Tebligata Esas Alınacak Adres ve Yeniden Çağrı Yasağı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 235/1 uyarınca mağdur, şikâyetçi veya vekillerine yapılacak tebligatlarda, bu kişilerin dava dosyasına sundukları dilekçelerinde veya tutanağa geçirilmiş beyanlarında bildirdikleri adresler esas alınır. Bildirilen bu adrese usulüne uygun şekilde çağrı kâğıdı çıkarılmasına rağmen duruşmaya gelmeyen mağdur, şikâyetçi veya vekile CMK m. 235/2 gereğince yeniden tebligat yapılmaz. Kanun koyucu bu düzenlemeyle usul işlemlerinin sürüncemede kalmasını engellemeyi hedeflemiştir.
Adres Araştırması Yapılmaması Kuralı ve Şartları
Bildirilen adresin yanlış veya eksik olması ya da ilgilinin adres değişikliğini mahkemeye bildirmemesi sebebiyle tebligat yapılamadığı hâllerde, CMK m. 235/3 uyarınca kural olarak adres araştırması yapılması gerekmez. Tarafın bildirdiği adres bilgilerini güncel tutmaması veya hatalı bildirmesi durumunda mahkemenin re'sen kolluk araştırması yürütme zorunluluğu bulunmamaktadır.
Maddi Gerçeğin Araştırılması ve Beyan Alınmasının Zorunlu Olduğu Haller
CMK m. 235/4 hükmü uyarınca, mağdur veya şikâyetçinin beyanının alınmasının zorunlu görüldüğü durumlarda üçüncü fıkradaki adres araştırması yapılmayacağına ilişkin kural uygulanmaz. Ceza muhakemesinde şeklî gerçekle yetinilmeyip maddi gerçeğin araştırılması ilkesi geçerli olduğundan, hüküm kurulabilmesi için mutlaka dinlenmesi gereken mağdur veya şikâyetçinin araştırılarak bulunması ve duruşmada dinlenmesi gerekmektedir.
Görgü Tanığı Bulunmayan veya Beyanın Tek Delil Olduğu Haller
Olayda görgü tanığının bulunmadığı durumlarda, doğrudanlık ve yüzyüzelik ilkeleri gereğince mağdurların CMK m. 235/4 ve CMK m. 210/1 hükümleri doğrultusunda usulünce dinlenmeleri zorunludur. Bu kişilerin ifadeleri bizzat alınmadan eksik kovuşturma ile sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulamaz.
Dosyaya konu olayın tanığı durumundaki mağdurların CMK m. 235/4 uyarınca beyanlarının tespiti zorunlu olup, isnatlara dair ifadeleri alınmadan sanığın hukuki durumu tayin edilemez. Ayrıca görgü tanığı bulunmayan olaylarda müştekinin duruşmaya katılımı sağlanmalı, zorunlu görülen hâllerde CMK m. 235 ve 236 uyarınca tanık sıfatıyla beyanına başvurulmalıdır.
Sanığın suçlamayı kabul etmediği ve isnat edilen eylem yönünden tek delilin şikâyetçi beyanı olduğu durumlarda, CMK m. 235/4, 236/1 ve 210/1 gereğince şikâyetçi bizzat dinlenmeden ya da dinlenilmesine gerek görülmediğine ilişkin hukuki dayanağı gösterilen bir karar verilmeden ve soruşturma evresindeki beyanı duruşmada okunmadan eksik incelemeyle hüküm kurulamaz.
Usulüne Uygun İddianame ve Gerekçeli Karar Zorunluluğu
Mağdurların CMK m. 235 ve 236 uyarınca dinlenerek bilgi ve görgülerinin tespit edilmesi kuraldır. Mahkemece mağdurlar dinlenmeden ya da dinlenilmelerine gerek bulunmadığına ilişkin hukuki dayanakları gösterilen açık bir ara kararı verilmeden eksik inceleme yoluyla sanıkların hukuki durumu belirlenemez.
Hakkında usulüne uygun düzenlenmiş bir iddianame bulunmayan bir fiil ve mağdur yönünden, yalnızca kişinin dosyaya müşteki olarak kaydedilmesi ve CMK m. 235/2 uyarınca davetiye çıkarılmasıyla yetinilerek sanık aleyhine mahkûmiyet kararı verilemez. Kamu davasının sınırları usulünce düzenlenen iddianameyle belirlenir.
Duruşma davetiyesine uymayan mağdura yeniden tebligat çıkarılır mı?
CMK m. 235/2 gereğince dosyada belirtilen adrese çıkartılan çağrıya rağmen duruşmaya gelmeyen mağdur, şikâyetçi veya vekile yeniden tebligat yapılmaz.
Mağdurun bildirdiği adres hatalıysa mahkeme adres araştırması yapmak zorunda mıdır?
CMK m. 235/3 uyarınca kural olarak adres araştırması yapılmaz; ancak CMK m. 235/4 uyarınca mağdurun beyanının alınması zorunlu görülen hâllerde adres araştırması yapılması zorunludur.
Şikâyetçi beyanının tek delil olduğu davada şikâyetçi dinlenmeden hüküm verilebilir mi?
Sanığın isnadı reddettiği ve tek delilin şikâyetçi anlatımı olduğu durumlarda CMK m. 235/4, 236/1 ve 210/1 uyarınca şikâyetçi dinlenmeden veya dinlenmesine gerek olmadığına dair hukuki dayanaklı karar verilmeden hüküm kurulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy