Seri Muhakeme Usulü ve İşleyişi
Seri muhakeme usulü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/1 uyarınca, soruşturma evresi sonunda kanunda sayılan suçlarla ilgili kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği durumlarda işletilen özel bir yargılama usulüdür. Yargılama sürecinin başında, aynı kanunun 250/2 maddesi gereğince Cumhuriyet savcısı veya kolluk birimleri tarafından şüpheliye bu muhakeme usulünün mahiyeti ve sonuçları hakkında bilgilendirme yapılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 250Kaynağı aç
Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/23 md.)
(1) Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgili olarak kamu
davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme
usulü uygulanır:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve üçüncü fıkra),
2. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde
170, birinci ve üçüncü fıkra),[91]
3. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci ve üçüncü
fıkra),
4. Gürültüye neden olma (madde 183),
5. Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra),
6. Mühür bozma (madde 203),
7. Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde 206),
8. Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228, birinci fıkra),
9. Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (madde
268),
suçları.
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer
Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 15 inci
maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar.[92]
c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93 üncü maddesinin
birinci fıkrasında belirtilen suç.
d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun
Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen suç.
e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.
(2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliyi, seri muhakeme
usulü hakkında bilgilendirir.
(3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması
şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi
hâlinde bu usul uygulanır.
(4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesinin birinci
fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında
öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan ve
koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkin hükümler uygulandıktan
sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı
belirler.[93]
(5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenen hapis cezası
Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde Türk Ceza Kanununun
50 nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51 inci maddesine
göre ertelenebilir.
(6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında, Cumhuriyet savcısı
tarafından, koşulları bulunması hâlinde 231 inci madde kıyasen uygulanabilir.
(7) Bu madde kapsamında yaptırım
uygulanması, güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel
teşkil etmez.
(8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün
uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talep yazısında;
a) Şüphelinin kimliği ve müdafii,
b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya
kanuni temsilcisi,
c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,
d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve
tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,
g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği,
h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkra uygulanmış ise
bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri,
gösterilir. (Ek cümle:8/7/2021-7331/22
md.) Bu fıkraya aykırı olarak
düzenlendiği, belirlenen yaptırımda maddi hata yapıldığı, yaptırım hakkında 231
inci veya Türk Ceza Kanununun 50 nci
ve 51 inci maddelerinin uygulanmasında objektif koşulların gerçekleşmediği ya
da teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik tedbiri belirtilmediği
anlaşılan talep yazısı, eksikliklerin tamamlanması amacıyla mahkemece
Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Cumhuriyet
savcısı tarafından eksiklikler tamamlandıktan ve hatalı noktalar düzeltildikten
sonra talep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye gönderilir.
(9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra üçüncü
fıkradaki şartların gerçekleştiği, eylemin seri
muhakeme usulü kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet
kararı verilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen
yaptırımdan daha ağır olmamak üzere dört ila yedinci fıkra hükümleri
doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve
soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı
Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen
şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.[94]
(10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya
soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet
başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul
ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler,
takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu
usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.
(Ek cümle: 8/7/2021-7331/22 md.) Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren bir
suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde
uygulanmaz.
(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı (…)[95]
hâllerinde uygulanmaz.
(13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan
adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye
ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz. [96]
(14) (Değişik:8/7/2021-7331/22 md.) Dokuzuncu fıkra kapsamında
mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve
dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden inceler.
(15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığı
tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Basit yargılama usulü
Seri Muhakeme Usulünün Uygulanma Şartları
Bu yöntemin devreye girebilmesi için usulün Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheliye teklif edilmesi şarttır. 5271 sayılı Kanun m. 250/3 uyarınca teklifin kabulü, şüphelinin müdafii huzurunda onay vermesi hâlinde hukuki geçerlilik kazanır ve süreç başlatılır.
Seri Muhakemenin Uygulanamayacağı Hâller ve İstisnalar
Suçun birden çok şüpheliyle iştirak hâlinde işlendiği dosyalarda şüphelilerden birinin bu usulün tatbikini kabul etmemesi durumunda seri muhakeme uygulanamaz. Ayrıca 5271 sayılı Kanun m. 250/11 uyarınca, kapsama dâhil bir eylemin seri muhakeme alanı dışındaki başka bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde de bu usul işletilemez. Kanunun 250/12 maddesi gereğince şüphelinin yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı hâllerinde de bu muhakeme yolu kapalıdır.
Şüphelinin resmî mercilere bildirdiği ve soruşturma dosyasında kayıtlı olan adresinde bulunamaması, yurt dışında olması veya başka bir sebeple kendisine ulaşılamaması hâllerinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/13 gereğince seri muhakeme usulü uygulanamaz.
Yaptırımın Hesaplanması ve İndirim Oranları
Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanunu m. 61/1 düzenlemesindeki kuralları dikkate alarak ilgili suçun yasal alt ve üst sınırları arasında temel cezayı saptar. Koşullarının gerçekleşmesi hâlinde zincirleme suç hükümleri tatbik edildikten sonra ulaşılan sonuç cezadan yarı oranında indirim uygulanarak nihai yaptırım tayin edilir. 5271 sayılı Kanun m. 250/7 uyarınca yaptırım uygulanması, güvenlik tedbirlerine hükmedilmesine mani değildir.
İndirim sonucunda belirlenen hapis cezası, koşullarının bulunması hâlinde Cumhuriyet savcısı tarafından Türk Ceza Kanunu m. 50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya Türk Ceza Kanunu m. 51 gereğince ertelenebilir. Ayrıca koşulları mevcutsa belirlenen yaptırımlar hakkında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231 düzenlemesi de savcılık tarafından kıyasen uygulanabilir.
Mahkeme İncelemesi ve Yargılama Süreci
Cumhuriyet savcılığı hazırladığı talep yazısını görevli mahkemeye iletir ve mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinler. Yapılan incelemede usuli koşulların gerçekleştiği, isnat edilen fiilin kapsama girdiği ve mevcut delillerle mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiği tespit edilirse savcılık talep yazısındaki yaptırımı aşmamak kaydıyla hüküm kurulur. Kanuni şartların oluşmaması durumunda talep reddedilerek dosya genel soruşturma usullerine dönülmesi amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına tevdi edilir. Mazeretsiz olarak duruşmaya katılmayan şüpheli ise bu usulden vazgeçmiş sayılır.
Delil Yasağı Güvencesi ve İtiraz Usulü
Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/10 uyarınca şüphelinin bu usulü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
Mahkeme tarafından seri muhakeme usulü çerçevesinde tesis edilen hükümlere karşı kanun yolu açıktır. 5271 sayılı Kanun m. 250/14 uyarınca karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz mercii, incelemesini teklifin müdafi huzurunda kabul edilmiş olması ve mahkemenin dinleme ile şartları denetleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği yönleriyle sınırlar.
Şüpheli seri muhakeme teklifini avukatı olmadan kabul edebilir mi?
Hayır, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250/3 gereğince seri muhakeme usulünün kabulü için şüphelinin müdafii huzurunda beyanda bulunması zorunludur.
Seri muhakemede belirlenen ceza ertelenebilir mi?
Evet, şartların varlığı hâlinde Türk Ceza Kanunu m. 51 uyarınca hapis cezası ertelenebilir, seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri kıyasen uygulanabilir.
Mahkeme duruşmasına mazeretsiz katılmayan şüphelinin durumu ne olur?
Mahkeme huzuruna mazeretsiz olarak çıkmayan şüpheli, 5271 sayılı Kanun m. 250/9 gereğince seri muhakeme usulünden vazgeçmiş sayılır ve soruşturma genel hükümlere devredilir.
Usul tamamlanamazsa kabul beyanları delil olarak aleyhe kullanılabilir mi?
Hayır, usulün tamamlanamaması hâlinde şüphelinin süreci kabul ettiğine dair beyanları ve hazırlanan belgeler sonraki aşamalarda delil olarak değerlendirilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy