Atamanın bağlı olduğu şartlar
Şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili kayyım, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 133 üncü maddesine göre atanabilir. Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalı ve atama, maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olmalıdır. Karar, soruşturma ve kovuşturma sürecinde hâkim veya mahkeme tarafından verilir. Şirket yönetimine kayyım ancak hâkim veya mahkeme kararıyla atanabilir. Düzenleme atamayı zorunlu kılmaz. Madde hükümleri ancak maddede sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 133Kaynağı aç
işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi
gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması halinde; soruşturma ve
kovuşturma sürecinde, hâkim veya mahkeme, şirket işlerinin yürütülmesiyle
ilgili olarak kayyım atayabilir. Atama kararında, yönetim organının karar ve
işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı veya yönetim
organının yetkilerinin ya da yönetim organının yetkileri ile
birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin
tümüyle kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Kayyım tayinine ilişkin karar,
ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.[30]
(2) Hâkim veya mahkemenin kayyım hakkında takdir etmiş bulunduğu ücret,
şirket bütçesinden karşılanır. Ancak, soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan
dolayı kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararının verilmesi halinde; ücret
olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı, kanunî faiziyle birlikte
Devlet Hazinesinden karşılanır.
(3) İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı, görevli mahkemeye
22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 29.6.1956 tarihli ve
6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre başvurabilirler.
(4) Bu madde hükümleri ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak
uygulanabilir.
a) Türk Ceza Kanununda yer alan,
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),
2. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
3. Parada sahtecilik (madde 197),
4. Fuhuş (madde 227),
5. Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (madde 228),
6. Zimmet (madde 247),
7. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
8. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315),
9. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337),
Suçları,
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan
silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(5) (Ek: 1/7/2016-6723/32 md.) Bu madde uyarınca
atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden dolayı tazminat
davaları, 142 ila 144 üncü maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet,
ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle
görevini kötüye kullanan kayyımlara bir yıl içinde rücu eder.
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama,
kopyalama ve elkoyma[31][32]
Kuvvetli şüphe, suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olmasına yönelir. Şüphe sebeplerinin kuvvetli olması gerekir. Kayyım atanması ayrıca maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olmalıdır. Bu şartlar birlikte aranır.
Kuvvetli şüphe örnekleri
Kuvvetli şüpheye örnek olarak, bir turizm şirketinin faaliyeti içinde uyuşturucu madde ticareti, göçmen kaçakçılığı veya insan ticareti gösterilir. Fuhuş ve kumar oynatma da bu örnekler arasındadır. Şirketin gerçek bir ticari faaliyet için değil, banka kaynaklarının zimmete geçirilmesine araç olması da anılır. Örnekler, sayılan suç listesinin yerini almaz ve atamayı zorunlu hale getirmez. Atama, suçun şirket faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüpheye ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından gerekliliğe bağlı kalır.
Şirketin, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini yurt dışına aktarmada araç kılındığına dair kuvvetli şüphe varsa kayyım atanmasına başvurulabilir. Bu değerlerin gayrimeşru kaynağını gizlemek ve meşru bir yolla elde edildiği kanaatini uyandırmak üzere çeşitli işlemlere konu edilmesi de başvurulabilecek haller arasındadır. Başvuru mümkün olmakla birlikte zorunlu değildir. Suçun listede yer alması ve atamanın maddi gerçek için gerekli olması ayrıca aranır.
Kararda açıkça yazılacak yetki
Atama kararında yetki düzeni açıkça belirtilir. Karar, yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı tutulduğunu gösterebilir. Bunun yerine yönetim organının yetkilerinin tümüyle kayyıma verildiği yazılabilir. Yönetim organının yetkileri ile birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümüyle kayyıma verilmesi de kararda açıkça yer alabilir. Hangi düzenin benimsendiği, kararda açıkça belirtilmeyen bir yola bırakılmaz.
Onay düzeninde yönetim
Karar ve işlemlerin geçerliliği kayyımın onayına bağlanmışsa, özel hukuk hükümlerine göre görevlendirilmiş şirket yönetim kurulu veya müdürler görevine devam eder. Bu kişilerin şirket yönetimiyle ilgili tasarrufları ile şirket adına üçüncü kişilerle yaptıkları işlemler, kayyım onaylamadıkça hukuken geçerli olmaz.
Yetkilerin tümüyle kayyıma verilmesi
Atama kararı, yönetim organının yetkilerini tümüyle kayyıma verebilir. Bu yol seçildiğinde, özel hukuk hükümlerine göre görevlendirilmiş şirket yönetim kurulunun veya müdürlerin görevleri sona erer.
Atama kararının ilanı
Kayyım tayinine ilişkin karar ilan olunur. İlan, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla yapılır.
Ücretin karşılanması
Hâkim veya mahkemenin kayyım hakkında takdir ettiği ücret şirket bütçesinden karşılanır. Soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan dolayı kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse, ücret olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı kanunî faiziyle birlikte Devlet Hazinesinden karşılanır. Aynı suçtan dolayı beraat kararı verilmesi halinde de ödenen paranın tamamı kanunî faiziyle birlikte Hazineden karşılanır.
Kayyımın işlemlerine karşı başvuru
İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı görevli mahkemeye başvurabilir. Başvuru, 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yapılır. Başvurunun konusu kayyımın işlemleridir.
Hükmün uygulanabileceği suçlar
133 üncü madde hükümleri ancak sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir. Suç bu listenin dışında ise, şirket faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe ve gereklilik maddeyi uygulanabilir hale getirmez. Suç listede bulunsa bile atama, kuvvetli şüphe ve gereklilik şartlarına bağlıdır.
Türk Ceza Kanununda yer alan suçlar yönünden listede göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, 79 ve 80 inci maddeler olarak bulunur. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti 188, parada sahtecilik 197 ve fuhuş 227 nci madde olarak sayılır. Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama 228 inci maddeyle kapsamdadır.
Aynı bentte zimmet 247 nci madde, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ise 282 nci madde olarak yer alır. Silahlı örgüt 314 üncü madde veya bu örgütlere silah sağlama 315 inci madde de sayılır. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk bakımından 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336 ve 337 nci maddeler yazılmıştır.
Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı suçları 12 nci madde üzerinden kapsama girer. Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında tanımlanan zimmet suçu ayrı bir bentte yer alır. Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçlardan hapis cezasını gerektirenler dahildir. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar da bu hükmün uygulama alanındadır.
Tazminat davası ve rücu
133 üncü maddenin beşinci fıkrası, 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle eklenmiştir. Bu madde uyarınca atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden doğan tazminat davaları, 142 ila 144 üncü maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır.
Devlet, ödediği tazminat nedeniyle görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanan kayyıma bir yıl içinde rücu eder.
Kayyımın görevinin niteliği
Bu maddeye göre atanan kayyım, personel rejimi bakımından kamu görevlisi sayılmaz. Muhakeme sürecinde üstlendiği görev ise esasen kamu görevi niteliği taşır. Personel rejiminde kamu görevlisi sayılmaması, görevin bu niteliğini ortadan kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
Şirkete kayyım hangi şartla atanır?
Suçun şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalı ve atama maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli olmalıdır. Kararı hâkim veya mahkeme verir. Atama zorunlu değildir ve ancak sayılan suçlarda uygulanabilir.
Kayyım ataması zorunlu mudur?
Hayır. Hâkim veya mahkeme, aranan şartlar varsa kayyım atayabilir. Şartlar bulunsa da atama her olayda zorunlu değildir.
Kayyımı kim atar?
Şirket yönetimine kayyım ancak hâkim veya mahkeme kararıyla atanabilir. Atama, soruşturma veya kovuşturma sürecinde yapılabilir.
Yönetim kurulu görevde kalır mı?
Onay düzeninde, özel hukuk hükümlerine göre görevlendirilmiş yönetim kurulu veya müdürler görevine devam eder. Yetkilerin tümüyle kayyıma verildiği durumda bu kişilerin görevleri sona erer. Hangi sonucun doğacağı, kararda açıkça belirtilen düzene bağlıdır.
Kayyım kararı ilan edilir mi?
Evet. Kayyım tayinine ilişkin karar, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.
Kayyım ücreti nereden karşılanır?
Hâkim veya mahkemenin takdir ettiği ücret şirket bütçesinden karşılanır. Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilirse ödenen ücretin tamamı kanunî faiziyle birlikte Devlet Hazinesinden karşılanır.
Kayyımın işlemine nereye başvurulur?
İlgililer, kayyımın işlemlerine karşı görevli mahkemeye başvurabilir. Başvuru, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yapılır.
Bu madde hangi suçlarda uygulanır?
Madde ancak sayılan suçlarla uygulanabilir. Türk Ceza Kanununda göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, parada sahtecilik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama, zimmet, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, silahlı örgüt veya bu örgütlere silah sağlama ile Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk yer alır. Silah kaçakçılığı, Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki zimmet suçu, hapis cezasını gerektiren kaçakçılık suçları ve Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerindeki suçlar da kapsamdadır.
Tazminat davası kime açılır?
Kayyımın göreviyle ilgili iş ve işlemlerinden doğan tazminat davası, 142 ila 144 üncü maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan kayyıma bir yıl içinde rücu eder.
Kayyım kamu görevlisi midir?
Personel rejimi bakımından kamu görevlisi sayılmaz. Muhakeme sürecinde üstlendiği görev ise esasen kamu görevi niteliğindedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy