Şirket Yöneticiliği Sıfatının Belirlenmesi ve Yetki Kapsamı
Şirket yapılanmasında yönetici sıfatının belirlenmesinde unvanın şekli adlandırılmasından ziyade üstlenilen fiili idare ve temsil yetkilerinin niteliği dikkate alınır. Bu çerçevede şirketi idare ve temsil yetkisi bulunan bir emanet müdürü yönetici vasfıyla değerlendirilebilirken, bu tür yönetim ve temsil yetkisine sahip kılınmayan bir ticaret müdürü yönetici kapsamında görülmemektedir.
Hukuki Sorumluluk ve İş Adamı Kararı
Yöneticilerin şirket adına üçüncü kişilerle yaptıkları işlemlerde temsil ve idare görevlerini ya da kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kasten veya ihmali kusurlarıyla ihlal etmeleri halinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 553 üncü maddesi uyarınca tazminat sorumlulukları doğar. Bu kapsamda kusurlu hareketleriyle zarar meydana getiren yöneticiler yalnızca şirkete karşı değil, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına verdikleri zararlardan da sorumludur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 553Kaynağı aç
Yöneticinin iyi niyetle, gerekli bilgiyi edinerek ve çıkar çatışması bulunmaksızın aldığı bir iş adamı kararı sebebiyle şirket zarar etse dahi yönetici sorumlu tutulamaz.
Yönetim Yetkisinin Devri ve Şirketin Rücu Hakkı
Yönetim kurulu, esas sözleşmede bu yönde açık hüküm bulunması şartıyla devredilemez nitelikteki görevleri hariç olmak üzere yönetimi bir iç yönergeye göre kısmen veya tamamen murahhas üyelere ya da üçüncü kişilere devredebilir. Kanuna uygun şekilde yetki devri yapıldığında yönetim kurulu, devredilen görev ve yetkilerden kural olarak sorumlu olmaz.
Yetki devredilen kişilerin seçiminde makul özenin gösterilmediği ispat edilirse yönetim kurulunun 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca hukuki sorumluluğu devam eder.
Yöneticilerin gerçekleştirdikleri haksız fiiller sebebiyle şirketin üçüncü kişilere karşı tazminat ödemek zorunda kalması halinde, şirketin ilgili yöneticilere karşı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun ilgili hükümleri kapsamında rücu hakkı bulunmaktadır.
Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği ve Yöneticilere Yönelik Yaptırımlar
T.C. Anayasası gereğince ceza sorumluluğu şahsidir ve şirketlerin tüzel kişi olarak cezai sorumluluğu bulunmamaktadır. Şirket bünyesinde gerçekleşen hukuka aykırı fiillerde eylemi gerçekleştiren failin tespiti önem taşırken, yöneticiler bakımından cezai isnatlar haricinde gözetim ve denetim yükümlülüklerine bağlı hukuki sorumluluk gündeme gelebilmektedir.
Şirketi temsil yetkisine sahip bir yöneticinin bu imkanları şahsi çıkar sağlamak gayesiyle kullanması, şirkete karşı güveni kötüye kullanma suçunun oluşmasına sebebiyet verebilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 155 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; başkasının malvarlığını yönetme salahiyetinin veya ticari, mesleki ya da hizmet ilişkisinin gereği olarak emanet edilen eşya üzerinde bu fiilin icra edilmesi halinde fail hakkında bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası öngörülmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 155Kaynağı aç
Başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli şekilde kullanmak üzere zilyetliği devredilmiş mal üzerinde kendisinin veya başkasının yararına devir amacı dışında tasarrufta bulunan ya da bu devir olgusunu inkar eden kişi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 155 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca şikayet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır. Suç konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması halinde ise verilecek ceza bir kat artırılır.
Şirketin ticari faaliyetleri sırasında yaşanan ve ölüme ya da yaralanmaya sebebiyet veren iş kazaları neticesinde açılan ceza davaları, olayın kapsamına ve boyutuna göre bütün şirket yönetimini kapsayabilmektedir.
Tüzel Kişiler Hakkında Uygulanan Güvenlik Tedbirleri ve Para Cezaları
Şirketler hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda güvenlik tedbiri olarak düzenlenen bir kamu kurumundan alınan faaliyet izninin iptali ve suç konusu malların müsaderesi yaptırımları uygulanabilmektedir.
Daha ağır idari para cezasını gerektiren bir kabahat oluşturmadığı hallerde; tüzel kişinin organı, temsilcisi ya da tüzel kişi faaliyeti kapsamında görev üstlenen bir kişi tarafından dolandırıcılık, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, zimmet, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarının tüzel kişi menfaatine işlenmesi durumunda 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 43/A maddesi uyarınca tüzel kişiye on bin Türk lirasından elli milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilir. Verilecek ceza tutarı eyleme veya işleme konu menfaatin iki katından az olamaz.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 43/AKaynağı aç
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 43/A maddesi uyarınca tüzel kişiye uygulanacak idari para cezasına karar vermeye, maddede sayılan suçlardan dolayı yargılama yapmakla görevli mahkeme yetkilidir.
Şirket yöneticisinin yetkisini şahsi çıkarı için kullanması hangi cezayı gerektirir?
Kendisine temsil yetkisi verilen yöneticinin yetkisini menfaat sağlamak amacıyla kullanması güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu uyarınca bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası verilebilir.
Yönetim kurulu yetkilerini devrettiğinde hukuki sorumluluktan kurtulur mu?
Esas sözleşmede hüküm bulunması ve iç yönerge düzenlenmesi şartıyla yapılan yetki devrinde kural olarak sorumluluk kalkar; ancak yetki devredilen kişilerin seçiminde makul özenin gösterilmediği ispat edilirse yönetim kurulunun hukuki sorumluluğu devam eder.
Alınan ticari karar sebebiyle şirket zarar ederse yönetici sorumlu tutulur mu?
Yöneticinin iyi niyetle, gerekli bilgileri edinerek ve çıkar çatışması olmaksızın aldığı bir iş adamı kararı neticesinde şirket zarar etse dahi yönetici bu zarardan sorumlu tutulamaz.
Şirketin üçüncü kişilere ödemek zorunda kaldığı tazminat yöneticiye yöneltilebilir mi?
Yöneticilerin haksız fiilleri sebebiyle şirketin üçüncü şahıslara tazminat ödemesi durumunda, ödenen miktar için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca ilgili yöneticiye rücu edilebilir.
Şirket yararına işlenen suçlarda tüzel kişiye hangi idari yaptırım uygulanır?
Şirket yararına işlenen katalog suçlar sebebiyle 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 43/A maddesi kapsamında yargılama yapmaya yetkili mahkemece tüzel kişiye idari para cezası verilebilir ve bu ceza sağlanan menfaatin iki katından az olamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy