve feshe dair tahkim şartları geçersiz sayılmaktadır. Buna karşılık öğretide fesih ve infisah davalarının taraf iradesine tabi ve tahkime elverişli olduğunu ileri süren yaklaşımlar da mevcuttur.
Hisse alım-satım sözleşmelerindeki tahkim şartı geçerli midir?
Anonim şirket hisse alım-satım sözleşmeleri kamu düzeni ile ilgili bulunmadığından sözleşmede yer alan tahkim şartı geçerlidir.
Limited şirket sözleşmesindeki tahkim kaydı bağlayıcı mıdır?
Limited şirket ana sözleşmesinde hissedarlar arasında ve şirketle hissedarlar arasında çıkacak uyuşmazlıkların tahkimle çözüleceği öngörülmüşse süresinde ileri sürülen tahkim itirazı kabul edilir.
Genel kurul kararlarının iptali için tahkime başvurulabilir mi?
Genel kurul kararının iptaline ilişkin uyuşmazlıklar taraflar arasındaki anlaşmayla sonuçlandırılamayacağı ve taraf iradesine tabi olmadığı için tahkime elverişli kabul edilmemektedir; ancak öğretide belirli kararlar yönünden tahkime gidilebileceğini savunan görüşler de yer almaktadır.
Anonim şirketin haklı sebeple feshine hakem heyeti karar verebilir mi?
Anonim şirketin feshine ilişkin uyuşmazlıklar ortaklar arasındaki anlaşmayla sonuçlandırılamayacağı ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 530 ile 531 hükümleri tahkimle bağdaşmadığı gerekçesiyle tahkime elverişli sayılmamaktadır.
Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu davaları tahkime elverişli midir?
Şirketler hukukunda yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna ilişkin davalar tahkime elverişli uyuşmazlıklar arasında değerlendirilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy