Deniz yoluyla yük taşımacılığında meydana gelen siber saldırılarda taşıyanın hukuki sorumluluğu, müdahalenin dış kaynaklı olmasından ötürü kendiliğinden ortadan kalkmaz. Sorumluluğun belirlenmesinde hedef alınan sistemin niteliği, güvenlik açığının yolculuğun başlangıcında mevcut olup olmadığı, taşıyanın gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediği ile ortaya çıkan zararın geminin sevk veya teknik yönetimiyle olan bağlantısı dikkate alınır.
Elektronik Konşimento ve Veri Manipülasyonundan Doğan Zararlar
Elektronik konşimentoyu hedef alan siber müdahalelerde zarar, çoğunlukla eşyanın fiziki hasara uğramasından değil, konşimentonun yükü temsil etme ve teslimi yönlendirme işlevinin bozulmasından ileri gelir. Yük tanımı, miktar bilgisi veya teslim talimatlarının manipüle edilmesi yahut yetkisiz kişilere teslimi sağlayan sahte talimatların üretilmesi sonucunda yükün zıyaı gündeme gelebilmektedir.
Denize, Yola ve Yüke Elverişlilik Şartları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 932/1 uyarınca gövde, genel donatım, makine ve kazan gibi esas kısımları bakımından yolculuğun yapılacağı sudan ileri gelen olağan tehlikelere karşı koyabilecek bir gemi denize elverişli sayılır. Geminin teşkilatı, yükleme durumu, yakıtı, kumanyası ile gemi adamlarının yeterliği ve sayısı bakımından yolculuğun tehlikelerine karşı koyabilecek nitelikleri taşıması ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 932/2 kapsamında yola elverişliliği ifade eder. Eşya taşımada kullanılan kısımların ve soğutma tesisatının eşyanın kabulüne, taşınmasına ve muhafazasına uygun bulunması da 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 932/3 gereği yüke elverişlilik şartıdır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 932Kaynağı aç
Lahey-Visby Kuralları m. III/1 hükmü de taşıyana yolculuktan önce ve yolculuğun başlangıcında gemiyi denize elverişli kılmak, usulüne uygun donatmak, gemi adamı sağlamak ve yük kısımlarını yüke elverişli hale getirmek üzere gerekli özeni gösterme borcu yüklemektedir. Modern gemi işletmeciliğinde seyir, haberleşme ve operasyonel emniyet bakımından siber sistemler kritik önem taşımakla birlikte, siber güvenlik önlemlerinin denize elverişlilik kavramı içinde yer alıp almadığı konusunda henüz yerleşik bir yargı içtihadı bulunmamaktadır.
Siber Güvenlik Açıkları ve Teknik Kusur Muafiyeti
Siber saldırının yararlandığı güvenlik açığı yolculuğun başlangıcında mevcut bulunuyorsa ve taşıyan gerekli dikkat ve özeni göstererek bu açığı önleyebilecek durumda idiyse, meydana gelen zarar denize elverişlilik yükümlülüğü çerçevesinde değerlendirilebilir. Taşıyanın yolculuk öncesinde ve başlangıcında gerekli özeni gösterme borcu devredilemez nitelik taşıdığından, hazırlık ve kontrol işlemlerinin üçüncü kişilere ya da bağımsız yüklenicilere bırakılmış olması taşıyanı özen eksikliğinden kaynaklanan sorumluluktan kurtarmayabilir.
Buna karşılık siber olaya bağlı zarar, yolculuk sırasında geminin sevk veya teknik yönetimine ilişkin münferit bir ihmal yahut operasyonel müdahale neticesinde ortaya çıkmışsa, olayın somut şartlarına göre Lahey-Visby Kuralları m. IV/2(a) ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1180 uyarınca teknik kusur muafiyetinin ileri sürülmesi tartışılabilir. Ancak yolculuğun başlangıcında var olan ve emniyetli seyri tehlikeye sokan temel sistem yetersizliklerinin yalnızca sonradan gerçekleşen bir seyir hatası sayılarak muafiyet kapsamına sokulması mümkün görülmemektedir.
Siber saldırının dış kaynaklı bir müdahale olması taşıyanı sorumluluktan kurtarır mı?
Saldırının dış kaynaklı olmasından hareketle sorumluluk kendiliğinden ortadan kalkmaz; hedef alınan sistem, açığın yolculuğun başlangıcında mevcut olup olmadığı, taşıyanın gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediği ve zararın geminin sevk veya teknik yönetimiyle bağlantısı değerlendirilir.
Elektronik konşimentoya yönelik saldırılarda zarar nasıl ortaya çıkar?
Zarar çoğunlukla fiziki hasardan değil; yük tanımı, miktar veya teslim talimatının değiştirilmesi ya da sahte emirlerle yükün yetkisiz kişiye teslim edilmesiyle doğar.
Gemi sistemlerine yönelik siber zafiyetlerde teknik kusur muafiyeti uygulanabilir mi?
Güvenlik açığı yolculuğun başında mevcutsa ve taşıyan özenle bunu önleyebilecek durumdaysa elverişlilik borcu incelenir; zarar yolculuk sırasındaki münferit sevk ve idare kusurundan doğmuşsa teknik kusur muafiyeti tartışılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy