Şike Suçunun Tanımı, Maddi Unsurları ve Temel Cezası
6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun'un 11. maddesi uyarınca şike ve teşvik primi fiilleri suç olarak düzenlenmiştir. Kanun kapsamında şike, belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya sair menfaat temin edilmesidir. Belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek maksadıyla menfaat temin eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kendisine kazanç veya sair menfaat temin edilen kişi de bu fiilden ötürü müşterek fail sıfatıyla cezai sorumluluk altına girer.
6222 sayılı SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 11Kaynağı aç
spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya sair
menfaat temin eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar
adli para cezası ile cezalandırılır. Kendisine menfaat temin edilen kişi de bu
suçtan dolayı müşterek fail olarak cezalandırılır. Kazanç veya sair menfaat
temini hususunda anlaşmaya varılmış olması halinde dahi, suç tamamlanmış gibi
cezaya hükmolunur. [9]
(2) Şike anlaşmasının varlığını bilerek spor
müsabakasının anlaşma doğrultusunda sonuçlanmasına katkıda bulunan kişiler de
birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Kazanç veya sair menfaat vaat
veya teklifinde bulunulması halinde, anlaşmaya varılamadığı takdirde, suçun
teşebbüs aşamasında kalmış olması dolayısıyla cezaya hükmolunur.
(4) Suçun;
a) Kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye
kullanılması suretiyle,
b) (Değişik:10/12/2011-6259/1
md.) Federasyon veya spor kulüpleri ile spor alanında faaliyet gösteren
tüzel kişilerin, genel kurul ve yönetim kurulu başkan veya üyeleri, teknik veya
idari yöneticiler ile kulüplerin ve sporcuların menajerleri veya temsilciliğini
yapan kişiler tarafından,
c) Suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti
çerçevesinde,
ç) Bahis oyunlarının sonuçlarını etkilemek amacıyla,
işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında
artırılır.
(5) Suçun bir müsabakada bir takımın başarılı olmasını
sağlamak amacıyla teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi suretiyle işlenmesi
halinde bu madde hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(6) Bu madde hükümleri;
a) Milli takımlara veya milli sporculara başarılı
olmalarını sağlamak amacıyla,
b) Spor kulüpleri tarafından kendi takım oyuncularına
veya teknik heyetine müsabakada başarılı olabilmelerini sağlamak amacıyla,
prim verilmesi veya vaadinde bulunulması halinde
uygulanmaz.
(7) Suçun spor kulüplerinin veya sair bir tüzel
kişinin yararına işlenmesi halinde, ayrıca bunlara, şike veya teşvik primi
miktarı kadar idari para cezası verilir. Ancak, verilecek idari para cezasının
miktarı yüzbin Türk Lirasından az olamaz.
(8) Müsabaka yapılmadan önce suçun ortaya çıkmasını
sağlayan kişiye ceza verilmez.
(9) (Ek fıkra:
10/12/2011-6259/1 md.) Bu madde kapsamına giren suçlarla ilgili olarak
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231 inci maddesine
göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez; verilen hapis
cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez.
(10) (Ek fıkra:
10/12/2011-6259/1 md.) Bu maddede tanımlanan suçların bir suç işleme
kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi halinde,
bunlardan en ağır cezayı gerektiren fiilden dolayı verilecek ceza dörtte
birinden dörtte üçüne kadar artırılarak tek cezaya hükmolunur.
(11) (Ek fıkra:
10/12/2011-6259/1 md.) Bu maddede tanımlanan suçlardan dolayı cezaya
mahkûmiyet halinde, kişi hakkında ayrıca Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesi
hükümlerine göre, spor kulüplerinin, federasyonların, bünyesinde sportif
faaliyetler icra edilen tüzel kişilerin yönetim ve denetim organlarında görev
yapmaktan yasaklanmasına hükmolunur.
Yasak maddeler[10]
Suçun Tamamlanma Anı ve Teşebbüs Halleri
Şike suçunun tamamlanması bakımından kazanç veya sair menfaatin fiilen verilmiş olması zorunlu değildir. Kazanç veya menfaat temini hususunda tarafların anlaşmaya varmış olması halinde dahi suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Bu doğrultuda spor müsabakasının arzulanan veya kararlaştırılan şekilde sonuçlanmamış olması fiilin tamamlanmış sayılmasını etkilemez. Buna karşılık menfaat vaat veya teklif edilmesine karşın karşı tarafça kabul edilmeyerek anlaşmaya varılamaması halinde, fiil suçun teşebbüs aşamasında kalmış sayılır ve faile teşebbüs hükümleri çerçevesinde ceza verilir.
Teşvik Primi Suçu ve Ceza İndirimi
6222 sayılı Kanun uyarınca bir müsabakada bir takımın başarılı olmasını temin etmek gayesiyle teşvik primi verilmesi yahut vaat edilmesi cezalandırılan müstakil bir görünüm şeklidir. Teşvik primi suçunun oluşması için vaat edilen primin fiilen ödenmesi şart olmayıp primin verileceğinin vaat edilmesi suçun tamamlanması için kafidir. Teşvik primi vaadine rağmen müsabakada hedeflenen sonucun gerçekleşmemesi suçun tamamlanmasına engel teşkil etmez. Kanun gereğince suçun müsabakada bir takımın başarılı olmasını sağlamak maksadıyla teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi şeklinde işlenmesi durumunda verilecek temel cezada yarı oranında indirim uygulanır.
Suçun Failleri, Müsabakaya Katkı Sunanlar ve Mağdur Kavramı
6222 sayılı Kanun'un 11. maddesinde fail açısından özel bir fail sıfatı veya niteliği aranmadığından herkes bu suçun faili olabilir. Şike anlaşmasının varlığından haberdar olarak spor müsabakasının bu anlaşma doğrultusunda sonuçlanmasına bilerek katkı sunan şahıslar da temel fıkra uyarınca cezalandırılır. Şike ve teşvik primi fiilleri topluma karşı işlenen suçlar arasında yer aldığından bu fiillerin mağduru toplumdur. Eylemler sebebiyle zarar gören kişiler, kulüpler ve federasyonlar ise açılan kamu davasına katılma hakkını haizdir.
Manevi Unsur ve Cezayı Artıran Nitelikli Haller
Şike ve teşvik primi suçu kasten işlenebilen bir suç olup taksirle işlenmesi mümkün değildir. 6222 sayılı Kanun'un 11. maddesinde suçun cezasını yarı oranında artıran nitelikli haller sıralanmıştır. Eylemin kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle gerçekleştirilmesi, federasyon veya spor kulüpleri ile spor sektöründe faaliyet gösteren tüzel kişilerin genel kurul ve yönetim kurulu başkan veya üyeleri, teknik veya idari yöneticileri ile kulüplerin ve sporcuların menajerleri ya da temsilciliğini yapan kişiler tarafından işlenmesi hallerinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Aynı artırım oranı, suçun suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde veya bahis oyunlarının sonuçlarını etkilemek amacıyla icra edilmesi durumunda da uygulanır.
Kanuni Kapsam Dışında Bırakılan Haller ve Cezasızlık
Milli takımlara veya milli sporculara başarılı olmalarını sağlamak amacıyla ya da spor kulüpleri tarafından müsabakada başarılı olabilmelerini temin etmek için kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine prim verilmesi yahut prim vaadinde bulunulması hallerinde 11. madde hükümleri uygulanmaz. Bunun yanı sıra müsabaka yapılmadan önce suçun ortaya çıkmasını sağlayan kişiye ceza verilmez.
İnfaz Kuralları, Yasaklılık Tedbirleri ve Zincirleme Suç
Şike ve teşvik primi fiillerinden dolayı mahkûmiyet kararı verilmesi halinde, hükümlü hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesi gereğince spor kulüplerinin, federasyonların ve bünyesinde spor faaliyeti yürütülen tüzel kişilerin yönetim ve denetim kurullarında görev almaktan yasaklanma tedbiri tesis edilir. 6222 sayılı Kanun m. 11/9 hükmü gereğince bu suçlar kapsamında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinde düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez; mahkûm olunan hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez. Fiillerin bir suç işleme kararının icrası kapsamında farklı zamanlarda birden fazla işlenmesi halinde ise en ağır cezayı gerektiren eylem esas alınarak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır ve tek cezaya hükmedilir. Fiilin spor kulübü veya sair tüzel kişi yararına gerçekleştirilmesi halinde tüzel kişiye şike veya teşvik primi miktarı kadar ve kanuni alt sınırdan az olmamak üzere idari para cezası verilir.
Federasyon Disiplin Yaptırımları ve Spor Tahkimi
Şike ve teşvik primi fiilleri ceza yargılamasındaki yaptırımların yanı sıra spor federasyonları tarafından disiplin cezalarına konu edilebilir. Spor federasyonları bu tür fiillere karşı puan silme, ligden düşürme ve spor faaliyetlerinden men yaptırımları uygulayabilmektedir. Şike uyuşmazlıkları bazı durumlarda spor uyuşmazlıklarının çözümünde işletilen spor tahkim kurumlarında da incelenebilmektedir.
Şike suçunda menfaatin fiilen teslim edilmesi zorunlu mudur?
Menfaatin fiilen teslim edilmesi şart değildir; kazanç veya menfaat temini hususunda tarafların anlaşmaya varmış olması suçun tamamlanmış sayılması için yeterlidir ve müsabakanın hedeflenen doğrultuda sonuçlanmaması suçu etkilemez.
Kulüplerin kendi sporcularına galibiyet primi vaat etmesi suç oluşturur mu?
Spor kulüplerinin kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine başarılı olmalarını sağlamak amacıyla prim vermesi ya da prim vaat etmesi kanunen şike ve teşvik primi suçu hükümlerinin kapsamı dışında tutulmuştur.
Şike ve teşvik primi suçlarında cezanın ertelenmesi veya seçenek yaptırıma çevrilmesi mümkün müdür?
6222 sayılı Kanun m. 11/9 uyarınca bu suçlardan dolayı verilen hapis cezaları seçenek yaptırımlara çevrilemez, ertelenemez ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı uygulanamaz.
Müsabaka oynanmadan önce suçu ortaya çıkaran kişi ceza alır mı?
Müsabaka yapılmadan önce şike veya teşvik primi suçunun ortaya çıkmasını sağlayan kişiye 6222 sayılı Kanun m. 11/8 hükmü gereğince ceza verilmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy