Seri muhakeme usulü, soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği durumlarda, kanunda açıkça düzenlenen suç tipleri için uygulanan özel bir usuldür. Sürecin işletilebilmesi, Cumhuriyet savcısının teklifte bulunması ve şüphelinin bu teklifi müdafii huzurunda bizzat kabul etmesi şartına bağlıdır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250 kapsamında düzenlenen bu kurum, temel ceza üzerinden belirli yasal indirimlerin uygulanmasını ve soruşturmanın mahkeme denetimiyle kısa sürede karara bağlanmasını amaçlar.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 250Kaynağı aç
Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/23 md.)
(1) Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgili olarak kamu
davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme
usulü uygulanır:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve üçüncü fıkra),
2. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde
170, birinci ve üçüncü fıkra),[91]
3. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci ve üçüncü
fıkra),
4. Gürültüye neden olma (madde 183),
5. Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra),
6. Mühür bozma (madde 203),
7. Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde 206),
8. Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228, birinci fıkra),
9. Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (madde
268),
suçları.
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer
Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 15 inci
maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar.[92]
c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93 üncü maddesinin
birinci fıkrasında belirtilen suç.
d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun
Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen suç.
e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.
(2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliyi, seri muhakeme
usulü hakkında bilgilendirir.
(3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması
şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi
hâlinde bu usul uygulanır.
(4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesinin birinci
fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında
öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan ve
koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkin hükümler uygulandıktan
sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı
belirler.[93]
(5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenen hapis cezası
Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde Türk Ceza Kanununun
50 nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51 inci maddesine
göre ertelenebilir.
(6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında, Cumhuriyet savcısı
tarafından, koşulları bulunması hâlinde 231 inci madde kıyasen uygulanabilir.
(7) Bu madde kapsamında yaptırım
uygulanması, güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel
teşkil etmez.
(8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün
uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talep yazısında;
a) Şüphelinin kimliği ve müdafii,
b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya
kanuni temsilcisi,
c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,
d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve
tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,
g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği,
h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkra uygulanmış ise
bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri,
gösterilir. (Ek cümle:8/7/2021-7331/22
md.) Bu fıkraya aykırı olarak
düzenlendiği, belirlenen yaptırımda maddi hata yapıldığı, yaptırım hakkında 231
inci veya Türk Ceza Kanununun 50 nci
ve 51 inci maddelerinin uygulanmasında objektif koşulların gerçekleşmediği ya
da teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik tedbiri belirtilmediği
anlaşılan talep yazısı, eksikliklerin tamamlanması amacıyla mahkemece
Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Cumhuriyet
savcısı tarafından eksiklikler tamamlandıktan ve hatalı noktalar düzeltildikten
sonra talep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye gönderilir.
(9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra üçüncü
fıkradaki şartların gerçekleştiği, eylemin seri
muhakeme usulü kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet
kararı verilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen
yaptırımdan daha ağır olmamak üzere dört ila yedinci fıkra hükümleri
doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve
soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı
Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen
şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.[94]
(10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya
soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet
başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul
ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler,
takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu
usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.
(Ek cümle: 8/7/2021-7331/22 md.) Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren bir
suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde
uygulanmaz.
(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı (…)[95]
hâllerinde uygulanmaz.
(13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan
adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye
ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz. [96]
(14) (Değişik:8/7/2021-7331/22 md.) Dokuzuncu fıkra kapsamında
mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve
dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden inceler.
(15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığı
tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Basit yargılama usulü
Seri Muhakeme Usulüne Tabi Suçlar
Bu usul yalnızca kanunda sınırlı olarak sayılan suç tiplerinde işletilebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/1-a bendi gereğince Türk Ceza Kanunu kapsamındaki başkasına ait kimlik bilgilerinin kullanılması (m. 268), kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (m. 228/1), resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyanda bulunma (m. 206), mühür bozma (m. 203), parada sahtecilik (m. 197/2-3), gürültüye neden olma (m. 183), trafik güvenliğini tehlikeye sokma (m. 179/2-3), genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (m. 170/1, 3) ile hakkı olmayan yere tecavüz (m. 154/2-3) suçları seri muhakeme usulü kapsamındadır.
Türk Ceza Kanunu dışındaki bazı özel mevzuatta düzenlenen suçlar bakımından da seri muhakeme usulü geçerlidir. 6831 sayılı Orman Kanunu m. 93/1, 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanun m. 2 ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ek m. 2/1-1 kapsamındaki suçlar bu usule tabidir. Ayrıca 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamındaki bazı fiiller de Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/1-b bendi kapsamında yer almaktadır.
Usulün Uygulanma Şartları ve İrade Beyanı
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/2 uyarınca Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri şüpheliyi seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirir. Bu bilgilendirmenin ardından usulün tatbiki Cumhuriyet savcısının teklifte bulunmasına ve şüphelinin müdafii huzurunda bu teklifi kabul etmesine bağlıdır.
Teklifi kabul eden şüpheli, hazırlanan talep yazısı mahkeme tarafından nihai karara dönüştürülünceye kadar bu usulün uygulanmasına ilişkin kabul iradesinden her aşamada vazgeçebilir.
Seri Muhakeme Usulünün Uygulanamayacağı Durumlar
Kanun koyucu belirli koşulların varlığı halinde seri muhakeme usulünün tatbik edilmesini engellemiştir. Suçun iştirak halinde işlendiği durumlarda şüphelilerden birinin bu usulü kabul etmemesi halinde seri muhakeme hiçbir şüpheli hakkında uygulanamaz. Kapsam dahilindeki bir suçun kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmesi durumunda da bu usulün uygulanması mümkün değildir.
Şüphelinin kişisel durumuna bağlı haller çerçevesinde, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hallerinde bu usul işletilemez. Resmî mercilere bildirilen adreste bulunmama, yurt dışında olma veya başka nedenlerle şüpheliye ulaşılamaması durumunda da seri muhakeme usulü uygulanamaz. Ancak bu sebeple genel hükümlere göre yürütülen soruşturmalarda şüpheli, iddianame düzenleninceye kadar savcılığa başvurarak seri muhakeme usulünün uygulanmasını talep edebilir.
Yaptırımın Belirlenmesi ve Ceza İndirimi
Seri muhakeme usulünde yaptırımı Cumhuriyet savcısı belirler. Savcı, Türk Ceza Kanunu m. 61/1 hükmündeki ölçütleri dikkate alarak suçun kanuni tanımındaki alt ve üst sınırlar arasında temel cezayı tespit eder. Varsa zincirleme suça ilişkin artırım yapıldıktan sonra belirlenen bu cezadan yarı oranında indirim uygulanarak sonuç yaptırıma ulaşılır.
Yarı oranında indirimle belirlenen hapis cezası şartları varsa Cumhuriyet savcısı tarafından Türk Ceza Kanunu m. 50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya TCK m. 51 gereğince ertelenebilir. Yaptırımlar hakkında şartları bulunuyorsa Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231 hükmündeki hükmün açıklanmasının geri bırakılması kıyasen uygulanabilir. Belirlenen yaptırımlar güvenlik tedbirlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Mahkeme İncelemesi ve Yasal Güvenceler
Cumhuriyet savcısı seri muhakeme usulünün uygulanmasını mahkemeden yazılı bir talep yazısıyla ister. Mevzuata aykırı düzenlenen, maddi hata içeren, seçenek yaptırım, erteleme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması koşullarını taşımayan veya teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik tedbiri belirtilmeyen talep yazısı, mahkemece eksikliklerin giderilmesi amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir.
Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinler. Şartların gerçekleştiği, eylemin bu usule tabi olduğu ve delillere göre mahkûmiyet gerektiği kanaatine varıldığında talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır olmamak kaydıyla hüküm kurulur. Aksi halde talep reddedilir ve dosya genel hükümlere göre sonuçlandırılmak üzere başsavcılığa tevdi edilir. Şüphelinin mazeretsiz olarak mahkemeye gelmemesi halinde bu usulden vazgeçtiği kabul edilir.
Usulün tamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre yürütülmesi amacıyla savcılığa gönderilmesi hallerinde şüphelinin usulü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile sürece dair belgeler takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz. Mahkeme tarafından verilen mahkûmiyet hükmü kesinleştiğinde ise adli sicil kaydına işlenir.
Mahkeme Hükmüne Karşı İtiraz Yolu
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/9 kapsamında mahkemece kurulan hükme karşı itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz mercii incelemesini şüphelinin usulü müdafii huzurunda kabul etmesi ile mahkemenin usul şartları ve mahkûmiyet gerekçesine ilişkin değerlendirmeleri yönünden gerçekleştirir. Bu itiraz süresi kararın gerekçesiyle tefhim veya tebliğinden itibaren iki hafta olup dilekçe hükmü kuran mahkemeye sunulur.
Seri muhakeme usulünde ceza indirimi ne kadardır?
Cumhuriyet savcısı tarafından kanuni alt ve üst sınırlar arasında belirlenen temel cezadan ve varsa zincirleme suç artırımı yapıldıktan sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulanır.
Şüpheli duruşmaya gelmezse ne olur?
Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli seri muhakeme usulünden vazgeçmiş sayılır ve soruşturma genel hükümlere göre yürütülmek üzere başsavcılığa iade edilir.
Seri muhakeme kararına karşı itiraz süresi kaç gündür?
Seri muhakeme usulü sonucunda verilen mahkeme hükmüne karşı itiraz süresi, kararın gerekçesiyle birlikte ilgilisine tebliği veya tefhiminden itibaren iki haftadır.
Seri muhakeme usulü sonucu ceza adli sicile işlenir mi?
Evet, seri muhakeme usulü neticesinde mahkeme tarafından kurulan mahkûmiyet hükmü kesinleştiği takdirde adli sicil kaydına kaydedilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy