Döviz Kredisi Temininde Temel Yasaklar ve İstisnalar
Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar çerçevesinde Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından dövize endeksli kredi kullanmaları yasaklanmıştır. Bununla birlikte, döviz geliri bulunmayan yerleşik kişilerin sınır ötesinden döviz kredisi sağlaması da kural olarak engellenmiştir. Benzer şekilde 32 Sayılı Karar'ın 17A maddesi uyarınca, döviz geliri temin edemeyen yerleşiklerin yurt içinden döviz cinsinden kredi temin etmeleri de kanunen sınırlandırılmıştır.
Döviz geliri şartına belirli kurumsal yapılar yönünden muafiyet tanınmıştır. Kamu kurum ve kuruluşları, bankalar ile Türkiye'de faaliyet gösteren finansal kiralama, faktöring ve finansman şirketleri döviz kredisi kullanımında döviz geliri şartından istisna tutulmuştur. Ayrıca bankalar ile anılan finansal kiralama, faktöring ve finansman şirketleri, mevzuattaki diğer hükümler saklı kalmak üzere, kendi teamülleri doğrultusunda doğrudan veya uluslararası sendikasyonlara katılım yoluyla aralarında herhangi bir vade kısıtlaması olmaksızın döviz kredisi kullandırabilmektedir.
Kaldıraçlı İşlemler ve Türev Araçlara İlişkin Düzenlemeler
2008-32/34 Sayılı Tebliğ'in 9. maddesi uyarınca, yurt dışından menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının alım satımına ilişkin olarak Türkiye'de yerleşik kişilerin kaldıraçlı işlemler ile bunlarla aynı hükümlere tabi olduğu belirlenen türev araçları yalnızca Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla alıp satmaları serbesttir.
Yetkili Müesseselerin Sınıflandırılması ve Faaliyet Alanları
2018-32/45 Sayılı Tebliğ ile yetkili müesseseler A grubu ve B grubu şeklinde ikili bir yapıya kavuşturulmuştur. Yetkili müesseselerin faaliyete geçebilmesi Hazine Müsteşarlığının iznine tabi tutulmuş; kurucu ortaklar, yönetim kurulu üyeleri, genel müdür, imza yetkilileri ile iç kontrol birimi çalışanları için çeşitli kurumsal ve mesleki şartlar getirilmiştir. Şube teşkilatlanması bakımından ise A grubu kurumların şube açılışları Hazine Müsteşarlığının iznine bağlanmış, B grubu kurumlar için ise şube açma imkanı öngörülmüştür.
B grubu yetkili müesseseler, kaydi biçimde olmamak kaydıyla efektif yabancı para alım ve satımı yapabilmekte, yabancı paraları farklı kupürler veya başka döviz cinsleriyle değiştirebilmektedir. Bunun yanı sıra Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılan ziynet veya meskük gibi milli altınlar ile ağırlığı bir kilogramı aşmayan standart nitelikteki işlenmemiş bar veya külçe altınların ticaretini yapabilmektedirler. Ayrıca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen kural ve esaslara uygun olarak dövizi natık çeklerin alımını da gerçekleştirebilmektedirler.
A grubu yetkili müesseseler, B grubunun icra ettiği tüm faaliyetlere ilave olarak, borsada üyelik şartını sağlamak kaydıyla kıymetli taşlar ile standart ve standart harici işlenmemiş kıymetli madenlerin ithalat, ihracat ve borsa işlemlerini yürütme yetkisine sahiptir. Bu kuruluşlar ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşlarının temsilciliğini üstlenebilmektedir. Tutar tahdidi olmaksızın banka kartları vasıtasıyla ve azami 10 bin ABD Doları tutarındaki ön ödemeli kartlar üzerinden döviz alım satımı yapabilmelerinin yanında, Hazine Müsteşarlığından izin alınması şartıyla merkez adreslerinde, şubelerinde veya uygun görülen noktalarda para makineleri vasıtasıyla döviz işlemleri gerçekleştirebilmektedirler.
Geçiş Rejimi ve Kredi Bakiyesi İntibakı
32 Sayılı Karar'a bağlanan geçici düzenlemeler uyarınca, 02.05.2018 tarihi itibarıyla açık bulunan ve kredi bakiyesi 15 milyon doların altında kalan yurt içi veya yurt dışı teminli döviz kredileri, ilgili hükümler kapsamında istisna tutulanlar hariç olmak üzere, dövize endeksli krediler de dahil hiçbir şekilde dövize endeksli kredi olarak yenilenemez. Anılan kredi bakiyesinin tespiti sırasında, 02.05.2018 tarihinden önceki dönemlerde kullanılmış olan döviz kredileri ve dövize endeksli krediler de hesaplama kapsamına dahil edilmektedir.
Yürürlük Esasları
32 Sayılı Karar kapsamındaki değişiklikler ile 2008-32/34 Sayılı Tebliğ'in genel hükümleri 02.05.2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Buna karşılık 2008-32/34 Sayılı Tebliğ'in yurt dışı kaldıraçlı işlemleri düzenleyen 9. maddesindeki değişiklik ise yayımı tarihinde derhal yürürlük kazanmıştır.
Döviz geliri olmayan yerleşikler döviz kredisi kullanabilir mi?
32 Sayılı Karar ve 17A maddesi uyarınca döviz geliri bulunmayan Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt içinden veya yurt dışından döviz kredisi kullanmaları kural olarak yasaktır.
Yurt dışı kaldıraçlı işlemler hangi aracılarla yürütülebilir?
Yurt dışından menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının alım satımı kapsamında Türkiye'de yerleşik kişilerin kaldıraçlı işlemler ve bu nitelikteki türev araç alım satımlarını yalnızca Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla yürütmeleri serbesttir.
A grubu yetkili müesseseler kartla yabancı para işlemi yapabilir mi?
A grubu yetkili müesseseler herhangi bir miktar kısıtlaması olmaksızın banka kartları üzerinden ve 10 bin ABD Dolarına kadar olan ön ödemeli kartlar vasıtasıyla yabancı para alım ve satımı gerçekleştirebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy