Zorunlu trafik sigortası bulunmayan bir aracın karıştığı kazada bedensel zarara uğrayan kişiler, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesi gereğince oluşturulan Güvence Hesabına başvurarak tazminat alabilir. Bu yasal mekanizma, sigortasız araçların veya sürücüsü tespit edilemeyen araçların neden olduğu kazalarda meydana gelen bedensel zararları kaza tarihinde geçerli yasal teminat limitleri dahilinde karşılamak üzere kurulmuştur.
5684 sayılı SİGORTACILIK KANUNU m. 14Kaynağı aç
Güvence Hesabının Kapsamı ve Başvurabilecek Kişiler
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, kazaya neden olan aracın zorunlu mali mesuliyet sigortasının bulunmaması veya sigortalının tespit edilememesi hallerinde bedensel zararlar için Güvence Hesabına başvurulabilir. Plakası belirlenemeyen veya kaza yerinden kaçan faili meçhul motorlu araçların yol açtığı yaralanma ve vefat durumlarında da bu teminat devreye girer. Ancak tespit edilemeyen araç iddiasıyla tazminat istenebilmesi için kazanın kimliği belirsiz bir motorlu aracın etkisiyle gerçekleştiğinin somut delillerle ortaya konulması önem taşır.
Sigortasız aracın sebep olduğu kazada zarar gören yayalar, kazaya karışan diğer aracın sürücüsü veya yolcuları ve yaralanan motosiklet sürücüleri tazminat talebinde bulunabilir. Şartların oluşması halinde sigortasız araçta yolcu konumunda bulunan kişiler ile vefat halinde hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan yakınları da Güvence Hesabından tazminat isteyebilir. Buna karşılık, kazaya kusuruyla sebebiyet veren aracın sürücüsü veya işleteninin kendi bedensel zararlarını Güvence Hesabından talep etmesi mümkün değildir.
5684 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca Güvence Hesabının sorumluluğu yalnızca zorunlu sigortası bulunmayan araçlarla sınırlı kalmamaktadır. Sigorta şirketinin mali bünye zaafiyeti nedeniyle sürekli olarak bütün branşlarda ruhsatlarının iptal edilmesi veya iflası halinde ödemekle yükümlü olduğu maddi ve bedensel zararlar ile çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada Karayolları Trafik Kanunu uyarınca işletenin sorumlu tutulmadığı durumlarda kişiye gelen bedensel zararlar da Hesap tarafından karşılanır.
Kapsam Dışında Kalan Zararlar ve Sağlık Hizmet Bedelleri
Sigortasız veya kimliği belirlenemeyen araçların neden olduğu trafik kazalarında Güvence Hesabı araç onarım bedeli, araç değer kaybı ve araç mahrumiyet tazminatı gibi malvarlığı zararlarından sorumlu değildir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesinin ikinci fıkrasına göre eşyaya gelen zararlar kural olarak kapsam dışı bırakılmış olup, gerekli görülen hallerde eşya zararlarının kısmen veya tamamen Hesaptan karşılanmasına karar verme yetkisi Cumhurbaşkanına tanınmıştır. Bunun yanı sıra Güvence Hesabı, kazadan kaynaklanan manevi tazminat taleplerinden de sorumlu tutulamaz.
Yaralanmalı trafik kazalarında ortaya çıkan tedavi giderleri bakımından 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 98. maddesinde özel bir rejim düzenlenmiştir. Madde uyarınca üniversitelere bağlı hastaneler ile diğer resmî ve özel sağlık kurum ve kuruluşlarınca sunulan sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Kanunda öngörülen aktarımın yapılması ile sigorta şirketlerinin ve Güvence Hesabının bu teminat kapsamındaki yükümlülükleri sona erer.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 98Kaynağı aç
Başvuru Şartları, Maluliyet Raporu ve Tazminatın Belirlenmesi
Sürekli sakatlık veya iş göremezlik tazminatı başvurularında sunulacak sağlık kurulu raporunun kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuat hükümlerine uygun şekilde tanzim edilmiş olması zorunludur. 20 Şubat 2019 sonrasında meydana gelen kazalarda yetişkinler ve çocuklar için yürürlükte bulunan ilgili engellilik ve özel gereksinim değerlendirme mevzuatı esas alınır.
Aynı kazada birden fazla kişinin bedensel zarara uğraması ve hesaplanan toplam tazminat miktarının kaza tarihinde geçerli teminat limitini aşması durumunda, Güvence Hesabı Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde ödemelerde oransal indirim uygulanabilir.
Zorunlu Başvuru Usulü ve Yargı Yolu
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca, zarar görenin dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir; Güvence Hesabına karşı açılan davalarda da bu ön başvuru kuralının yerine getirilip getirilmediği mahkemelerce incelenir. İlgili kuruluşun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermemesi veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık bulunması halinde zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 97Kaynağı aç
Zamanaşımı Süreleri ve Sorumlulara Rücu
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesinin birinci fıkrası uyarınca zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde kaza gününden başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüşse, KTK m. 109/2 gereğince bu uzun ceza zamanaşımı süresi maddi tazminat talepleri için de geçerli olur. Zamanaşımının tazminat yükümlüsüne karşı kesilmesi sigortacıya karşı da zamanaşımını keser; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı ise tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 109Kaynağı aç
Güvence Hesabının hak sahibine bedensel zarar tazminatı ödemesi, kazaya sebebiyet veren ilgililerin sorumluluğunu sona erdirmez. Güvence Hesabı; Karayolları Trafik Kanunu'nun 108. maddesi, 5684 sayılı Kanun'un 14. maddesi ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca kanunda öngörülen şartlar dahilinde kazaya sebep olan aracın işletenine, sürücüsüne veya diğer sorumlularına rücu edebilir; Hesaptan yapılacak rüculara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları ise yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak 2 yılda zamanaşımına uğrar.
Sigortasız aracın karıştığı kazada araç hasarı Güvence Hesabından talep edilebilir mi?
Sigortasız veya tespit edilemeyen araçların neden olduğu kazalarda araç onarım bedeli ve değer kaybı gibi malvarlığı zararları kural olarak teminat dışındadır; ancak 5684 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca gerekli görülen hallerde eşyaya gelecek zararların kısmen veya tamamen Hesaptan karşılanmasına karar verme yetkisi Cumhurbaşkanına tanınmıştır.
Kaçan ve plakası tespit edilemeyen bir aracın neden olduğu zararlarda Güvence Hesabına başvurulabilir mi?
Evet, sürücüsü veya plakası tespit edilemeyen motorlu araçların yol açtığı bedensel zararlar Güvence Hesabının sorumluluğundadır; ancak olayın meçhul bir aracın etkisiyle gerçekleştiğinin somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Güvence Hesabına karşı dava açmadan önce yazılı başvuru yapılması zorunlu mudur?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesi zorunlu mali sorumluluk sigortasında dava açılmadan önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunulmasını öngörmektedir. Başvurudan itibaren 15 gün içinde cevap verilmemesi veya talebin karşılanmaması halinde dava açılabileceği veya tahkime başvurulabileceği düzenlenmiş olup Güvence Hesabına karşı açılan davalarda da bu ön başvuru şartının yerine getirilip getirilmediği yargı mercilerince incelenmektedir.
Güvence Hesabına başvuru ve tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi ne kadardır?
Güvence Hesabına başvuru süresi zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlükârda 10 yıldır. Karayolları Trafik Kanunu m. 109 uyarınca motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazmininde kaza gününden itibaren 10 yıllık süre öngörülmüş olup fiilin suç teşkil etmesi ve ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı bulunması halinde bu uzun süre maddi tazminat taleplerine de uygulanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy