Birleşme ve Devralmaların Rekabet Hukuku Açısından Neden Denetlendiği
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi, belirli birleşme ve devralmaları hukuka aykırı ilan etmekte; bu işlemleri gerçekleştirmek isteyen taraflara Rekabet Kurulu'ndan izin alma yükümlülüğü getirmektedir. Madde, 7246 sayılı Kanun ile 16 Haziran 2020 tarihinde değiştirilmiş olup güncel metin, yasağı ülkenin tamamında ya da bir bölümünde herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran işlemlere bağlamaktadır. Kanun metninde hakim durum yaratılması veya güçlendirilmesi bu işlemler bakımından 'başta' anılan örnek olarak yer almaktadır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 7Kaynağı aç
Yasağın Kapsamı: Etkin Rekabetin Önemli Ölçüde Azalması
4054 sayılı Kanun m. 7 f. 1 uyarınca, bir ya da birden fazla teşebbüsün ülkenin tamamında ya da bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak biçimde birleşmesi veya bir teşebbüsün başka bir teşebbüsün mal varlığını ya da ortaklık paylarının tamamını veya bir kısmını devralması hukuka aykırı ve yasaktır. Kanun metni hakim durum yaratılması ya da güçlendirilmesini bu yasak kapsamındaki işlemler bakımından 'başta' denilerek anar.
Bir teşebbüsün hakim durumda olması başlı başına yasağı tetiklemez. Kendi iç dinamikleri ve başarısıyla hakim konuma ulaşan bir işletme yoğunlaşma işlemi gerçekleştirebilir; asıl yasaklanan, kurulu kapasitenin etkinlik esasına dayanmaksızın hakim duruma ulaşmasıdır.
Devralma Kapsamı ve Miras Yoluyla İktisap
Değiştirilen m. 7 f. 1 kapsamında devralma, bir teşebbüsün ya da kişinin başka bir teşebbüsün mal varlığını, ortaklık paylarının tamamını veya bir kısmını ya da yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları edinmesini kapsamaktadır. Kanun metninde miras yoluyla iktisap bu yasak kapsamının açıkça dışında tutulmuştur.
Hangi İşlemler İzin Almak Zorundadır
Hangi birleşme ve devralmaların hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu'na bildirilerek izin alınması gerektiği, Kanun m. 7 f. 2 uyarınca Kurul tarafından çıkarılan tebliğlerle belirlenmektedir. Bildirim yükümlülüğünü doğuran eşikler kanunda değil bu tebliğlerde yer almaktadır.
Azınlık hisselerinin devri bu değerlendirmede özellikle dikkat gerektiren bir durumdur. Bir işletmenin bazı hisselerinin devri sonucunda işletmenin kontrolü el değiştirmiyorsa, yani yalnızca azınlık hisseleri devredilmişse, bu işlem rekabet hukuku anlamında birleşme veya devralma sayılmaz ve izin alınması gerekmez.
Bildirimsiz Gerçekleştirilen İşlemlerin Hukuki Sonuçları
Bildirim yükümlülüğüne tabi olduğu hâlde Rekabet Kurulu'na bildirilmemiş bir birleşme veya devralma işleminden Kurul herhangi bir şekilde haberdar olduğunda, işlemi re'sen incelemeye alır. Bu inceleme iki farklı sonuçla noktalanabilir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
İnceleme sonucunda işlemin 4054 sayılı Kanun m. 7 f. 1 kapsamına girmediği anlaşılırsa Kurul işleme izin verir; ancak taraflar bildirim yükümlülüğünü yerine getirmedikleri için ayrıca para cezasına muhatap olur.
Buna karşılık işlem m. 7 f. 1 kapsamına giriyorsa sonuçlar çok daha ağırdır. Kurul para cezasının yanı sıra; işlemin sona erdirilmesine, hukuka aykırı biçimde oluşmuş tüm fiili durumların ortadan kaldırılmasına, ele geçirilen pay veya mal varlığının mümkünse eski maliklerine iadesine karar verir. İadenin mümkün olmadığı durumlarda söz konusu pay ya da mal varlığı, Kurul'un belirleyeceği şartlar ve süre içinde üçüncü kişilere devredilir. Temlik tamamlanana kadar devralanın, devralınan teşebbüsün yönetimine hiçbir şekilde katılamayacağına da hükmedilir. Kurul bunların yanı sıra gerekli gördüğü diğer tedbirlere de karar verebilir.
Sık Sorulan Sorular
Hakim durumda olan bir şirket başka bir şirketi devralabilir mi?
Halihazırda hakim durumda olan bir teşebbüs yoğunlaşma işlemi gerçekleştirebilir. Kanunun yasakladığı şey hakim durumda olmak değil; kurulu kapasitenin etkinlik esasına dayanmaksızın hakim duruma ulaşmasıdır. Hakim durum, kanun metninde yasak kapsamındaki işlemler bakımından 'başta' anılan örnek olarak yer almaktadır.
Azınlık hissesi alımında Rekabet Kurulu'ndan izin almak gerekir mi?
Bir şirketin yalnızca azınlık hisselerinin devredilmesi ve bu devir sonucunda şirketin kontrolünün el değiştirmemesi durumunda işlem, rekabet hukuku anlamında birleşme veya devralma sayılmaz; dolayısıyla Kurul'a bildirim ve izin alma zorunluluğu doğmaz. Belirleyici ölçüt kontrolün el değiştirip değiştirmediğidir.
Miras yoluyla şirket payı edinmek yasak kapsamında mıdır?
4054 sayılı Kanun m. 7 f. 1, miras yoluyla iktisabı açıkça devralma yasağının dışında tutmaktadır. Bu düzenlemenin bildirim ve izin yükümlülüğünü kapsayıp kapsamadığı madde metninde ayrıca ele alınmamıştır.
Bildirim eşikleri nerede düzenlenmektedir?
Bildirim yükümlülüğünü doğuran eşikler kanun metninde değil, 4054 sayılı Kanun m. 7 f. 2 uyarınca Rekabet Kurulu tarafından çıkarılan tebliğlerde yer almaktadır.
Rekabet Kurulu'na bildirilmesi gereken bir işlem bildirilmeden tamamlanırsa ne olur?
Kurul işlemden haberdar olduğunda re'sen inceleme başlatır. İşlem m. 7 f. 1 kapsamına girmiyorsa izin verilir; ancak taraflar bildirim yükümlülüğünü ihlal ettikleri için para cezasına çarptırılır. İşlem yasak kapsamına giriyorsa para cezasına ek olarak işlemin sona erdirilmesine, hukuka aykırı fiili durumların ortadan kaldırılmasına ve elde edilen pay ya da mal varlığının eski malike iadesi ya da üçüncü kişilere temlikine karar verilir; temlik tamamlanana kadar devralanın yönetimde hiçbir şekilde yer alamayacağına da hükmedilir. Kurul bunların yanı sıra gerekli gördüğü diğer tedbirlere de karar verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy