Şirket Ortaklarının ve Yöneticilerinin Borç Sorumluluğu

Şirket borcundan kimin sorumlu tutulacağı, kişinin adi ortak mı yoksa ticaret şirketinin ortağı veya yöneticisi mi olduğuna ve borcun niteliğine göre ayrı incelenir. Adi ortaklıkta ortaklar, ortaklık ilişkisi çerçevesinde üçüncü kişiye karşı üstlendikleri borçlardan aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumludur. Kollektif şirkette ortaklardan hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlanmamıştır. Limited şirket ortağının 6183 sayılı Kanun’daki sorumluluğu, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağında sermaye hissesi oranına bağlanmıştır. Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları ise kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse verdikleri zarardan sorumludur.

Adi ortaklıkta mal ve borç

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 620, adi ortaklığı iki veya daha fazla kişinin emek ve mallarını ortak bir amaca yöneltmeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan ortaklık da bu bölüm hükümlerine tabi adi ortaklık sayılır. Ayırt edici nitelikler maddede ayrıca sıralanmaz.

Türk Borçlar Kanunu m. 638’e göre ortaklık için edinilen veya ortaklığa devredilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar, sözleşme çerçevesinde elbirliği hâlinde bütün ortaklara aittir. Sözleşmede aksi yoksa bir ortağın alacaklıları haklarını ancak o ortağın tasfiyedeki payı üzerinde kullanabilir. Hüküm bu sınırı kurar; ortaklık mallarına haciz usulünü ayrıca düzenlemez.

Aynı madde, ortakların birlikte veya temsilci aracılığıyla üçüncü kişiye karşı ortaklık ilişkisi içinde üstlendikleri borçlarda, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsil sorumluluk öngörür. Müteselsillik sözleşme ile değiştirilebilir. Metin, sorumluluğu bütün malvarlığıyla sınırlayan veya genişleten ayrı bir ifade içermez.

Kollektif şirketin tanımı

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 211/1, kollektif şirketi ticari bir işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek için gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlanmamış şirket olarak tanımlar. İkinci derecede başvuru, müteselsillik, sonradan giren ortağın eski borçları ve komanditer ortağın sermaye taahhüdü bu fıkrada ayrıca düzenlenmez.

Kurucu, yönetici ve tasfiye memurunun zararı

Türk Ticaret Kanunu m. 553/1, kurucuları, yönetim kurulu üyelerini, yöneticileri ve tasfiye memurlarını, kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüğü kusurlarıyla ihlal etmeleri hâlinde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına verdikleri zarardan sorumlu tutar. Sorumluluk, kusurlu ihlal ve zarara bağlıdır.

Türk Ticaret Kanunu m. 553/2, kanuna dayanarak görev veya yetkiyi başkasına devreden organ ya da kişiyi, devralanı seçerken makul özeni göstermediği ispat edilmedikçe devralanın fiil ve kararından sorumlu tutmaz. Sorumluluk için seçimdeki özen eksikliğinin ispatı aranır.

Türk Ticaret Kanunu m. 553/3, kimsenin kontrolü dışında kalan kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar ile yolsuzluklar yüzünden sorumlu tutulamayacağını belirtir. Bu sonuç, gözetim ve özen yükümü ileri sürülerek geçersiz kılınamaz.

Limited şirket ortağının amme alacağı

6183 sayılı Kanun m. 35, limited şirket ortaklarını, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında sorumlu kılar ve bu Kanun hükümlerine göre takibe tabi tutar. Sorumluluk amme alacağı ve sermaye hissesi oranıyla sınırlıdır; bütün özel hukuk borçlarına aynı ölçü bu hükümden çıkarılmaz.

Payın devrinde, devirden önceki amme alacaklarının ödenmesinden payı devreden ve devralan kişiler birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumludur. Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahipleri farklı kişilerse bu kişiler de ödeme bakımından birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumludur.

Kanuni temsilcinin amme alacağı

Aynı madde numarası altındaki ayrı hüküm, tüzel kişiler ile küçüklerin ve kısıtlıların, ayrıca vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacaklarının, kanuni temsilcilerin ve teşekkülü idare edenlerin şahsi malvarlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edileceğini düzenler. Hüküm, yabancı kişi veya kurumların Türkiye’deki mümessillerine de uygulanır. Sermaye hissesi oranındaki ortak sorumluluğu ile kanuni temsilcinin şahsi malvarlığından tahsil sorumluluğu aynı ölçü değildir.

Tüzel kişinin tasfiye hâline girmesi veya tasfiye edilmiş olması, kanuni temsilcilerin tasfiyeye girişten önceki dönemlere ait sorumluluğunu kaldırmaz. Bu hüküm uyarınca ödeme yapan temsilciler, teşekkülü idare edenler veya mümessiller, ödedikleri tutarlar için asıl amme borçlusuna rücu edebilir.

Ek fıkra, Anayasa Mahkemesinin 19/3/2015 tarihli ve E.: 2014/144, K.: 2015/29 sayılı kararıyla iptal edilmiş olarak gösterilir.

Ortağa karşı istemde zamanaşımı

Türk Ticaret Kanunu m. 264/1, şirket borçları için alacaklının ortağa ileri sürebileceği istemi, ortağın ayrılığının, şirketin sona ermesinin veya iflasının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren üç yıl geçince zamanaşımına bağlar. Alacağın niteliği daha kısa bir süre gerektiriyorsa o süre uygulanır. İlandan sonra muaccel olan alacakta süre, m. 264/2 uyarınca ilandan değil muacceliyet anından işlemeye başlar.

Türk Ticaret Kanunu m. 264/3, bu zamanaşımını ortakların birbirlerine karşı alacaklarına uygulamaz. Üç yıllık süre ile daha kısa süre arasındaki ilişki alacağın niteliğine göre kurulur. Madde iki yıllık ayrı bir süre yazmaz.

Dürüstlük kuralı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2, herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymasını emreder. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Bu genel kural, şirket borcunda hangi ek şartlarla sorumluluk doğacağını veya şirket ile ortak ayrımının nasıl kaldırılacağını kendiliğinden düzenlemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy