Seri muhakeme, soruşturma sonunda kanunda sınırlı olarak sayılan suçlar bakımından kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemişse gündeme gelen özel bir usuldür. Uygulanması kendiliğinden başlamaz; Cumhuriyet savcısının teklifi ve şüphelinin müdafii huzurunda bu teklifi kabul etmesi gerekir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 250Kaynağı aç
Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/23 md.)
(1) Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgili olarak kamu
davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme
usulü uygulanır:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve üçüncü fıkra),
2. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde
170, birinci ve üçüncü fıkra),[91]
3. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci ve üçüncü
fıkra),
4. Gürültüye neden olma (madde 183),
5. Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra),
6. Mühür bozma (madde 203),
7. Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde 206),
8. Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228, birinci fıkra),
9. Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (madde
268),
suçları.
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer
Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 15 inci
maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar.[92]
c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93 üncü maddesinin
birinci fıkrasında belirtilen suç.
d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun
Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen suç.
e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.
(2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliyi, seri muhakeme
usulü hakkında bilgilendirir.
(3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması
şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi
hâlinde bu usul uygulanır.
(4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesinin birinci
fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında
öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan ve
koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkin hükümler uygulandıktan
sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı
belirler.[93]
(5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenen hapis cezası
Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde Türk Ceza Kanununun
50 nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51 inci maddesine
göre ertelenebilir.
(6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında, Cumhuriyet savcısı
tarafından, koşulları bulunması hâlinde 231 inci madde kıyasen uygulanabilir.
(7) Bu madde kapsamında yaptırım
uygulanması, güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel
teşkil etmez.
(8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün
uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talep yazısında;
a) Şüphelinin kimliği ve müdafii,
b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya
kanuni temsilcisi,
c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,
d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve
tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,
g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği,
h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkra uygulanmış ise
bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri,
gösterilir. (Ek cümle:8/7/2021-7331/22
md.) Bu fıkraya aykırı olarak
düzenlendiği, belirlenen yaptırımda maddi hata yapıldığı, yaptırım hakkında 231
inci veya Türk Ceza Kanununun 50 nci
ve 51 inci maddelerinin uygulanmasında objektif koşulların gerçekleşmediği ya
da teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik tedbiri belirtilmediği
anlaşılan talep yazısı, eksikliklerin tamamlanması amacıyla mahkemece
Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Cumhuriyet
savcısı tarafından eksiklikler tamamlandıktan ve hatalı noktalar düzeltildikten
sonra talep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye gönderilir.
(9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra üçüncü
fıkradaki şartların gerçekleştiği, eylemin seri
muhakeme usulü kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet
kararı verilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen
yaptırımdan daha ağır olmamak üzere dört ila yedinci fıkra hükümleri
doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve
soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı
Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen
şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.[94]
(10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya
soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet
başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul
ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler,
takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu
usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.
(Ek cümle: 8/7/2021-7331/22 md.) Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren bir
suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde
uygulanmaz.
(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı (…)[95]
hâllerinde uygulanmaz.
(13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan
adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye
ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz. [96]
(14) (Değişik:8/7/2021-7331/22 md.) Dokuzuncu fıkra kapsamında
mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve
dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden inceler.
(15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığı
tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Basit yargılama usulü
Maddenin kaldırılması ve yeniden düzenlenmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 250. maddesi, 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 105. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı madde, başlığıyla birlikte 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun 23. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir.
Usulün suç yönünden kapsamı
Usul yalnız birinci fıkrada gösterilen suçlarda ve kamu davasının açılmasının ertelenmemesi halinde söz konusu olur. Türk Ceza Kanunu bakımından kapsam; hakkı olmayan yere tecavüzün 154. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları, genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulmasının 170. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları, trafik güvenliğini tehlikeye sokmanın 179. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ile 183, 197. maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları, 203, 206, 228. maddenin birinci fıkrası ve 268. maddede düzenlenen suçları içerir.
6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun yönünden kapsam, 13. maddenin üçüncü fıkrası ile 15. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarındaki suçlardır. Ayrıca 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 93. maddesinin birinci fıkrası, 1072 sayılı Kanunun 2. maddesi ve 1163 sayılı Kanunun ek 2. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suçlar dahildir. Her bent, ilgili hükümde gösterilen suçla sınırlıdır.
Bilgilendirme, teklif ve kabul
Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri şüpheliye seri muhakeme usulünü anlatır. Usulün işletilmesi ise ayrıca savcının teklifine bağlıdır. Şüpheli teklifi müdafii hazırken kabul ederse bu usul uygulanabilir.
Yaptırımın belirlenmesi
Savcı önce temel cezayı belirler. Zincirleme suç hükümlerinin şartları varsa bunları uyguladıktan sonra ortaya çıkan cezayı yarı oranında indirerek yaptırımı tespit eder. Zincirleme suç uygulaması her dosyada değil, yalnızca koşulları gerçekleştiğinde yapılır.
Dördüncü fıkra sonunda bulunan hapis cezası, şartları varsa Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesindeki seçenek yaptırımlardan birine çevrilebilir. Aynı ceza, 51. maddedeki şartlar bulunduğu takdirde ertelenebilir. Her iki işlem de ihtiyaridir ve ilgili koşulların varlığına bağlıdır.
Belirlenen yaptırımlar için koşullar uygunsa Cumhuriyet savcısı, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesini kıyasen uygulayabilir. Seri muhakeme yaptırımı, ayrıca öngörülen güvenlik tedbirlerinin uygulanmasını engellemez.
Mahkemeye başvuru ve yazının iadesi
Savcı, usulün uygulanmasını görevli mahkemeden yazılı olarak ister. Yazıda şüphelinin kimliği ve müdafii, mağdur veya suçtan zarar gören, isnat edilen suç ve kanun maddeleri, suçun yeri, tarihi ve zamanı, tutukluluk bilgileri ile olayın özeti yer alır. Üçüncü fıkradaki şartların gerçekleştiği, belirlenen yaptırım, uygulanmışsa beşinci ve altıncı fıkra işlemleri ve güvenlik tedbirleri de gösterilir.
Mahkeme yazıyı, sekizinci fıkraya aykırı düzenlenmesi, yaptırımda maddi hata bulunması, 231. madde ya da Türk Ceza Kanunu'nun 50. ve 51. maddeleri bakımından objektif koşulların gerçekleşmemesi veya teklif edilen cezanın mahiyetine uygun güvenlik tedbirinin gösterilmemesi halinde iade eder. Eksikler Cumhuriyet başsavcılığınca tamamlandıktan sonra yazı mahkemeye yeniden gönderilir. Bu iade düzenlemesi 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 22. maddesiyle eklenmiştir.
Hüküm kurulması veya talebin reddi
Mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinler. Kabul şartlarının gerçekleştiğini, eylemin kapsama girdiğini ve dosyadaki mevcut delillerin mahkûmiyet için yeterli olduğunu değerlendirirse hüküm kurar. Hüküm, talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır olmamak koşuluyla dördüncü ila yedinci fıkralara uygun olmalıdır.
Mahkeme bu kanaate ulaşmazsa talebi reddeder. Dosya, soruşturmanın genel hükümlere göre tamamlanması için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Geçerli mazereti olmaksızın mahkemeye gelmeyen şüpheli ise usulden vazgeçmiş kabul edilir.
Kabul beyanlarının sonraki işlemlerdeki durumu
Usul sonuçlandırılamaz veya dosya genel hükümlere göre yürütülmek üzere geri gönderilirse, şüphelinin kabul açıklamaları sonraki aşamada delil yapılamaz. Usulün uygulanmasına ilişkin diğer belgeler de takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
Usulün uygulanmadığı haller
Suç birden fazla kişinin katılımıyla işlenmişse şüphelilerden birinin teklifi kabul etmemesi halinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.
Kapsamdaki bir suç, kapsam dışında kalan başka bir suçla birlikte işlenmişse de usul işletilmez. Bu hüküm 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 22. maddesiyle maddeye eklenmiştir.
Yaş küçüklüğü bulunanlar ile akıl hastalığı hali, seri muhakeme usulünün uygulanmasına engeldir.
Şüpheli, soruşturma dosyasında bulunan ve resmî mercilere bildirilmiş adresinde yoksa, yurt dışında bulunuyorsa ya da başka bir nedenle kendisine ulaşılamıyorsa usul uygulanmaz.
İtiraz ve uygulama esasları
Dokuzuncu fıkra uyarınca kurulan hükme karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz mercii, denetimini üçüncü fıkradaki teklif ve kabul şartları ile dokuzuncu fıkradaki hüküm şartları yönünden yapar. Bu düzenleme 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 22. maddesiyle değiştirilmiştir.
Maddenin uygulanmasına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanlığının çıkaracağı yönetmelikle belirlenir.
Sık sorulan sorular
Seri muhakeme hangi aşamada uygulanır?
Soruşturma evresinin sonunda, sayılan suçlar için kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemişse uygulanır. Ayrıca savcının teklifi ve şüphelinin müdafii huzurundaki kabulü aranır.
Hapis cezası her zaman ertelenir mi?
Hayır. Dördüncü fıkra sonucunda belirlenen hapis cezası, ancak koşulları varsa Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesine göre seçenek yaptırıma çevrilebilir veya 51. maddesine göre ertelenebilir.
Şüpheli duruşmaya gelmezse ne olur?
Mazeretsiz gelmeyen şüpheli seri muhakeme usulünden vazgeçmiş sayılır. Mahkeme ayrıca aksi kanaatteyse talebi reddedip dosyayı genel hükümlere göre sonuçlandırılmak üzere Cumhuriyet başsavcılığına gönderir.
Birlikte işlenen kapsam dışı suç usulü etkiler mi?
Evet. Kapsamdaki suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse seri muhakeme usulü uygulanmaz.
Kurulan hükme itiraz edilebilir mi?
Dokuzuncu fıkra kapsamında kurulan hükme itiraz edilebilir. İnceleme, üçüncü ve dokuzuncu fıkralarda aranan şartlar bakımından yapılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy