Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarında Tahkime Elverişlilik Kriteri
Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının tahkime elverişli olup olmadığı, tarafların uyuşmazlık konusu üzerinde serbestçe tasarruf edebilme ehliyetine sahip bulunmasına bağlıdır. Türk hukukunda bu temel kural, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Milletlerarası Tahkim Kanunu kapsamında düzenlenen tahkime elverişlilik ölçütleriyle örtüşmektedir. Tarafların serbest iradeleriyle üzerinde tasarrufta bulunamayacağı alanlar tahkim incelemesinin dışında kalırken, serbest tasarrufa konu edilebilen özel hukuk uyuşmazlıkları tahkim yoluyla karara bağlanabilir.
Borsa Dışı İşlemlerde Tahkim Sözleşmesi ve Usul Kuralları
Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği üyeleri arasında veya üyeler ile müşterileri arasında borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözüleceği taraflarca yazılı olarak kararlaştırılabilir. Taraflar arasında bu doğrultuda yazılı bir anlaşma bulunması halinde, ortaya çıkan ihtilaflar birlik tahkim kuralları çerçevesinde çözüme kavuşturulur.
Bu usul kapsamında verilen hakem kararları kesinleştikten sonra icra edilir. Hakem heyeti kararlarına karşı temyiz yolu açık tutulmuş olup tahkim kurallarında hüküm bulunmayan hallerde Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Milletlerarası Tahkim Kanunu hükümleri tamamlayıcı olarak uygulanır.
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetinin Görev Alanı ve Alan Ayrımı
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 74/2-g çerçevesinde faaliyet yürüten Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, borsa işlemleri hariç tutulmak üzere sermaye piyasası faaliyetlerinden doğan zarar, kayıp veya tazminat taleplerini inceler. Bu yetki, birlik üyesi aracı kuruluşlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri ve yatırım kuruluşları ile müşterileri arasındaki ya da üyelerin kendi aralarındaki ihtilafları kapsar. Heyetin uyuşmazlıkları inceleme yetkisi ihtiyari nitelikte olup tarafları bu kurula başvurmaya mecbur kılan yasal bir zorunluluk bulunmamaktadır.
Birlik bünyesinde uyuşmazlıkların çözümü amacıyla ilk aşamada belirli faaliyet alanlarına göre heyetler kurulmuştur. Bu kapsamda aracılık faaliyetleri, portföy yönetimi ve kolektif yatırım araçları ile kaldıraçlı alım satım işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar için ayrı hakem heyetleri oluşturulmuştur.
Hakem heyeti sekretaryası mevzuatta sayılan belirli başvuruları doğrudan reddeder. Yargı mercilerine veya tüketici hakem heyetlerine intikal etmiş uyuşmazlıklar, sermaye piyasası faaliyeti kapsamı dışındaki talepler, hakkında iflas, tasfiye veya faaliyetlerini tamamen durdurma kararı bulunan birlik üyelerine ilişkin dosyalar ve suç teşkil eden fiillere dair başvurular sekretarya tarafından esasa girilmeksizin reddedilir.
Borsa İstanbul Uyuşmazlık Usulü ve Borsa İşlemleri
Borsa yönergesi uyarınca borsa işlemi; alım satım emirlerinin borsaya iletilmesi, bu emirlerin borsa kuralları doğrultusunda eşleştirilmesi ve gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yükümlülüklerin borsa ile takas ve saklama kuruluşlarının düzenlemelerindeki yöntem ve sürelerle yerine getirilmesi olarak tanımlanır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 70/1 ve ilgili borsa yönergesi uyarınca Borsa İstanbul, borsada işlem yapma yetkisine sahip yatırım kuruluşlarının kendi aralarında ya da bu kuruluşlar ile müşterileri arasında münhasıran borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıkları çözmekle yetkilidir.
Borsa İstanbul nezdindeki uyuşmazlık mekanizmasında tarafların yargı mercilerine veya tahkime başvurma hakları saklı tutulmuştur. İnceleme sürecinde tarafların tahkim veya yargı yoluna başvurması, uyuşmazlıktan feragat etmesi ya da tarafların uzlaşması halinde ilgili dosya uyuşmazlık komitesinin gündeminden düşürülür.
Uyuşmazlık hakkındaki karar Borsa İstanbul Yönetim Kurulu tarafından verilir. Kararda belirlenen tutarın belirlenmiş olan parasal eşiği aşması halinde Sermaye Piyasası Kurulu nezdinde itiraz yoluna başvurulabilir. Sermaye Piyasası Kurulunun verdiği karar kesin nitelikte olmakla birlikte, ilgili yönerge uyarınca Kurul kararına karşı idari yargı mercilerinde iptal davası açılması mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular
Sermaye piyasası uyuşmazlıkları tahkim yoluyla çözülebilir mi?
Evet, sermaye piyasası uyuşmazlıkları uyuşmazlık konusu üzerinde tarafların serbestçe tasarruf edebildiği ölçüde tahkime elverişlidir. Borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetleri için taraflar aralarında yazılı tahkim şartı kararlaştırabilir.
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetine başvuru zorunlu mudur?
Hayır, TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetinin uyuşmazlık çözme yetkisi ihtiyari niteliktedir ve tarafların bu mekanizmaya başvurmasını zorunlu tutan bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.
Borsa uyuşmazlığı sürecinde mahkemeye veya tahkime gidilebilir mi?
Evet, Borsa İstanbul uyuşmazlık mekanizmasında tarafların tahkim veya genel yargı mercilerine başvurma hakları saklıdır; bu yollara başvurulduğunda dosya komite gündeminden düşürülür.
Borsa işlemi mevzuatta nasıl tanımlanır?
Borsa işlemi; emirlerin borsaya iletilmesi, kurallara uygun eşleştirilmesi ve işlem yükümlülüklerinin borsa ile takas ve saklama düzenlemelerindeki yöntem ve sürelerle ifa edilmesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy