Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve Geçiş Dönemi Uygulaması
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), 2023/956 sayılı Tüzük uyarınca 01.10.2023 tarihi itibarıyla yalnızca raporlama yükümlülüğü çerçevesinde uygulanmaya başlamıştır. 01.10.2023 ile 31.12.2025 tarihleri arasındaki geçiş döneminde ithalatçılar açısından herhangi bir mali yükümlülük öngörülmemiştir.
Tekil Kütle Eşiği ve Muafiyet Kapsamı
2025/2083 sayılı Tüzük m. 1/2 uyarınca, daha önce sevkiyat başına 150 Avro olarak uygulanan muafiyet kaldırılarak yerine tekil kütle eşiği sistemi benimsenmiştir. Bu sistem gereğince, toplam net ağırlığı 50 tonu aşmayan SKDM kapsamındaki ürünleri ithal edenler raporlama, beyan ve sertifika teslim yükümlülüklerinden muaf tutulmaktadır.
Belirlenen 50 tonluk de minimis muafiyeti; demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörleri için geçerli kılınmış olup elektrik ve hidrojen ithalatı bu muafiyetin kapsamı dışında bırakılmıştır.
Muafiyet sınırı takvim yılı esasına göre izlenmektedir. Yıl içerisinde 50 ton olarak tayin edilen eşiğin aşılması durumunda, ilgili takvim yılı içinde gerçekleştirilmiş olan tüm ithalat işlemleri geriye dönük ve bütünüyle SKDM yükümlülüklerine tabi hale gelmektedir.
Yetkili SKDM Beyan Sahibi Statüsü ve Takvim Süreleri
Yıllık ithalat miktarının 50 tonluk tekil kütle eşiğini aşması durumunda, ithalatçıların yetkili SKDM beyan sahibi olarak yetkilendirilmeleri yasal bir zorunluluktur.
Yıllık beyanın sunulması ve sertifika teslimi için nihai tarih, ithalatın yapıldığı takvim yılını izleyen yılın 30 Eylül tarihi olarak düzenlenmiştir. Bununla birlikte, takvim yılı başından itibaren ithal edilen ürünlere gömülü emisyonları karşılamak amacıyla bulundurulması gereken SKDM sertifikası oranı %80 seviyesinden %50 seviyesine indirilmiştir.
2025/2083 sayılı Tüzük m. 1/4/f uyarınca yetkili SKDM beyan sahibine, beyanların sunulması sürecini kendi nam ve hesabına hareket eden üçüncü bir tarafa devretme yetkisi tanınmıştır. Ancak temsil yetkisi verilmiş olsa dahi yetkili SKDM beyan sahibi, mevzuat altındaki yükümlülüklere uyumdan bizzat sorumlu kalmaya devam eder.
Gömülü Emisyonların Hesaplanması ve Doğrulama Kuralları
İthalatçılar beyan süreçlerinde Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan varsayılan emisyon değerlerini ya da akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanmış fiilî emisyon verilerini kullanma imkânına sahiptir.
Güvenilir ve ülke bazında doğrulanabilir verilerin temin edilemediği hallerde, mevcut en iyi veriler temel alınarak belirlenen varsayılan emisyon değerleri uygulanır. Ülke düzeyinde güvenilir verinin bulunmaması halinde, ilgili ürün grubunda emisyon yoğunluğu en yüksek ilk on ihracatçı ülkenin ortalaması hesaplanarak varsayılan değer olarak esas alınmaktadır.
Sektörel hesaplama prensipleri kapsamında; alüminyum, demir ve çelik ürünlerinde üretim girdilerine ilişkin gömülü emisyonlar hesaplamaya dahil edilirken, son işlem aşamalarına ilişkin emisyonlar hesaplama kapsamı dışında tutulmaktadır.
Yükümlülüklere Aykırılık ve İdari Yaptırımlar
SKDM yükümlülüklerinin ihlal edilmesi durumunda, beyan edilmesi gereken her bir ton gömülü emisyon için 100 Avro tutarında idari para cezası uygulanması öngörülmektedir. Eşik aşılmasına rağmen yetkili beyan sahibi olmaksızın ithalat yapılması halinde bu ceza beş katına kadar artırılabilmekte; buna karşılık küçük ölçekli veya kasıt içermeyen ihlallerde cezada indirime gidilebilmektedir.
Temsil durumlarında sorumluluk rejimi gümrük temsilcisinin konumuna göre şekillenmektedir. Dolaylı gümrük temsilcisi yetkili SKDM beyan sahibi sıfatıyla hareket ettiğinde yaptırımlardan doğrudan sorumlu olur. Temsilcinin Avrupa Birliği'nde yerleşik bir ithalatçı adına hareket edip yetkili beyan sahibi sıfatını üstlenmediği hallerde ise yaptırımlara ilişkin hukuki sorumluluk ithalatçıya aittir.
50 tonluk kütle eşiği aşılırsa ne yapılır?
Tekil kütle eşiği olan 50 tonluk sınır yıl içinde aşıldığında, o takvim yılı içindeki tüm ithalatlar SKDM yükümlülüklerine tabi olur ve ithalatçının yetkili SKDM beyan sahibi olarak yetkilendirilmesi zorunludur.
SKDM geçiş döneminde mali ödeme yükümlülüğü var mıdır?
2023/956 sayılı Tüzük uyarınca 01.10.2023 ile 31.12.2025 tarihleri arasındaki geçiş döneminde mali yükümlülük bulunmamakta, yalnızca raporlama yükümlülüğü uygulanmaktadır.
Emisyon beyanında hangi veriler kullanılabilir?
Beyanlarda akredite bir doğrulayıcı tarafından onaylanmış fiilî veriler ya da varsayılan değerler kullanılabilir; ülke verisi yoksa emisyon yoğunluğu en yüksek ilk on ihracatçı ülkenin ortalaması esas alınır.
Bulundurulması gereken SKDM sertifikası oranı nedir?
İthalatçıların takvim yılı başından itibaren bulundurmaları gereken SKDM sertifikası oranı 2025/2083 sayılı Tüzük ile %80 seviyesinden %50 seviyesine indirilmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy