Alacak Hakkının Sermaye Olarak Konulmasının Genel Koşulları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 127/1-a uyarınca, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça ticaret şirketlerine sermaye olarak para, alacak, kıymetli evrak ve sermaye şirketlerine ait paylar konulabilir. Bu kural uygulanırken anonim şirketler için Türk Ticaret Kanunu m. 342/1 ve limited şirketler için m. 581/1 hükümleri saklıdır. Anonim ortaklıklarda pay sahibinin borcu taahhüt ettiği payların karşılıklarını ifaya yönelik olup bu ilke hem nakdi hem de ayni sermaye taahhüdü için geçerlidir. Şirket sözleşmesini imzalayan her ortak, taahhüt ettiği sermayeden dolayı şirkete karşı borçlu hale gelir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 127Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 128Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/10338, K. 2015/6915Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 581Kaynağı aç
Anonim şirketlerde ve limited şirketlerde bir malvarlığı unsurunun sermaye olarak konulabilmesi kanuni sınırlandırmalara tabi kılınmıştır. Türk Ticaret Kanunu m. 342/1 ve m. 581/1 uyarınca, sermaye olarak getirilecek malvarlığı değerinin üzerinde sınırlı ayni bir hak, haciz veya tedbir bulunmamalı; değer nakden belirlenebilir ve devrolunabilir nitelik taşımalıdır. Hizmet edimleri, kişisel emek ve ticari itibar sermaye olamayacağı gibi vadesi gelmemiş alacaklar da anonim ve limited şirketlere sermaye olarak konulamaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 342Kaynağı aç
Bilirkişi Değerlemesi ve Mahkeme İncelemesi
Anonim şirkete ayni sermaye getirilmesi halinde, konulan malvarlığı değerine şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir. Türk Ticaret Kanunu m. 343 uyarınca raporda, uygulanan değerleme yönteminin somut olayın özellikleri bakımından herkes için en adil ve uygun seçim olduğu açıklanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 343Kaynağı aç
Değerleme raporunda sermaye olarak konulan alacakların gerçekliği, geçerliği, Türk Ticaret Kanunu m. 342 hükmüne uygunluğu, tahsil edilebilirlikleri ile tam değerleri açıklanır. Ayni olarak getirilen her varlık karşılığında tahsis edilmesi gereken pay miktarı ile Türk Lirası karşılığı hesap verme ilkesinin gereklerine göre raporda yer alır. Kurucular ve menfaat sahipleri bilirkişi raporuna itiraz edebilir; mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir.
Tasarruf Yetkisi, İfa Talebi ve İhtiyati Tedbir
Paradan başka ekonomik bir değerin sermaye olarak konulmasının taahhüt edilmesi halinde şirket, tüzel kişilik kazandığı andan itibaren bunlar üzerinde malik sıfatıyla doğrudan tasarruf edebilir. Türk Ticaret Kanunu m. 128/4 ayni sermaye taahhütlerinin şirket tüzel kişiliğinin tescili ile birlikte şirketin tasarruf alanına geçmesini sağlar.
Ortakların taahhüt ettikleri sermayeyi yerine getirmeleri şirket tarafından talep ve dava edilebilir. İfadaki gecikmeden doğan zararın tazmini bakımından önceden ihtar yapılması aranırken, şahıs şirketlerinde bu dava hakkı ortaklara da tanınmıştır. Ayrıca sermaye olarak konulması kararlaştırılan hakların korunmasını sağlamak üzere kurucular ortaklar aleyhine ihtiyati tedbir talep edebilir. Bu tedbire istinaden açılacak davalara ilişkin kanuni süre, şirketin tescil ve ilan edilmesiyle işlemeye başlar.
Üçüncü Kişilerden Olan Alacakların Şirkete Temliki
Pay sahibinin sermaye taahhüdü kapsamında üçüncü kişiden olan alacağını şirkete temlik etmesi mümkündür. Konusu nakit dahi olsa şirkete sermaye koyma borcu kapsamında temlik edilen alacak hakkı ayni sermaye hükümlerine tabi tutulur. Türk Ticaret Kanunu m. 342 hükmü gereğince vadesi gelmemiş alacakların sermaye yapılması yasaklandığından, temlik edilecek alacağın vadesinin gelmiş olması şarttır.
Şirketten Olan Alacak ve Sermaye Borcunun Takası
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın 27.09.2013 tarihli ve 50035491.449-7326 sayılı Genelgesi çerçevesinde pay sahibinin şirketten olan alacağını şirkete sermaye olarak koyması ayni sermaye olarak nitelendirilmiş; sermaye artırımında bu alacağın Türk Ticaret Kanunu m. 343 uyarınca atanacak bilirkişi değerlemesi haricinde yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporuyla da tespit edilebileceği düzenlenmiştir. Buna karşılık öğretideki ağırlıklı yaklaşım, pay sahibinin şirketten olan nakit alacağını sermaye koyma borcuyla takas etmesini ayni sermaye olarak değil, pay bedelinin nakden ödenmesi ve sermayenin nakden ifası olarak değerlendirmektedir.
İflas Halinde Takas ve Sermaye Borçlarına İlişkin Takas Yasağı
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 200/1 uyarınca kural olarak alacaklı, alacağını müflisin kendisinde olan alacağı ile takas edebilir. Bununla birlikte müflisin borçlusunun iflas açıldıktan sonra müflisin alacaklısı olması, müflisin alacaklısının iflas açıldıktan sonra müflisin veya masanın borçlusu haline gelmesi yahut alacağın hamile yazılı bir senede dayanması hallerinde takas yapılması kanunen yasaktır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 200Kaynağı aç
İcra ve İflas Kanunu m. 200 uyarınca anonim, limited ve kooperatif şirketlerin iflasları halinde esas sözleşme gereğince ödenmesi gereken hisse senedi bedellerinin henüz ödenmemiş kısımları veya konması taahhüt edilip henüz konmamış sermayeler bu şirketlerin borçlarıyla takas edilemez. Nitekim Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2014/24283 Esas ve 2016/5746 Karar sayılı ilamında da şirketin iflası halinde ödenmemiş sermaye taahhütlerinin şirket borçlarıyla takas edilemeyeceği vurgulanmıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/24283, K. 2016/5746Kaynağı aç
Vadesi gelmemiş alacaklar şirkete sermaye olarak konulabilir mi?
Hayır, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 342/1 ve m. 581/1 hükümleri uyarınca vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz; yalnızca vadesi gelmiş ve üzerinde takyidat bulunmayan alacaklar sermaye olarak getirilebilir.
Sermaye olarak getirilen alacağın değeri mahkemece nasıl belirlenir?
Sermaye olarak konulan alacakların gerçekliği, geçerliği, tahsil edilebilirliği ve tam değeri Türk Ticaret Kanunu m. 343 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerin hazırlayacağı değerleme raporuyla tespit edilir.
Şirketin iflası halinde ödenmemiş sermaye borcu şirket borcuyla takas edilebilir mi?
Hayır, İcra ve İflas Kanunu m. 200 hükmü uyarınca anonim, limited ve kooperatif şirketlerin iflasları halinde ödenmemiş sermaye taahhütleri ve pay bedelleri şirketin borçlarıyla takas edilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

