Ceza Muhakemesinde Maddi Vakıaların Tespiti ve Soyut İkrar
Güncel dosyada keşif veya tanık talebinin yararı, aydınlatılmak istenen uyuşmazlıkla açıklanmalıdır. Örneğin atış mesafesi, görüş hattı veya olay yerindeki konumlar tartışılıyorsa hangi mevcut bulgunun yetersiz olduğu ve keşfin hangi soruya cevap vereceği gösterilir. Tarihsel bir dosyadaki talep, aynı istemin her ceza davasında kabul edileceğine ilişkin kural oluşturmaz.
Bu yazı, sıkıyönetim dönemindeki bir yargılamada savunmanın delillerin genişletilmesi için ileri sürdüğü talepleri tarihsel bağlamda ele alır. Aşağıdaki yer ve olay adları, burada aktarılan savunma anlatısının parçalarıdır; doğrulanmış güncel bir dava dosyası veya bugünkü görev kuralı olarak okunmamalıdır. İkrarın yanında maddi delillerin, fiilin kişiye özgülenmesinin ve ek savunma hakkının incelenmesi ise ceza muhakemesinde ayrı önem taşır.
Askeri Ceza Yargılamasında Hükmün Kapsamı ve Ek Savunma
6771 sayılı Anayasa değişikliği ile askerî mahkemelerin kurulmasına ilişkin anayasal çerçeve değiştirilmiştir. Aşağıdaki 353 sayılı Kanun atıfları bu tarihsel anlatı bağlamındadır. Güncel adli yargılamada iddianamedeki fiil ve hukuki nitelik ayrımı ile ek savunma, CMK m. 225 ve 226 üzerinden değerlendirilmelidir. Eski bir usul maddesinin bugünkü bütün askerî suç dosyalarına aynen uygulanacağı kabul edilmemelidir.
Tarihsel savunma anlatısında 353 sayılı Usul Kanununun 165 ve 166. maddelerine dayanılarak, hükmün iddianamedeki eylemle ilişkisi ve suçun hukuki niteliği değiştiğinde ek savunma verilmesi gündeme getirilmektedir. Bu aktarım o dönemin yargılama çerçevesine ilişkindir. Bugünkü adli dosyada uygulanacak usulün, güncel görev ve geçiş hükümleri ile CMK dikkate alınarak belirlenmesi gerekir.
Maddi Gerçeğin Aydınlatılması İçin Keşif Talepleri
Polis kulübesine ateş edilmesi olayında zabıt varakaları, kroki ve fotoğraflar arasındaki mermi sayısı, isabet yeri ve atış mesafesi çelişkilerinin giderilmesi ile yetersiz bulunan bilirkişi mütalaası yerine uzman bilirkişilerden mütalaa alınması amacıyla mahallinde temsili keşif yapılması talep edilmiştir. Balgat Amerikan üssünden ayrılma sırasında nöbetçilere ateş açılması olayında ise kast hususunda mahkemede tereddüt oluşması ihtimaline binaen mahallinde temsili keşif yapılması istenmiştir.
Fiilin Nitelendirilmesi ve Kastın Tespiti İçin Tanık Dinletilmesi
İkrarın mahkemeyi bağlamaması ve eylemin şahsileştirilerek suç vasfının tayini zorunluluğu karşısında İş Bankası Emek şubesi olayına ilişkin tanıkların mahkemede dinlenmesi istenmiştir. Sanıkların yargılama konusu fiiller boyunca öldürme kastından kaçındıklarının tespiti amacıyla Şarkışla ve Gemerek olayları tanıklarının dinlenmesi de savunma tarafından talep edilmiştir.
İsnat Edilen Fiilin Amacının Belirlenmesi
Sanıkların savunmalarında yer alan eylemlerin tam bağımsızlık amacını taşıdığı yönündeki iddiaların açıklığa kavuşturulması gerekçesiyle Ahlatlıbel radar üssünün hukuki statüsünün mahkemece getirtilmesine karar verilmesi talep edilmiştir.
Ceza muhakemesinde soyut ikrar mahkemeyi bağlar mı?
Ceza muhakemesinde soyut ikrar sanıkları ve mahkemeyi bağlamaz; fiilin hukuki vasfının doğru biçimde belirlenebilmesi amacıyla somut maddi vakıaların ve bunlarla ilgili delillerin incelenmesi zorunludur.
Suçun hukuki mahiyetinin değişmesi durumunda ek savunma verilir mi?
Tarihsel anlatıda bu talep 353 sayılı Kanun üzerinden açıklanır. Güncel adli yargılamada suçun hukuki niteliğinin değişmesi ve ek savunma hakkı CMK m. 226 kapsamında incelenir; eski usul atfı bugünkü dosyalara doğrudan uygulanmamalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy